15 Pułk Ułanów Poznańskich – Wikipedia, wolna encyklopedia
| 15 Pułk Ułanów | |
  |
|
| Historia | |
| Państwo |  II Rzeczpospolita |
| Sformowanie | 1918, 1942 |
| Rozformowanie | 1939, 1947 |
| Nazwa wyróżniająca | Poznańskich |
| Tradycje | |
| Święto | 23 kwietnia |
| Nadanie sztandaru | 29 lipca 1919 |
| Rodowód | Pułk Jazdy Poznańskiej, 1 Pułk Strzelców Konnych Wielkopolskich |
| Tradycje jednostki kontynuuje lub kontynuowały | 15 Wielkopolska Brygada Kawalerii Pancernej 15 batalion Ułanów Poznańskich (17 BZ ) |
| Dowódcy | |
| Pierwszy | ppłk Kazimierz Ciążyński |
| Ostatni | ppłk Adam Bieliński |
| Działania zbrojne | |
| powstanie wielkopolskie, wojna polsko-bolszewicka, kampania wrześniowa, bitwa pod Monte Cassino | |
| Organizacja | |
| Dyslokacja | Poznań (1939) |
| Podporządkowanie | 14 Wielkopolska Dywizja Piechoty (1919) Wielkopolska Brygada Kawalerii (1939) 5 Kresowa Dywizja Piechoty (1942) 14 Wielkopolska Brygada Pancerna (1945) |
15 Pułk Ułanów Poznańskich (15 p.uł.) – oddział kawalerii Armii Wielkopolskiej, Wojska Polskiego II RP i Polskich Sił Zbrojnych na Zachodzie.
Spis treści |
[edytuj] Tradycje
15 Pułk Ułanów po raz pierwszy pojawił się w składzie Armii Księstwa Warszawskiego. Następnie w powstaniu listopadowym uczestniczył w walkach Pułk Jazdy Poznańskiej składający się z ochotników pochodzących z ziem zaboru pruskiego.
[edytuj] Formowanie
Następny pułk ułanów nawiązujący do tradycji poznańskiej kawalerii powstał 30 grudnia 1918 podczas powstania wielkopolskiego pod komendą ppor. Kazimierza Ciążyńskiego, jako Konni Strzelcy Straży Poznania, a jako barwy proporczyka przyjął biel i czerwień. 14 stycznia 1919 tymczasowym komendantem konnych strzelców mianowany został ppor. Józef Lossow. Kawalerzyści złożyli przysięgę 26 stycznia 1919.
29 stycznia 1919 1 Pułk Strzelców Konnych Wielkopolskich przemianowany został na 1 Pułk Ułanów Wielkopolskich[1]. Dwa dni później płk Aleksander Pajewski został zatwierdzony na stanowisku dowódcy pułku[2].
W styczniu 1920, po scaleniu Armii Wielkopolskiej z armią w kraju, pułk otrzymał nazwę 15 Pułk Ułanów. W lipcu 1920 szwadron zapasowy 15 p.uł. wystawił 1 szwadron 115 Pułku Ułanów Wielkopolskich oraz 215 Ochotniczy Pułk Jazdy Wielkopolskiej.
5 sierpnia 1920 na wniosek prezydenta Poznania Jarogniewa Drwęskiego pułk otrzymał nazwę 15 Pułk Ułanów Poznańskich. 22 października 1927 staraniem władz miasta i dowództwa pułku odsłonięto przy ul. Ludgardy w Poznaniu Pomnik Ułanów Poznańskich autorstwa Mieczysława Lubelskiego i Adama Ballenstaeda. Przedstawia on ułana, który jako święty Jerzy, godzi lancą w smoka.
