Poznaj przeszłość Warszawy

Berlin – Wikipedia, wolna encyklopedia

Berlin – Wikipedia, wolna encyklopedia

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacji, szukaj
Ujednoznacznienie Ten artykuł dotyczy stolicy Niemiec. Zobacz też: inne znaczenia tego słowa.
Berlin
Herb Flaga
Herb Berlina Flaga Berlina
Berlin
Berlin
Państwo  Niemcy
Kraj związkowy Berlin
Burmistrz Klaus Wowereit
Powierzchnia 891,85 km²
Wysokość 32-115 m n.p.m.
Ludność (2010)
• liczba ludności
• gęstość
• aglomeracja
3 460 790[1]
3861 os./km²
4 820 000
Nr kierunkowy 030
Kod pocztowy 10001–14199
Tablice rejestracyjne B
Podział miasta 12 dzielnic
Położenie na mapie Niemiec
Germany location map.svg
"Berlin"
Berlin
52°31′07″N 13°24′30″E / 52.51861, 13.40833Na mapach: 52°31′07″N 13°24′30″E / 52.51861, 13.40833
Galeria zdjęć w Wikimedia Commons Galeria zdjęć w Wikimedia Commons
Wikicytaty Berlin w Wikicytatach
Wikisłownik Hasło Berlin w Wikisłowniku
Strona internetowa miasta

Berlin – stolica i największe miasto Niemiec, na prawach kraju związkowego. Zajmuje powierzchnię 890 km², zamieszkuje je blisko 3,5 mln osób.

Spis treści

[edytuj] Geografia

Mapa hydrograficzna

Berlin leży we wschodniej części Niemiec. Położony jest nad rzeką Sprewą i Hawelą oraz ich dopływami. Sprewa w dzielnicy Spandau wpada do Haweli, prawego dopływu Łaby. Berlin znajduje się między płaskowyżami Barnim i Teltow. Leży około 90 km od granicy z Polską.

Największa długość miasta w kierunku wschodnio-zachodnim wynosi około 45 km, największa długość w kierunku północno-południowym wynosi około 38 km. Najwyższe wzniesienie ma wysokość 115,4 m n.p.m., natomiast najniższy punkt leży na wysokości 32 m n.p.m.[2].

[edytuj] Klimat

Miasto znajduje się w umiarkowanej strefie klimatycznej. Przeciętna temperatura roczna wynosi +9,1 °C, średnia roczna ilość opadów wynosi 581 mm. Najcieplejszymi miesiącami są lipiec (+14,3 °C) i sierpień (+14,1 °C), a najzimniejszy jest styczeń (-1,9 °C) i luty (-1,5 °C). Dokładną statystykę zawiera poniższa tabela[3]:

Miesiąc Minimalna
temperatura		 Maksymalna
temperatura		 Ilość
opadów		 Dni
deszczowe
Styczeń -1,9 °C 2,9 °C 42,3 mm 10
Luty -1,5 °C 4,2 °C 33,3 mm 8,0
Marzec 1,3 °C 8,5 °C 40,5 mm 9,1
Kwiecień 4,2 °C 13,2 °C 37,1 mm 7,8
Maj 9,0 °C 18,9 °C 53,8 mm 8,9
Czerwiec 12,3 °C 21,6 °C 68,7 mm 9,8
Lipiec 14,3 °C 23,7 °C 55,5 mm 8,4
Sierpień 14,1 °C 23,6 °C 58,2 mm 7,9
Wrzesień 10,6 °C 18,8 °C 45,1 mm 7,8
Październik 6,4 °C 13,4 °C 37,3 mm 7,6
Listopad 2,2 °C 7,1 °C 43,6 mm 9,6
Grudzień -0,4 °C 4,4 °C 55,3 mm 11,4

[edytuj] Podział administracyjny

Information icon.svg Osobny artykuł: Lista dystryktów i dzielnic Berlina.

Miasto podzielone jest na 12 dzielnic (niem. Bezirk), dzielących się dalej na "poddzielnice" (niem. Ortsteile, czyli części miasta). Podział ten istnieje od 1 stycznia 2001, kiedy to w wyniku reformy administracyjnej zmniejszono liczbę dzielnic z 23 do 12 w celu obniżenia kosztów. Każdy Bezirk ma oddzielny samorząd i prawa zbliżone do praw miejskich.

