12 września jest 255. (w latach przestępnych 256.) dniem w kalendarzu gregoriańskim. Do końca roku pozostaje 110 dni.
- imieniny obchodzą: Amadeusz, Cyrus, Franciszek, Gwido, Gwidon, Juwencjusz, Macedoniusz, Maja, Maria, Marlena, Sylwin, Sylwina, Tacjan i Teodulf.
- międzynarodowe
- Polska – Święto Wojsk Lądowych (od 1996 na pamiątkę odsieczy wiedeńskiej Jana III Sobieskiego w 1683)[1]
- Republika Zielonego Przylądka – Święto Narodowe
- wspomnienia i święta w Kościele katolickim[2][3], obchodzą:
[edytuj] Wydarzenia w Polsce
[edytuj] Wydarzenia na świecie
- 490 p.n.e. – Bitwa pod Maratonem: wojska ateńskie i platejskie pokonały armię Dariusza, króla Persów.
- 1185 – Obalony cesarz bizantyjski Andronik I został zlinczowany przez tłum na hipodromie w Konstantynopolu.
- 1213 – Krucjata przeciw albigensom: francuscy krzyżowcy dowodzeni przez Szymona de Monford rozbili katarów z Langwedocji w bitwie pod Muret.
- 1229 – Rekonkwista: król Aragonii Jakub I Zdobywca wyzwolił Majorkę.
- 1297 – Portugalia i Hiszpania zawarły traktat pokojowy z Alcañices, który m.ín. ustalił obowiązujący do dziś przebieg wspólnej granicy.
- 1609 – Henry Hudson odkrył ujście dzisiejszej rzeki Hudson.
- 1683 – bitwa pod Wiedniem, zwana odsieczą wiedeńską. Wojskami Ligi Świętej dowodził król Jan III Sobieski.
- 1789 – Henry Knox został pierwszym sekretarzem wojny Stanów Zjednoczonych.
- 1847 – Wojna amerykańsko-meksykańska: bitwa pod Chapultepec.
- 1848 – Szwajcaria uchwaliła nowy ustrój; została konfederacją o ustroju republikańskim.
- 1857 – W czasie huraganu zatonął płynący z Panamy do Nowego Jorku statek SS Central America, z około 400 pasażerami i ładunkiem 30 tys. funtów złota. Uratowano ponad 200 osób.
- 1861 – Wojna secesyjna: rozpoczęła się bitwa pod Cheat Mountain.
- 1894 – Generał Li Hongzhang wysłał wojska do Pjongjangu w czasie wojny chińsko-japońskiej.
- 1895 – W Porto uruchomiono komunikację tramwajową.
- 1906 – Na wody kubańskie wpłynęła amerykańska eskadra w celu obrony proamerykańskiego rządu w Hawanie.
- 1907 – Założono klub piłkarski Betis Sewilla.
- 1908 – Winston Churchill ożenił się z Clementine Hozier.
- 1910 – W Monachium odbyła się premiera VIII Symfonii Gustava Mahlera.
- 1914 – I wojna światowa: okręty Royal Australian Navy rozpoczęły inwazję na Nową Gwineę Niemiecką.
- 1919 – Adolf Hitler wziął po raz pierwszy udział w zebraniu Niemieckiej Partii Robotniczej (DAP) w Monachium, wkrótce zostając jej członkiem.
- 1920 – Zakończyły się VII Letnie Igrzyska Olimpijskie w Antwerpii.
- 1923 – W Genewie została podpisana Międzynarodowa Konwencja w sprawie Zwalczania Obiegu i Handlu Wydawnictwami Pornograficznymi.
- 1926 – Otwarto Stadion Metalist w Charkowie.
- 1928 – Huragan Okeechobee przeszedł nad Gwadelupą i Wyspami Nawietrznymi, zabijając 1 200 osób.
- 1934 – Utworzono Ententę Bałtycką.
- 1936 – Hiszpańska wojna domowa: zwycięstwo nacjonalistów w bitwie o Majorkę.
- 1938 – Neville Chamberlain, premier Wielkiej Brytanii, na spotkaniu w willi Hitlera w Obersalzbergu, omówił sprawę niemieckich roszczeń terytorialnych wobec części Czechosłowacji, zwanej Krajem Sudeckim.