[edytuj] Pułk w walce o granice
[edytuj] Powstanie wielkopolskie 1918-1919
W nocy z 5 na 6 stycznia 1919 szwadron konnych strzelców pod dowództwem ppor. Kazimierza Ciążyńskiego wziął udział w opanowaniu lotniska Ławica w Poznaniu. W nocy z 9 na 10 stycznia 1919 szwadron ppor. Ciążyńskiego przewieziony został do Gniezna, a w dniu 11 stycznia wziął udział w walkach o Szubin. W następnych miesiącach służył na różnych odcinkach frontu powstańczego
[edytuj] Wojna polsko-bolszewicka
1 sierpnia 1919 Pułk wyruszył na front litewsko-białoruski w ramach 14 Dywizji Piechoty. Jego szlak bojowy prowadził przez: Mołodeczno, Małe Gajany, Mińsk, Ihumeń, Bochuczewicze i Bobrujsk, który został zdobyty 28 sierpnia. Bobrujsk stał się bazą wypadów pułku podczas walk nad Berezyną i na Polesiu do maja 1920. W tym okresie żołnierze dorobili się u bolszewików przydomku rogate, czerwone czorty (czerwony to kolor otoku rogatywek). W tym okresie Pułkiem dowodził ppłk Władysław Anders. W maju 1920 brał udział w zatrzymaniu ofensywy radzieckiej 16 Armii biorąc do niewoli znaczą część żołnierzy nieprzyjacielskiej brygady kawalerii.
- w lipcu 1920 wskutek radzieckiej ofensywy wojska polskie zostały zmuszone do odwrotu. Pułk osłaniał odwrót swojej macierzystej dywizji. Podczas walk pod Iwachnowiczami 29 lipca ranny został dowódca – ppłk Anders. Podczas kontrofensywy polskiej 16 sierpnia Pułk przełamał obronę radziecką pod Maciejowicami.
- Kolejne walki stoczył podczas Bitwy nad Niemnem. Następnie w drugiej połowie września 1920 kawalerzyści walczyli pod Międzyrzeczem, Zelwą i Snowami, a ostatnią miejscowością jaką zajęli żołnierze był Mińsk[3], z którego wycofano się na zachód po podpisaniu zawieszenia broni.
- 16 stycznia 1921 Pułk wkroczył do Poznania pod dowództwem W. Andersa, który ponownie objął to stanowisko jesienią. Za zasługi podczas wojny wszystkie pułki 14 Dywizji Piechoty zostały odznaczone krzyżem Virtuti Militari. Dekoracji sztandaru dokonał marszałek Józef Piłsudski 22 kwietnia 1921.
[edytuj] Pułk w okresie pokoju
W dwudziestoleciu międzywojennym 15 Pułk Ułanów Poznańskich stacjonował w garnizonie Poznań. Od początku istnienia zajmował koszary pruskiego 1 Pułku Królewskich Strzelców Konnych przy ulicy Grunwaldzkiej 24/26 (do 1919 ulica Augusty-Wiktorii). Ponadto zajmował obiekty przy ulicy Marcelińskiej 13. W drugim półroczu 1938 oddział przejął koszary 7 Pułku Strzelców Konnych Wielkopolskich przy ulicy Grunwaldzkiej 30 oraz zaczął korzystać z magazynów paszowych tego pułku przy ulicy Taborowej.
Zgodnie z rozkazem ministra spraw wojskowych O.V. L 33035 E z 1925 r. przy pułku stacjonował 3 Szwadron Samochodów Pancernych.
5 sierpnia 1930 Minister Spraw Wojskowych nadał koszarom pułku przy ulicy Grunwaldzkiej nazwę Koszary imienia Marszałka Józefa Piłsudskiego[4] (zob. kult Józefa Piłsudskiego).
Święto pułkowe obchodzono w dniu 23 kwietnia w rocznicę nadania jednostce w 1921 Orderu Krzyża Virtuti Militari.
[edytuj] Pułk w kampanii wrześniowej
W kampanii wrześniowej Pułk wziął udział w składzie Wielkopolskiej Brygady Kawalerii wchodzącej w skład Armii "Poznań".
- 1 września 1939 Pułk znajdował się koło Zaniemyśla. Następnie skierował się na Uniejów i nad Bzurę.
- w dniach 9 - 18 września 1939 znajdował na wschodnim skrzydle Armii Poznań tocząc ciężkie walki pod Brochowem i Walewicami w ramach Bitwy nad Bzurą. We wsi Boczki Domaradzkie 12 września poległ dowódca Pułku ppłk Tadeusz Mikke.
- po bitwie Pułk osłaniał odwrót Armii Poznań i resztek Armii Pomorze przez Kampinos do Warszawy do której dotarł 20 września. Ostatnia zbiórka odbyła się 28 września w dniu kapitulacji stolicy.
