Biskupi poznańscy – Wikipedia, wolna encyklopedia
Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Biskupi poznańscy – biskupi misyjni, biskupi diecezjalni i biskupi pomocniczy diecezji, a od 1821 archidiecezji poznańskiej.
Początek posługi duszpasterskiej biskupów w Poznaniu datuje się na rok 968[1], kiedy założono tu pierwsze – wpierw misyjne – biskupstwo, przekształcone w 1000 w zwyczajne (diecezjalne).
Od 1821 poznańskim biskupom diecezjalnym przysługuje godność arcybiskupa. Od 1821 do 1946 arcybiskupi poznańscy byli poprzez unię personalną równocześnie arcybiskupami gnieźnieńskimi i nosili w związku z tym tytuły prymasów Polski.
Spis treści |
[edytuj] Biskupi
[edytuj] Biskupi misyjni
| Okres pełnienia funkcji | Imię i nazwisko | Wizerunek | Uwagi |
|---|---|---|---|
| 968–982/984 | Jordan |  |
biskup misyjny podlegający bezpośrednio papieżowi |
| 982/992[2]–1000 | Unger | biskup misyjny podlegający bezpośrednio papieżowi |
[edytuj] Biskupi diecezjalni
| Okres pełnienia funkcji | Imię i nazwisko | Wizerunek | Uwagi |
|---|---|---|---|
| 1000–1012 | Unger | biskup diecezjalny poznański niezależny od metropolii gnieźnieńskiej | |
| 1012?–1030 | Roman (?)[3] | ||
| ok. 1030?–ok. 1038?[4] | Ederam | ||
| (1076?), ok. 1085 | Franko | ||
| 1097/1102[5]–1103? | Eckhard | ||
| ok. 1103?–przed 1110 | Heinrich von Siegburg | ||
| przed 1110–po 1113 | Paweł I | ||
| po 1113, (1124?) | Michał Awdaniec | ||
| ?–1146 | Bogufał I[6] | ||
| 1146–1152 | Pean | ||
| 1152–1159 | Stefan | ||
| 1159–1164 | Bernard | ||
| 1164–1172[7] | Radwan | ||
| 1172–1180[8] | Cherubin | ||
| ok. 1180[9]–1186 | Arnold | ||
| 1186?–przed 1191 | Goswin (?)[10] | ||
| ok. 1190/1191? | Piotr Łabędź | następnie arcybiskup metropolita gnieźnieński | |
| ok. 1192, 1193[11] | Benedykt | ||
| 1196[12] | Mrokota | ||
| 1196/1201–1211[13] | Arnold | ||
| 1211 | Filip | ||
| 1211–1242 | Paweł II | pierwszy biskup obrany przez kapitułę w wolnej elekcji | |
| 1242–1253 | Bogufał II | ||
| 1253–1254 | Piotr I | ||
| 1254–1264 | Bogufał III z Czerlina | ||
| 1265–1267 | Falenta | niezatwierdzony przez papieża | |
| 1267–1278 | Mikołaj | ||
| 1278–1285[14] | Jan Wyszkowic | ||
| 1285–1297[15] | Jan Gerbicz | ||
| 1297–1317[14] | Andrzej Zaremba | ||
| 1318–1324[15] | Domarad Grzymała | ||
| 1325–1335 | Jan Doliwa | ||
| 1335–1346 | Jan Łodzia | ||
| 1347–1348 | Andrzej z Wiślicy | następnie biskup zwierzyński (szweryński) | |
| 1348–1355 | Wojciech Pałuka | ||
| 1356–1374 | Jan z Lutogniewa | ||
| 1375–1382 | Mikołaj z Górki | ||
| 1382–1384 | Jan Kropidło |  |
następnie biskup diecezjalny kujawski, późniejszy biskup diecezjalny kamieński, chełmiński i ponownie kujawski |
| 1384–1394 | Dobrogost z Nowego Dworu |  |
następnie arcybiskup metropolita gnieźnieński |
| 1394–1395 | Jan | następnie biskup diecezjalny kamieński | |
| 1395–1399 | Mikołaj Kurowski |  |
następnie biskup diecezjalny kujawski, późniejszy arcybiskup metropolita gnieźnieński |