- 1939 – Na konferencji aliantów w Abbeville we Francji zdecydowano o nieudzielaniu Polsce pomocy w walce z Niemcami.
- 1940 – Odkryto paleolityczne malowidła naskalne w Lascaux we Francji.
- 1942:
- 1943 – Benito Mussolini został odbity z niewoli przez niemieckich spadochroniarzy.
- 1949 – Theodor Heuss został wybrany pierwszym prezydentem RFN.
- 1950 – Powstała niemiecka Federalna Agencja Pomocy Technicznej (THW).
- 1953 – Senator John Fitzgerald Kennedy poślubił młodszą o 12 lat dziennikarkę Jacqueline Lee Bouvier.
- 1956:
- 1958 – Zaprezentowano pierwszy układ scalony, zaprojektowany przez Jacka Kilby’ego.
- 1959:
- Wyemitowano pierwszy odcinek Bonanzy.
- Wystrzelono radziecką sondę księżycową Łuna 2.
- 1960 – Utworzono Radę Państwa NRD.
- 1961 – Pod Rabatem w katastrofie należącego do Air France samolotu Sud Aviation Caravelle zginęło 77 osób.
- 1962 – Wystrzelono niedoszłą sondę wenusjańską Sputnik 21.
- 1966 – Rozpoczęła się załogowa misja kosmiczna Gemini 11.
- 1968:
- 1970:
- 1974 – W Etiopii obalono cesarza Hajle Syllasje.
- 1980 – W Turcji doszło do wojskowego zamachu stanu.
- 1981 – W Berlinie Zachodnim założono Chaos Computer Club, stowarzyszenie hakerów.
- 1988 – Jamajka została zaatakowana przez huragan Gilbert; zginęło ponad 200 osób.
- 1990 – Konferencja 2+4: w Moskwie podpisano traktat otwierający drogę do zjednoczenia Niemiec.
- 1992:
- 1994 – Samolot sportowy Cessna 150 rozbił się na trawniku przed Białym Domem w Waszyngtonie. 39-letni pilot Eugene Corder zginął na miejscu.
- 2001 – Po atakach terrorystycznych na USA, po raz pierwszy w historii uruchomiono procedury związane z tzw. Artykułem Piątym, który mówi, że atak na dowolne państwo należące do NATO jest atakiem na cały Sojusz.
- 2003 – ONZ zniosła sankcje wobec Libii.
- 2004 – 3 polskich żołnierzy zginęło, a trzech zostało rannych w wyniku ataku rebeliantów w okolicy miejscowości Maszru w Iraku.
- 2006 – 4 terrorystów islamskich uzbrojonych w granaty i broń maszynową zaatakowało amerykańską ambasadę w Damaszku. Wszyscy zostali zabici przez syryjską ochronę, zginął też jeden funkcjonariusz.
- 2007:
- 2008:
- 25 osób zginęło, a 135 zostało rannych w zderzeniu pociągów pasażerskiego i towarowego w Chatsworth Los Angeles.
- Co najmniej 32 osoby zginęły w wybuchu samochodu-pułapki w irackim mieście Dujail.
- Papież Benedykt XVI rozpoczął wizytę we Francji.
- 2010 – W referendum w Turcji obywatele opowiedzieli się za nowelizacją konstytucji.