[edytuj] W Polskich Siłach Zbrojnych
W 1942 Pułk został odtworzony w ramach w Polskich Sił Zbrojnych w ZSRR jako Batalion "S".
Batalion opuścił Związek Radziecki wraz z całą armią, udając się najpierw do Iraku a następnie na Bliski Wschód, gdzie w dniu 8 października 1942 rozkazem dowództwa Polskich Sił Zbrojnych otrzymał nazwę 15 Pułk Ułanów Poznańskich i stał się pułkiem rozpoznawczym.
Następnie w ramach II Korpusu Polskiego wziął udział w kampanii włoskiej 1944. W końcu grudnia 1944 Pułk został skierowany na odpoczynek na południe Włoch. Sprzęt i połowę swego stanu miał wkrótce zdać dla nowo tworzonego 25 Pułku Ułanów Wielkopolskich. Sam wszedł w podporządkowanie 14 Wielkopolskiej Brygady Pancernej. Otrzymane uzupełnienia i własną kadrę, musiał przeszkolić w Egipcie do zadań przewidzianych dla pułku pancernego. Po wykonaniu zadań okupacyjnych przetransportowany do Wielkiej Brytanii. Ostatnie święto pułkowe w mundurach, ale już przy znacznie uszczuplonych stanach, obchodzono jeszcze w dniach 22—23 kwietnia 1947. W lipcu, w kolejnym obozie w Slinford, z pozostałości pułku pod dowództwem ppłk. Bielińskiego utworzona została 340 Jednostka Bazowa (ang. Basie Unit 340) Polskiego Korpusu Przysposobienia i Rozmieszczenia. Ostatni zdemobilizowani żołnierze opuścili szeregi we wrześniu 1948 roku wraz z rozwiązaniem PKPR. 15 Pułk Ułnów Poznańskich przestał istnieć.
- 17 kwietnia 1942 w Jangi-Jul koło Taszkientu sformowano Batalion "S" pod dowództwem rtm. Zbigniewa Kiedacza
- 8 października 1942, już w Iraku batalion "S" został przekształcony w 15 Pułk Kawalerii Pancernej który pełnił funkcję pułku rozpoznawczego 5 Kresowej Dywizji Piechoty.
- pod koniec 1942 Pułk powrócił do nazwy 15 Pułk Ułanów Poznańskich. Następnie żołnierze doskonalili swoje umiejętności stacjonując kolejno w Iraku, Palestynie, Libanie i Egipcie.
- na przełomie lutego i marca 1944 Pułk przerzucono do Włoch
- 6 kwietnia 1944 wszedł do walki pod Capracotta, a następnie dotarł pod Genuę.
- 3 - 29 maja 1944 Pułk brał udział w bitwie o Monte Cassino walcząc na wzgórzu Castellone, następnie miał swój udział w przełamywaniu Linii Hitlera zajmując Pizzo Corno i Monte Cairo.
- 20 lipca 1944 Pułk zakończył swój udział w walkach o Ankonę
- W październiku 1944 Pułk walczył w Apeninie Emiliańskim biorąc udział w przełamywaniu Linii Gotów. 23 października zginął dowódca ppłk. Zbigniew Kiedacz
- Za walki na froncie włoskim Pułk został ponownie odznaczony krzyżem Virtuti Militari.
- Na przełomie 1944 i 1945 z Pułku po raz drugi w jego historii wyłączono 25 Pułk Ułanów Wielkopolskich.
- W styczniu 1945 Pułk przerzucono do Egiptu, gdzie po przezbrojeniu wszedł w skład 14 Wielkopolskiej Brygady Pancernej.
- W październiku 1945 całą Brygadę przeniesiono do Giulianova we Włoszech
- W czerwcu 1946 Pułk przeniesiono do Browning Camp koło Horsham w pobliżu Londynu.