Dzielnica Ludność Powierzchnia
Charlottenburg-Wilmersdorf 315 244 64,72 km²
Friedrichshain-Kreuzberg 264 922 20,16 km²
Lichtenberg 258 964 52,29 km²
Marzahn-Hellersdorf 249 882 61,74 km²
Mitte 325 629 39,47 km²
Neukölln 305 658 44,93 km²
Pankow 356 956 103,01 km²
Reinickendorf 243 536 89,46 km²
Spandau 224 408 91,91 km²
Steglitz-Zehlendorf 288 572 102,50 km²
Tempelhof-Schöneberg 332 091 53,09 km²
Treptow-Köpenick 236 450 168,42 km²
Dzielnice Berlina
Berlin-Mitte ilustracja
Berlin Mitte
Unter den Linden

[edytuj] Miasta podberlińskie

Miasto Ludność Powierzchnia
Teltow 20.279 21,54 km²
Potsdam 148.691 187,27 km²
Falkensee 38.577 43,30 km²
Hennigsdorf 26.226 20,29 km²
Velten 11.437 23,39 km²
Oranienburg 41.194 162,37 km²
Bernau bei Berlin 35.320 103,73 km²
Erkner 11.752 16,60 km²
Königs Wusterhausen 33.062 95,83 km²
Ludwigsfelde 24.370 109,30 km²

[edytuj] Historia

 

Obszar dzisiejszego Berlina był zamieszkiwany już przez przedstawicieli kultury halsztackiej, a nawet wcześniejszych kultur brązu. Germanie pojawili się tam w czasie wielkiej migracji z okresu ok. XIII-XII wieku p.n.e.

Około 120 r. p.n.e. wzdłuż Sprewy musiały wędrować plemiona Cymbrów, Teutonów i Ambronów, podążających następnie przez dzisiejsze Czechy i Węgry do Italii i Galii.

U progu nowej ery obszar ten był zamieszkały przez plemiona zwane Varni i Semnones. Mogli stać się oni później częścią związku zwanego Alamanami. W połowie VIII w. n.e. mieszkali tam Swebowie (czyli późniejsi Szwabowie, którzy przenieśli się na obszar dzisiejszej Badenii-Wirtembergii).

Przemieszczali się i osiedlali także Sasi na obszarze między Sprewą i Odrą. Następnie pojawili się tam słowiańscy Lucice. Nie wiemy, czy zepchnęli oni wszystkich mieszkańców na zachód czy osiedlali się obok tych, którzy zdecydowali się nie wędrować tylko pozostać na ziemi.

Gdy na teren dzisiejszego Berlina dotarli wojowie Karola Wielkiego, to zamieszkiwany był on przez zachodniosłowiański związek plemienny określający się jako Hawelanie.

W okresie następnym obszar ten ze względu na dobre połączenia rzeczne był infiltrowany przez wikingów.

Wspólne działania księcia Polan oraz króla Niemiec doprowadziły do upadku wyrosłych już tam ośrodków protopaństwowych. Efektem było zaprzepaszczenie szansy na wyrośniecie trzeciego, obok Czech i Polski, państwa słowiańskiego w obszarze dorzecza Odry. Gdy państwo Polan okazało się zbyt słabe, aby przejąć pod swą kontrolę ów obszar, znalazł się on w całości pod kontrolą książąt Rzeszy. Utworzono z początku Nordmark, czyli Marchię Północną. Około 1200 obszar ten był już poddany pełnej kolonizacji niemieckiej głównie z Saksonii oraz terenów dzisiejszej Holandii.

Co do samego miasta (jeszcze osady) Berlina, to został założony w IX wieku przez plemiona słowiańskie (gród Kopanica przy ujściu rzeki Dahme do Sprewy, dziś dzielnica Köpenick) i określany łacińską nazwą Berolina, która według jednej z hipotez pochodzi od słowiańskiego bór i rolina[potrzebne źródło]. W rzeczywistości nazwa Berlin najprawdopodobniej, według hipotezy Reinholda Trautmanna, jest zniekształconą nazwą Bralin (za czym przemawia m.in. zapis w dokumencie z 1215 nazwy miejscowości jako Braline) i pochodzi od nazwy osobowej Bral, czyli skróconej formy słowiańskiego imienia złożonego Bratosław[4]. Popularność zyskuje teza, iż nazwa Berlin wywodzi się od słowa "berło"[potrzebne źródło].