| 1399–1412 | Wojciech Jastrzębiec |  |
następnie biskup diecezjalny krakowski, późniejszy arcybiskup metropolita gnieźnieński i prymas Polski i Litwy |
| 1412–1414 | Piotr Wysz | ||
| 1414–1426 | Andrzej Łaskarz | ||
| 1426–1427 | Mirosław Brudzewski | ||
| 1428–1437 | Stanisław Ciołek | ||
| 1438–1479 | Andrzej Bniński | ||
| 1479–1498 | Uriel Górka | ||
| 1498–1520 | Jan Lubrański |  |
|
| 1520–1525 | Piotr Tomicki |  |
następnie biskup diecezjalny krakowski |
| 1525–1536 | Jan Latalski |  |
następnie biskup diecezjalny krakowski, późniejszy arcybiskup metropolita gnieźnieński i prymas Polski i Litwy |
| 1536–1538 | Jan z Książąt Litewskich |  |
|
| 1538–1539 | Stanisław Oleśnicki | ||
| 1539–1544 | Sebastian Branicki |  |
|
| 1544–1546 | Paweł Dunin-Wolski | ||
| 1546–1553 | Benedykt Izdbieński | ||
| 1553–1562 | Andrzej Czarnkowski | ||
| 1562–1574 | Adam Konarski | ||
| 1577–1597 | Łukasz Kościelecki | ||
| 1598–1600 | Jan Tarnowski | .PNG&filetimestamp=20101218201753.html) |
następne biskup diecezjalny kujawski, późniejszy arcybiskup metropolita gnieźnieński i prymas Polski i Litwy |
| 1601–1607 | Wawrzyniec Goślicki |  |
|
| 1607–1623 | Andrzej Opaliński | ||
| 1624–1627 | Jan Wężyk |  |
następnie arcybiskup metropolita gnieźnieński i prymas Polski i Litwy |
| 1627–1631 | Maciej Łubieński |  |
następnie biskup diecezjalny kujawski, późniejszy arcybiskup metropolita gnieźnieński i prymas Polski i Litwy |
| 1631–1634 | Adam Nowodworski | ||
| 1635 | Henryk Firlej | ||
| 1636–1650 | Andrzej Szołdrski | ||
| 1650–1655 | Kazimierz Florian Czartoryski |  |
następnie biskup diecezjalny kujawski, późniejszy arcybiskup metropolita gnieźnieński i prymas Polski i Litwy |
| 1655–1663 | Wojciech Tolibowski | ||
| 1664–1687 | Stefan Wierzbowski |  |
|
| 1688–1698 | Stanisław Witwicki | ||
| 1699–1707 | Mikołaj Święcicki | ||
| 1710–1715 | Mikołaj Tarło | ||
| 1716–1719 | Krzysztof Antoni Szembek |  |
następnie biskup diecezjalny kujawski, arcybiskup metropolita gnieźnieński i prymas Polski i Litwy |
| 1721–1722 | Piotr Tarło | ||
| 1722–1732 | Jan Joachim Tarło | ||
| 1733–1738 | Stanisław Józef Hozjusz |  |
|
| 1739–1768 | Teodor Kazimierz Czartoryski |  |
|
| 1768–1780 | Andrzej Stanisław Młodziejowski |  |
|
| 1780–1793 | Antoni Onufry Okęcki |  |
|
| 1794–1806 | Ignacy Raczyński |  |
następnie arcybiskup metropolita gnieźnieński i prymas Polski i Litwy |
| 1809–1825 | Tymoteusz Gorzeński |  |
od 1821 arcybiskup metropolita oraz jednocześnie arcybiskup metropolita gnieźnieński i prymas Polski |
| 1828–1829 | Teofil Wolicki |  |
arcybiskup metropolita, jednocześnie arcybiskup metropolita gnieźnieński i prymas Polski |
| 1831–1842 | Marcin Dunin |  |
arcybiskup metropolita, jednocześnie arcybiskup metropolita gnieźnieński i prymas Polski |
| 1845–1865 | Leon Przyłuski | .png&filetimestamp=20070813214313.html) |