- w 1947 pułk rozformowano
[edytuj] Poznańscy ułani
Dowódcy pułku:[5]
- ppor.[a] Kazimierz Ciążyński (30 XII 1918 do 14 I 1919)
- ppor.[b] Józef Lossow (14 do 29 I 1919)
- ppłk Aleksander Pajewski (31 I do 23 IV 1919)
- ppłk Władysław Anders (23 IV 1919 do końca IX 1921)
- płk Gwido Poten (od IX 1921 do 5 VI 1924)
- płk Stanisław Grzmot-Skotnicki (5 VI 1924 do 11 VIII 1927)
- płk Rudolf Dreszer (15 VIII 1927 do X 1931)
- ppłk Konrad Zembrzuski (30 III 1932 do 3 VI 1938)
- ppłk Tadeusz Mikke (II 1938 wyznaczony na dowódcę do 12 IX 1939 poległ)
- mjr Kazimierz Józef Chłapowski (12-28 IX 1939)
- ppłk Zbigniew Kiedacz (9 IV 1942 do 23 X 1944)
- ppłk Adam Bieliński (4 XI 1944 do rozformowania w 1947)
Oficerowie pułku:
- mjr Władysław Bobiński
- por. Witold Dzierżykraj-Morawski (od 25 I 1919)
- por. Kazimierz Aleksander Gzowski
- por. rez. Wiesław Antoni Lasocki
- rtm. dypl. Stanisław Maleszewski
- ks. Czesław Wojtyniak (kapelan w latach 1919-1921)
- por. Jerzy Dzwonkowski
Kawalerowie Orderu Virtuti Militari
Odznaczeni Srebrnym Krzyżem Orderu Virtuti Militari[c]
|
|
|
Obsada personalna pułku 1 września 1939
- dowódca pułku – ppłk Tadeusz Mikke
- I zastępca dowódcy – mjr Kazimierz Chłapowski
- II zastępca dowódcy – rtm. Władysław Braunek
- I adiutant – por. Szymon Skorupski
- II adiutant i oficer ordynansowy – por. Andrzej Niegolewski
- oficer informacyjny – por. Stanisław Kościelski
- dowódca szwadronu gospodarczego – por. Krzysztof Wize
- oficer broni – ppor. Stefan Kaczmarek
- oficer żywnościowy – chor. Marceli Nowicki
- płatnik – ppor. Adam Glabisz
- dowódca taborów – por. Witold Prus-Głowacki
- lekarz – kpt. dr Edward Gorzkowski
- lekarz weterynarii – ppor. lek. wet. Małecki
- kapelan – ks. Marian Konopiński
- Pluton łączności
- dowódca – por. Bogdan Lubierski, plut. pchor. Maciej Rembowski
- Pluton przeciwpancerny
- dowódca – ppor. Maciej Prószyński (poległ 14.09.1939 pod Młogoszynem), wachm. Antoni Oleniczak
- I szwadron liniowy
- dowódca – por. Stanisław Gardulski
- dowódca 1 plutonu – ppor. Jan Wieżański
- dowódca 2 plutonu – ppor. Wacław Zieliński
- dowódca 3 plutonu – ppor. Jan Maliszewski
- II szwadron liniowy
- dowódca – rtm. Władysław Mackiewicz
- dowódca 1 plutonu – ppor. Jerzy Siarkiewicz
- dowódca 2 plutonu – por. Józef Klonowski
- dowódca 3 plutonu – ppor. Zygmunt Kęszycki
- III szwadron liniowy
- dowódca – rtm. Czesław Małachowski
- dowódca 1 plutonu – por. Roman Rożałowski
- dowódca 2 plutonu – por. Witold Szczęśniewski
- dowódca 3 plutonu – ppor. Zygmunt Rusiecki
- IV szwadron liniowy
- dowódca – rtm. Bronisław Buszkiewicz
- dowódca 1 plutonu – ppor. Zygmunt Twardowski
- dowódca 2 plutonu – ppor. Henryk Stroiński
- dowódca 3 plutonu – ppor. Andrzej Wiewiórkowski
- Szwadron ciężkich karabinów maszynowych
- dowódca – rtm. Jan Brodzki
- dowódca 1 plutonu – por. Marian Łukowski
- dowódca 2 plutonu – por. Aleksander Lossow
- dowódca 3 plutonu – wachm. Ignacy Bandosz (pełniący obowiązki)
- dowódca 4 plutonu – ppor. Mieczysław Tarnopolski
- Szwadron kolarzy
- dowódca – por. Przemysław Czarnocki
- dowódca 1 plutonu – ppor. Jan Trzciński
- dowódca 2 plutonu – ppor. Adolf Liebich
- dowódca 3 plutonu – pchor. Michał Warczygłowa
Obsada personalna pułku pancernego w 1945 we Włoszech [6]
- Dowódca pułku – ppłk Adam Bieliński