Berlin w 1737

W swojej historii pełnił kilkakrotnie rolę stolicy różnych państw niemieckich: Marchii Brandenburskiej, Królestwa Prus, od 1864 r. stanowił stolicę Związku Północnoniemieckiego, a od 1871 zjednoczonych Niemiec – jako cesarstwa, a później Republiki Weimarskiej, III Rzeszy, NRD oraz współczesnych zjednoczonych Niemiec.

Miasto Cölln, położone na wyspie na Sprewie część podwójnego osiedla Berlin-Cölln, zostało po raz pierwszy wspomniane w 1237, zaś Berlin, położony na prawym (północnym) brzegu rzeki w 1244. W 1307 zbudowano wspólny ratusz dla obu miast.

Od 1451 Berlin był rezydencją brandenburskich margrabiów i elektorów. W XVII wieku Berlin został rozbudowany o kilka przedmieść, a w 1701 podniesiony przez Fryderyka I do rangi stolicy. Ponadto w 1709 zjednoczono miasta i gminy Berlin, Cölln, Friedrichswerder, Dorotheenstadt i Friedrichstadt w jedno miasto Berlin. Wkrótce powstały dalsze przedmieścia. Obszar miasta został ponownie rozszerzony w 1861, gdy włączono miejscowości Wedding, Moabit oraz przedmieścia po stronie Tempelhofu i Schönebergu. W 1871 miasto zostało stolicą nowo powstałej Rzeszy Niemieckiej.

Mur berliński przed zburzeniem w 1989 roku

Po I wojnie światowej w 1918 ogłoszono w Berlinie republikę. W 1920 na podstawie tzw. Ustawy o wielkim Berlinie ponownie znacznie rozszerzono obszar miasta, przyłączając kilka miast i kilkadziesiąt wsi. Berlin osiągnął wówczas około 4 mln mieszkańców.

27 sierpnia 1922 r. do sądu w Berlinie wpływa wniosek o rejestrację Związku Polaków w Niemczech. 3 grudnia 1922 r. sąd zatwierdza statut i odbywa się pierwsze Walne Zebranie Związku, na którym Stanisław Sierakowski zostaje wybrany pierwszym jego prezesem. 14 stycznia 1922 ukonstytuowała się 2. dzielnica Związku Polaków w Niemczech. Swoim zasięgiem obejmowała teren Berlina i Ziemi Połabskiej. 6 marca 1938 do Berlina przyjeżdża ok. 5000 Polaków z całej Rzeszy na I Kongres Polaków w Niemczech.

Po przejęciu władzy przez nazistów w 1933 Berlin stał się stolicą III Rzeszy. W 1936 odbyły się w Berlinie igrzyska olimpijskie. Planowano znaczną rozbudowę miasta na stolicę świata (tzw. plan Germania Alberta Speera), czemu przeszkodziła klęska Niemiec w II wojnie światowej oraz znaczne zniszczenia miasta. W czasie alianckich bombardowań i walk o zdobycie Berlina przez wojska radzieckie i polskie, znaczne obszary zabudowy zostały dosłownie zmiecione z powierzchni ziemi.

Po II wojnie światowej Berlin został podzielony na 4 sektory okupacyjne przez aliantów. Stąd też przed ponownym zjednoczeniem Niemiec miasto było podzielone na część wschodnią stanowiącą sektor sowiecki i od 1949 stolicę NRD i część zachodnią (Berlin Zachodni) będącą specjalnym obszarem administrowanym przez aliantów ze statusem zbliżonym do wolnego miasta (błędem jest stwierdzenie, że Berlin Zachodni należał do RFN) powstałą z francuskiego, brytyjskiego i amerykańskiego sektora okupacyjnego. W latach 1948–1949 Sowieci wprowadzili blokadę Berlina Zachodniego, na co alianci zachodni odpowiedzieli uruchomieniem mostu powietrznego z zaopatrzeniem. W latach 1961–1989 Berlin Zachodni był otoczony murem, którego zburzenie w 1989 r. stanowi symbol zjednoczenia dwóch części miasta oraz dwóch państw niemieckich. Decyzją Bundestagu, od 1991 Berlin jest stolicą zjednoczonych Niemiec. Od 1999 w Berlinie swoje siedziby mają parlament i rząd.