[edytuj] Urodzili się
- 1492 – Lorenzo II di Piero de' Medici, książę Urbino, władca Florencji (zm. 1519)
- 1494 – Franciszek I Walezjusz, król Francji (zm. 1547)
- 1688 – Ferdynand Maksymilian Brokoff, czeski rzeźbiarz (zm. 1731)
- 1690 – Peter Dens, belgijski teolog katolicki (zm. 1775)
- 1740 – Johann Heinrich Jung, niemiecki pisarz (zm. 1817)
- 1812 – Richard March Hoe, amerykański wynalazca (zm. 1886)
- 1814 – August Cieszkowski, polski filozof, działacz społeczny (zm. 1894)
- 1818 – Richard Gatling, amerykański wynalazca, konstruktor broni palnej (zm. 1903)
- 1823 – Kornel Ujejski, polski poeta (zm. 1897)
- 1829 – Anselm Feuerbach, niemiecki malarz (zm. 1880)
- 1830 – William Sprague, amerykański generał, polityk, gubernator stanu Rhode Island (zm. 1915)
- 1852:
- 1855 – Simon-Napoléon Parent, kanadyjski polityk, premier prowincji Quebec (zm. 1920)
- 1872 – Wojciech Brzega, polski pisarz, rzeźbiarz, snycerz (zm. 1941)
- 1880:
- 1876 – Florent Alpaerts, belgijski kompozytor (zm. 1954)
- 1884 – Henryk Cudnowski, polski aktor, reżyser teatralny (zm. 1963)
- 1885 – Heinrich Hoffmann, niemiecki fotografik, fotograf Adolfa Hitlera (zm. 1957)
- 1888 – Maurice Chevalier, francuski piosenkarz, aktor (zm. 1972)
- 1893 – Frederick William Franz, amerykański działacz religijny, prezes Towarzystwa Strażnica (zm. 1992)
- 1897 – Irène Joliot-Curie, francuska fizyk, chemik, laureatka Nagrody Nobla (zm. 1956)
- 1902 – Juscelino Kubitschek de Oliveira, brazylijski polityk, prezydent Brazylii (zm. 1976)
- 1906 – Wiktor Dobrzański, polski oficer Wojska Polskiego i AK, kapitan, uczestnik powstania warszawskiego (zm. 1944)
- 1913 – Jesse Owens, amerykański lekkoatleta, sprinter (zm. 1980)
- 1914:
- 1916:
- 1917 – Han Suyin, chińska pisarka
- 1918 – Tadeusz Makarczyński, polski reżyser filmów dokumentalnych, pisarz (zm. 1987)
- 1919 – Jean Prouff, francuski piłkarz, trener piłkarski (zm. 2008)
- 1920:
- 1921 – Stanisław Lem, polski pisarz, filozof (zm. 2006)
- 1922:
- 1924:
- 1925 – Tadeusz Skorulski, polski aktor (zm. 1995)
- 1929:
- 1930:
- 1931:
- 1932 – Tadeusz Wrzaszczyk, polski polityk, minister przemysłu maszynowego, przewodniczący Komisji Planowania (zm. 2002)
- 1933 – Janusz Marzec, polski aktor, reżyser teatralny (zm. 2005)
- 1934:
- 1935 – Ján Popluhár, słowacki piłkarz (zm. 2011)
- 1940:
- 1942 – Mirosław Boruszewski, polski poeta
- 1943 – Michael Ondaatje, kanadyjski pisarz
- 1944:
- 1947 – Stefan Hula, polski narciarz, specjalista kombinacji norweskiej
- 1948:
- 1949:
- 1950 – David Rohl, brytyjski egiptolog, historyk
- 1951:
- 1952:
- 1952 – Neil Peart, kanadyjski perkusista zespołu Rush
- 1955 – Jerzy Wojciech Ziembicki, polski reżyser filmów dokumentalnych
- 1956:
- 1957:
- 1958 – Franco Amurri, włoski reżyser filmowy
- 1959 – Algimantas Šalna, litewski biathlonista
- 1960:
- 1961:
- 1962:
- 1964 – Zsolt Gyulay, węgierski kajakarz
- 1965:
- 1966:
- 1967:
- 1968:
- 1969:
- 1971:
- 1972 – Anders Aukland, norweski biegacz narciarski
- 1973:
- 1974:
- 1975:
- 1976:
- 1977:
- 1978:
- 1979:
- 1980:
- 1981:
- 1982 – Isabelle Caro, francuska modelka, aktorka (zm. 2010)
- 1983 – Júnior Díaz, kostarykański piłkarz
- 1984:
- 1985 – Paulina Przybysz, polska wokalistka duetu Sistars
- 1986 – Emmy Rossum, amerykańska aktorka, piosenkarka