- Zastępca dowódcy pułku – mjr Kazimierz Chłapowski
- Adiutant pułku – rtm. Zygmunt Sobotowski
- Kwatermistrz – rtm. Edwin Hryniewicz
- Oficer łączności – por. Edmund Majewski
- Kapelan – ks. Leon Frankowski
- Lekarz pułku – ppor. lek. Henryk Parnes
- Dowódca szwadronu dowodzenia – por. Ludwik Duda
- Dowódca 1 szwadronu – rtm. Tadeusz Bugusław Zieliński
- Dowódca 2 szwadronu – rtm. Władysław Stacewicz
- Dowódca 3 szwadronu – por. Franciszek Szendera
- Dowódca 4 szwadronu – Witold Ponikiewski
[edytuj] Symbole pułkowe
Sztandar
Sztandar, ufundowany przez poznanianki z "Ogniska Żołnierza Polskiego", wręczył pułkowi gen. Dowbor-Muśnicki na Błoniach Grunwaldzkich w Poznaniu 29 lipca 1919. Był to sztandar nieprzepisowy, nowego pułk nie otrzymał. Order wojenny Virtuti Militari zawiesił na sztandarze marszałek Józef Piłsudski na Błoniach Grunwaldzkich 22 kwietnia 1921.
Od 1 lutego 1920, za zgodą MSWojsk., każdorazowy prezydent Poznania zostawał honorowym szefem pułku.
Odznaka
Odznaka zatwierdzona Dz. Rozk. MSWojsk. nr 17, poz. 204 z 7 czerwca 1930 roku. Posiada kształt srebrnego orła trzymającego w szponach szablę, a w dziobie rozwiniętą emaliowaną wstążkę Orderu Virtuti Militari. Orzeł okolony jest pozłacanym wieńcem laurowym, przepasany po przekątnej proporcami w barwach biało-pąsowych[d]. Na wieńcu wpisana data 1918 27 XII[e]. Oficerska - dwuczęściowa, wykonana w tombaku, srebrzona i emaliowana. Wymiary: 36x34 mm. Projekt: Jarema Zapolski Wykonanie: Wiktor Gontarczyk - Warszawa[7]
Barwy
W 1920 roku proporczyk biało-pąsowy. Od 1927 proporczyk biało-szkarłatny
Spodnie długie[f] ciemnogranatowe, lampasy szkarłatne, wypustka szkarłatna
Żurawiejki
|
|
|
[edytuj] Pamięć o pułku
Tradycje pułku kultywowała 15 Wielkopolska Brygada Kawalerii Pancernej. Po jej rozwiązaniu czyni to 15 batalion Ułanów Poznańskich 17 Brygada Zmechanizowana
Imię 15 Pułku Ułanów Poznańskich noszą[10]:
- Szkoła Podstawowa nr 77 w Poznaniu
- 33 Kawaleryjska Drużyna Harcerska z Mosiny
- Prywatne Liceum Ogólnokształcące w Luboniu (nosi imię Zbigniewa Kiedacza, jednego z dowódców pułku)
W Wielkopolskim Muzeum Wojskowym w Poznaniu wystawiony jest częściowo zniszczony podczas II wojny światowej i zrekonstruowany w 1967 roku sztandar pułku[10].
W kościele pw św. Michała w Poznaniu znajdują się odsłonięte we wrześniu 1986 tablice upamiętniające Zbigniewa Kiedacza i Tadeusza Mikke oraz odsłonięte 28 kwietnia 1971 roku tablice upamiętniające innych żołnierzy 15 Pułku Ułanów Poznańskich[11].
W 1996 staraniem Towarzystwa Byłych Żołnierzy i Przyjaciół 15 Pułku Ułanów Poznańskich (powstało w 1991 w Poznaniu) i działającego na emigracji od 1946 początkowo we Włoszech, a później w Londynie Koła Ułanów Poznańskich im. gen. broni Władysława Andersa nadano numer 15 Wielkopolskiej Brygadzie Kawalerii Pancernej, a jej 1 Batalion Czołgów otrzymał barwy pułkowego proporczyka 15 Pułku Ułanów Poznańskich. Po rozformowaniu 15 WBKP tradycje pułku i jego barwy przejął batalion czołgów 17 Brygady Zmechanizowanej, otrzymując nazwę wyróżniającą 15 batalionu Ułanów Poznańskich. W mundurach 15 Pułku występuje także Ochotniczy Reprezentacyjny Oddział Ułanów Miasta Poznania oraz Reprezentacyjny Oddział Konny Towarzystwa Byłych Żołnierzy i Przyjaciół 15 Pułku Ułanów Poznańskich.