[edytuj] Gospodarka

Targi Berlińskie
Air Berlin

Berlin jest wielkim ośrodkiem gospodarczym i finansowym. Przemysł głównie elektroniczny (m.in. firma Siemens, AEG), maszynowy, środków transportu i odzieżowy.

Ważny ośrodek handlowy organizujący międzynarodowe targi i wystawy o znaczeniu nie tylko niemieckim, europejskim, ale cały szereg z nich (międzynarodowe targi kolejnictwa InnoTrans, Internationale Tourismus-Börse (Międzynarodowa Giełda Turystyczna), Internationale Funkausstellung (Międzynarodowa Wystawa Radiowa), Internationale Grüne Woche Berlin (Berliński Międzynarodowy Zielony Tydzień) – światowym. Prym wśród organizatorów pełnią Targi Berlińskie.

[edytuj] Transport

Wielki węzeł transportu lotniczego, drogowej, kolejowej oraz wodnej (np. szlak wodny Berlin - Szczecin - Bałtyk).

[edytuj] Porty lotnicze

Information icon.svg Osobny artykuł: Porty lotnicze Berlina.

Porty lotnicze Berlina – Berlin, stolica Niemiec, obsługiwany jest przez dwa duże porty lotnicze: Schönefeld (Flughafen Schönefeld), Tegel (Flughafen Tegel). Do października 2008 r. na terenie Berlina działało trzecie lotnisko Tempelhof (Flughafen Tempelhof). Berlińskimi lotniskami zarządza spółka Berliner Flughäfen.

[edytuj] Autostrady

Autostrady

[edytuj] Kolej

Information icon.svg Osobny artykuł: Berliński węzeł kolejowy.
Berlin Hauptbahnhof
Linie szybkich kolei oraz metra w w Berlinie

Kolej z Berlina do Poczdamu była drugą na terenie Niemiec i została uruchomiona w 1838, biegnąc z obecnego placu Poczdamskiego przez Steglitz, Zehlendorf i Novawes do Poczdamu.

W XIX wieku powstało w Berlinie 9 dworców czołowych kolei dalekobieżnych. Z czasem poszczególne koleje połączono ze sobą – wpierw linią przetokową, zastąpioną później przez linię pierścieniową (zwaną Ring lub Psią Głową) i linią średnicową wschód-zachód na estakadzie. Od lat 60. XIX w. kursowały w Berlinie pociągi podmiejskie i regionalne, z biegiem czasu otrzymywały własne tory, zaś od 1924 zostały przekształcone w elektryczną kolej miejską S-Bahn. Dla kolei S-Bahn zbudowano w latach 1934–1939 tunel północ-południe.

W latach 50. w związku ze spadkiem dalekobieżnego ruchu kolejowego zamknięto wszystkie dworce czołowe Berlina. W maju 2006 otwarto nowy centralny dworzec, na skrzyżowaniu linii wschód-zachód i drugiego tunelu północ-południe, pod nazwą Berlin Hauptbahnhof, podczas budowy zwanego też karkołomną nazwą Berlin Hauptbahnhof-Lehrter Bahnhof na pamiątkę istniejącego tam wcześniej dworca Lehrter Bahnhof.

Główne dworce dalekobieżne Berlina:

Największe dworce regionalne:

W Berlinie kursuje najstarsze w Niemczech metro (1902), posiadające obecnie 10 linii, z czego 14% tras znajduje się na powierzchni.

[edytuj] Kultura

Staatsoper Unter den Linden
Berliner Philharmonie
Stara Galeria Narodowa (niem. Alte Nationalgalerie) na Wyspie Muzeów w formie świątyni rzymskiej została otwarta w 1876 i zawiera dzieła sztuki XIX wieku

Berlin, w porównaniu z innymi stolicami europejskimi, posiada bardzo dużą liczbę zabytków. Prócz tego znaleźć tu można wiele muzeów i innych instytucji kultury. Interesujące są także miejskie ogrody.