arcybiskup metropolita, jednocześnie arcybiskup metropolita gnieźnieński i prymas Polski |
| 1866–1886 | Mieczysław Ledóchowski |  |
arcybiskup metropolita, jednocześnie arcybiskup metropolita gnieźnieński i prymas Polski |
| 1886–1890 | Julius Dinder | arcybiskup metropolita, jednocześnie arcybiskup metropolita gnieźnieński i prymas Polski | |
| 1891–1906 | Florian Stablewski |  |
arcybiskup metropolita, jednocześnie arcybiskup metropolita gnieźnieński i prymas Polski |
| 1914–1915 | Edward Likowski |  |
arcybiskup metropolita, jednocześnie arcybiskup metropolita gnieźnieński i prymas Polski |
| 1915–1926 | Edmund Dalbor |  |
arcybiskup metropolita, jednocześnie arcybiskup metropolita gnieźnieński i prymas Polski |
| 1926–1946 | August Hlond |  |
arcybiskup metropolita, jednocześnie arcybiskup metropolita gnieźnieński i prymas Polski, późniejszy arcybiskup metropolita warszawski, kardynał |
| 1946–1956 | Walenty Dymek |  |
arcybiskup metropolita |
| 1957–1977 | Antoni Baraniak |  |
arcybiskup metropolita |
| 1978–1996 | Jerzy Stroba | arcybiskup metropolita | |
| 1996–2002 | Juliusz Paetz | arcybiskup metropolita | |
| od 2002 | Stanisław Gądecki |  |
arcybiskup metropolita |
[edytuj] Biskupi pomocniczy
| Okres pełnienia funkcji | Imię i nazwisko | Wizerunek | Uwagi |
|---|---|---|---|
| 1260–1263 | Wit | ||
| 1382–1384 | Stefan ze Lwowa | następnie biskup pomocniczy kujawski, jednocześnie biskup diecezjalny chełmski | |
| 1386–1404 | Jan | ||
| 1414–1424 | Marek | ||
| 1420–1439 | Jan | ||
| 1449–1453 | Bernard | ||
| 1455–1463 | Mikołaj | ||
| 1469–1494 | Wincenty Wierzbięta | ||
| 1495–1506 | Wojciech z Bydgoszczy | ||
| 1506–1529 | Wojciech z Sochaczewa | ||
| 1531–1539 | Adrian Żakowski | ||
| 1540–1568 | Jakub Dziaduski | ||
| 1568–1573 | Stanisław Dzedziński | ||
| 1573–1586 | Jan Węgorzewski | ||
| 1586–1604 | Jakub Brzeźnicki | ||
| 1607–1616 | Andrzej Rychlicki | ||
| 1618–1619 | Kasper Hap | ||
| 1619–1625 | Jan Trach Gniński | ||
| 1626–1650 | Jan Baykowski | ||
| 1651–1655 | Jan Branecki | ||
| 1656–1659 | Wojciech Grabowski | ||
| 1661–1681 | Maciej Marian Kurski | ||
| 1680–1681 | Kazimierz Jan z Bnina Opaliński | biskup koadiutor, następnie biskup diecezjalny chełmiński | |
| 1682–ok. 1713 | Hieronim Wierzbowski | ||
| 1713–1717 | Piotr Tarło | następnie biskup diecezjalny inflancko-piltyński, późniejszy biskup diecezjalny poznański | |
| 1722–1725 | Bernard Gozdzki | ||
| 1725–1727 | Karol Poniński | ||
| 1728–1729 | Baltazar Wilksycki | ||
| 1729–1732 | Franciszek Kaznowski | ||
| 1733–1736 | Adam Stanisław Grabowski |  |
następnie biskup diecezjalny chełmiński, późniejszy biskup diecezjalny kujawski i biskup diecezjalny warmiński |
| 1736–1768 | Józef Tadeusz Kierski | następnie biskup diecezjalny przemyski | |
| 1748–1759 | Józef Pawłowski | ||
| 1768–1779 | Władysław Walknowski | ||
| 1779–1802 | Ludwik Józef Mathy | ||
| 1781–1795 | Franciszek Ksawery Rydzyński | następnie biskup diecezjalny chełmiński | |