Uwagi
Przypisy
- ↑ Rozkaz dzienny Nr 25 głównodowodzącego Sił Zbrojnych Polskich w byłym zaborze pruskim z dnia 29 stycznia 1919 roku.
- ↑ Rozkaz dzienny Nr 27 głównodowodzącego Sił Zbrojnych Polskich w byłym zaborze pruskim z dnia 31 stycznia 1919 roku.
- ↑ "Zarys Historji Wojennej 15-go Pułku Ułanów Poznańskich” (patrz bibliografia) str. 42 ... Pułk utworzył obsadzony mocnymi placówkami przyczółek mostowy, mając w pozycji baterię i zanocował w Krupicy. Na drugi dzień, 16 października rano, dowódca pułku wyznaczył dywizjon w składzie 2-go i 4-go szwadronów, pół szwadronu karabinów maszynowych i plutonu artylerii pod dowództwem porucznika Czarneckiego z zadaniem forsownego marszu naprzód i przecięcia toru kolejowego Mińsk – Bobrujsk w okolicy stacji Michanowicze. Chodziło o odcięcie nieprzyjacielowi (tak jest w oryginale) wycofującemu się z Mińska, zajętego już w tym czasie przez 55-y pułk piechoty. Pod Karolinką dywizjon został wstrzymany ogniem nieprzyjaciela, dopiero gdy szwadrony przeszły do natarcia nieprzyjaciel opuścił zajmowane stanowiska. W tej chwili nadjechał goniec ze sztabu pułku z rozkazem zaprzestania walki, ponieważ zostało nakazane zawieszenia broni.
- ↑ Dziennik Rozkazów M.S.Wojsk. Nr 25 z 05.08.1930 r. poz. 294.
- ↑ Według M. Rezler, Dowódcy 15 Pułku Ułanów Poznańskich, 1998
- ↑ Obsada personalna podana za: Lance do boju. Szkice historyczne z dziejów jazdy wielkopolskiej X wiek – 1945 r.. s. 363 - 365.
- ↑ Zdzisław Sawicki: Odznaki Wojska Polskiego 1918-1945. s. 188 - 190.
- ↑ Dziennik Rozkazów MSWojsk. nr 6 z 24 lutego 1928 roku
- ↑ A. Majewski: Ludzie, wojna, medycyna
- ↑ 10,0 10,1 Szkoła Podstawowa nr 77 – Patron (pol.). sp77poznan.edu.pl, 2010-09-07. [dostęp 2010-09-07].
- ↑ Kronika Miasta Poznania 2/2001 s. 255, 257-258, dostęp 2012-04-13
[edytuj] Bibliografia
- Roman Abraham: Wspomnienia wojenne znad Warty i Bzury. Warszawa: Wydawnictwo Ministerstwa Obrony Narodowej, 1990. ISBN 83-11-07712-6.
- "Księga jazdy polskiej": pod protektoratem marsz. Edwarda Śmigłego–Rydza. Warszawa 1936. Reprint: Wydawnictwo Bellona Warszawa 1993
- Jan Janusz Czarnecki: Zarys Historii Wojennej 15-go Pułku Ułanów Poznańskich. Warszawa: z polecenia Wojskowego Biura Historycznego, 1929.
- Juliusz S. Tym, Przygotowania wojenne i mobilizacja 15 Pułku Ułanów Poznańskich, Przegląd Historyczno-Wojskowy Nr 3 (203) z 2004
- Zdzisław Sawicki: Odznaki Wojska Polskiego 1918-1945: Katalog Zbioru Falerystycznego: Wojsko Polskie 1918-1939: Polskie Siy Zbrojne Na Zachodzie. Pantera Books. ISBN 83-204-3299-5.
[edytuj] Linki zewnętrzne
|
||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||
|
||||||||||||||||||||||||