Opery:

Orkiestry symfoniczne:

Zespoły muzyki dawnej:

  • Akademie für Alte Musik Berlin
  • Berliner Barock-Compagney

Chóry:

Teatry:

W Berlinie od 1989 do 2010 odbywała się (z przerwami w latach 2004–2005) największa na świecie impreza techno Love Parade. W największej z nich brało udział ponad milion osób.

[edytuj] Zabytki

Brama Brandenburska
Reichstag

W parku Volkspark Friedrichshain w Berlinie w rejonie Virchowstraße i Werneuchener Straße znajduje się cmentarz polskich żołnierzy poległych w 1945 podczas operacji berlińskiej. W północnej części parku w 1972 wzniesiono pomnik (Denkmal des polnischen Soldaten) projektu zespołu polsko-niemieckiego (Zofia Wolska, Tadeusz Ladziana, Arnd Wittig i Günther Merkel), na którym umieszczono napis "Für eure und unsere Freiheit" (Za naszą i waszą wolność).

Information icon.svg Zobacz też: Muzea berlińskie.
Information icon.svg Zobacz też: Atrakcje turystyczne Berlina.

[edytuj] Edukacja

Uniwersytet Humboldtów

W Berlinie jest 17 szkół wyższych, które mają około 150 000 studentów:

Rada Europejskiego Instytutu Technologii i Innowacji ( EIT )[5] 16 grudnia 2009 wyznaczyła centra pierwszych trzech Węzłów Wiedzy i Innowacji. Uczelnie z Berlina będą brać udział w pracach Węzła Informatycznego i Klimatycznego.

[edytuj] Religia

Katedra berlińska
Wyznanie  % wszystkich mieszkańców
Brak wyznania 59%
Ewangelicy 21%
Katolicy 9%
inni chrześcijanie 3%
Muzułmanie 6%
inne religie 2%

Źródło: Wszystkie dane pochodzą z tygodnika Idziemy nr 29 z 2010.

[edytuj] Sport

Stadion Olimpijski w Berlinie

W 2001 na lekkoatletycznym stadionie Fredrich L. Jahn Stadion odbyła się jedna runda żużlowego cyklu Grand Prix – Grand Prix Niemiec. Po raz pierwszy zawody odbyły się na torze czasowym (zawody wygrał Tomasz Gollob).

9 lipca 2006 na stadionie Olympiastadion Berlin odbył się Finał Mistrzostw Świata w Piłce nożnej pomiędzy Włochami a Francją.

W Berlinie odbywa się Maraton Berliński, który ze względu na wyniki w nim osiągane jest uznawany za "najszybszy" maraton świata. W 2009 miasto gościło lekkoatletyczne mistrzostwa świata.

[edytuj] Miasta partnerskie

Berlin Mitte

[edytuj] Zobacz też

Przypisy

  1. ↑ http://www.statistik-berlin-brandenburg.de//Publikationen/OTab/2010/OT_A01-01-00_124_201005_BE.pdf
  2. ↑ Opis Berlina
  3. ↑ World Meteorological Organization
  4. ↑ S. Rospond, Onomastyka słowiańska, cz. II, [w.] Onomastica nr 4, r. III, z. 1, Wrocław 1957
  5. ↑ European Institute of Innovation and Technology: Single View.

[edytuj] Linki zewnętrzne

p • d • e
Podział administracyjny Niemiec
Kraje związkowe
(Bundesländer)
Badenia-Wirtembergia (Baden-Württemberg) • Bawaria (Bayern) • Berlin • Brandenburgia (Brandenburg) • Brema (Bremen) • Dolna Saksonia (Niedersachsen) • Hamburg • Hesja (Hessen) • Meklemburgia-Pomorze Przednie (Mecklenburg-Vorpommern) • Nadrenia-Palatynat (Rheinland-Pfalz) • Nadrenia Północna-Westfalia (Nordrhein-Westfalen) • Saara (Saarland) • Saksonia (Sachsen) • Saksonia-Anhalt (Sachsen-Anhalt) • Szlezwik-Holsztyn (Schleswig-Holstein) • Turyngia (Thüringen)
 Niemcy
p • d • e
Dzielnice Berlina
Herb Berlina