- 1987 – Jarosława Szwedowa, kazachska tenisistka
- 1994 – Elina Switolina, ukraińska tenisistka
- 1185 – Andronik I Komnen, cesarz bizantyjski (ur. ok. 1123)
- 1213 – Piotr II Katolicki, król Aragonii (ur. 1174)
- 1362 – Innocenty VI, papież (ur. 1282)
- 1500 – Albrecht Odważny, książę Saksonii (ur. 1443)
- 1612 – Wasyl IV Szujski, car Rosji (ur. 1552)
- 1642 – Henri Coiffier de Ruzé, markiz de Cinq-Mars, francuski polityk (ur. 1620)
- 1660 – Jacob Cats, holenderski poeta, polityk, wielki pensjonariusz Holandii (ur. 1577)
- 1665 – Jean Bolland, flamandzki jezuita, hagiograf (ur. 1596)
- 1683:
- 1691 – Jan Jerzy III Wettyn, elektor Saksonii (ur. 1647)
- 1764 – Jean-Philippe Rameau, francuski kompozytor (ur. 1683)
- 1812 – Piotr Bagration, rosyjski generał, uczestnik wojen napoleońskich (ur. 1765)
- 1819 – Gebhard Leberecht von Blücher, pruski feldmarszałek, uczestnik wojen napoleońskich (ur. 1742)
- 1829 – Juan Ignacio Molina, chilijski jezuita, naturalista (ur. 1740)
- 1839 – Franciszek Ch'oe Kyŏng-hwan, koreański męczennik, święty katolicki (ur. 1805)
- 1860 – William Walker, amerykański lekarz, prawnik, polityk, prezydent Nikaragui (ur. 1824)
- 1874 – François Guizot, francuski historyk, polityk, premier Francji (ur. 1787)
- 1916 – Zygmunt Balicki, polski socjolog, publicysta, polityk (ur. 1858)
- 1917 – Eleonora Reuss-Köstritz, królowa Bułgarii, żona Ferdynanda I (ur. 1860)
- 1918 – George Reid, australijski polityk, premier Australii (ur. 1845)
- 1919 – Leonid Andrejew, rosyjski pisarz (ur. 1871)
- 1929 – Jānis Rainis, łotewski pisarz, dziennikarz, tłumacz (ur. 1865)
- 1939:
- 1941 – Helena Marusarzówna, polska narciarka, kurierka tatrzańska (ur. 1918)
- 1949 – Izabela Textorisová, słowacka urzędniczka pocztowa, pierwsza kobieta-botanik na Słowacji (ur. 1866)
- 1953:
- 1960 – Curt Goetz, niemiecki aktor, reżyser filmowy (ur. 1888)
- 1963 – Danuta Korolewicz, polska aktorka (ur. 1925)
- 1964 – Sergiusz Piasecki, polski pisarz (ur. 1901)
- 1967 – Vladimir Bartol, słoweński pisarz (ur. 1903)
- 1968 – Ryszard Siwiec, polski filozof, księgowy (ur. 1909)
- 1970 – Jan Sztaudynger, polski poeta, satyryk (ur. 1904)
- 1972 – William Boyd, amerykański aktor (ur. 1895)
- 1974 – Paweł Gettel, polski działacz społeczny i samorządowy (ur. 1892)
- 1977:
- 1978 – Józef Drzazga, polski duchowny katolicki, biskup warmiński (ur. 1914)
- 1981:
- 1984 – Yvon Petra, francuski tenisista (ur. 1916)
- 1986 – Jacques-Henri Lartigue, francuski malarz, fotograf (ur. 1894)
- 1987 – Tadeusz Cygler, polski aktor, reżyser teatralny (ur. 1914)
- 1988 – Janina Bocheńska, polska aktorka (ur. 1930)
- 1990 – Irena Eichlerówna, polska aktorka (ur. 1908)
- 1991 – Feliks Konarski, polski pisarz, autor tekstów piosenek (ur. 1907)
- 1992:
- 1993 – Raymond Burr, kanadyjski aktor (ur. 1917)
- 1994:
- 1995:
- 1996 – Ernesto Geisel, brazylijski generał, polityk, prezydent Brazylii (ur. 1907)
- 1997:
- 2002 – Lloyd Biggle Jr, amerykański pisarz (ur. 1923)
- 2003:
- 2004:
- 2005 – Józef Słotwiński, polski reżyser teatralny, dramaturg, tłumacz (ur. 1908)
- 2006 – Witold Knychalski, polski działacz kulturalny (ur. 1954)
- 2008:
- 2009:
- 2010 – Claude Chabrol, francuski reżyser filmowy (ur. 1930)
- 2011 – Aleksandr Galimow, rosyjski hokeista (ur. 1985)
Przypisy