| 1796–1798 | Jan Chrzciciel Albertrandi |  |
następnie biskup pomocniczy warszawski |
| 1805–1808 | Stanisław Żarnowiecki | ||
| 1833–1837 | Józef Chełkowski | ||
| 1843–1853 | Jan Kanty Dąbrowski | ||
| 1855–1871 | Franciszek Stefanowicz | ||
| 1871–1891 | Jan Chryzostom Janiszewski | ||
| 1887–1914 | Edward Likowski | |
następnie arcybiskup metropolita poznański i jednocześnie arcybiskup metropolita gnieźnieński i prymas Polski |
| 1915–1918 | Paweł Jedzink | ||
| 1920–1926 | Stanisław Kostka Łukomski | następnie biskup diecezjalny łomżyński | |
| 1927–1929 | Karol Radoński |  |
następnie biskup diecezjalny kujawski |
| 1929–1946 | Walenty Dymek | |
następnie arcybiskup metropolita poznański |
| 1947–1975 | Franciszek Jedwabski | ||
| 1959–1984 | Tadeusz Etter | ||
| 1974–1981 | Marian Przykucki | następnie biskup diecezjalny chełmiński, późniejszy arcybiskup metropolita szczecińsko-kamieński | |
| 1980–1992 | Stanisław Napierała |  |
następnie biskup diecezjalny kaliski |
| od 1982 | Zdzisław Fortuniak | ||
| od 1997 | Marek Jędraszewski | ||
| od 1999 | Grzegorz Balcerek |  |
Przypisy
- ↑ Dwaj pierwsi biskupi misyjny na całą Polskę w latach 968–1000: Jordan i Unger są tradycyjnie uznawani za biskupów poznańskich, choć jest to bardzo problematyczne. Dopiero w 1000 Unger został biskupem diecezjalnym utworzonej wówczas diecezji poznańskiej. Por. Stanisław Trawkowski: Początki Kościoła w Polsce za panowania Mieszka I, [w:] Civitas Schinesghe. Mieszko I i początki państwa polskiego, Poznań – Gniezno 2004, s. 49–70.
- ↑ Data rozpoczęcia posługi niepewna. Zob. Kehr P.F., Das Erzbistum Magdeburg und die erste Organisation der Christlichen Kirche in Polen, [w:] Abhandlungen der Königlich preussischen Akademie der Wissenschaften, 1920, s. 25
- ↑ Nie jest pewne, czy faktycznie był biskupem poznańskim. Zob. Karwowski, Najstarsi..., s. 335; W. Kętrzyński, Studyja nad dokumentami XII wieku, „Roczniki Akademii Umiejętności”, Lwów 1891, s. 311; P.F. Kehr, Das Erzbistum Magdeburg und die erste Organisation der Christlichen Kirche in Polen, [w:] Abhandlungen der Königlich preussischen Akademie der Wissenschaften, 1920, s. 53.
- ↑ W. Kętrzyński, Studyja nad dokumentami XII wieku, „Roczniki Akademii Umiejętności”, Lwów 1891, s. 311; T. Wojciechowski, Szkice Historyczne XI wieku, Kraków 1904, s. 238–239; W. Abraham, Organizacja Kościoła w Polsce do połowy wieku XII, Lwów 1890, s. 84, datują jego rządy na koniec XI lub początek XII wieku, jednak badania nad rękopisem nekrologu opactwa św. Emmerama w Ratyzbonie wykazały, że notatka o jego zgonie pochodzi sprzed 1049. Por. T. Wasilewski, Kościół monarszy w X–XII wieku i jego zwierzchnik biskup polski, „Kwartalnik historyczny”, t. 92, 1985, s. 751.
- ↑ T. Wasilewski, Kościół monarszy w X–XII wieku i jego zwierzchnik biskup polski, „Kwartalnik historyczny”, t. 92, 1985, s. 752
- ↑ Lista dla okresu 1146 do 1172/80 za Annales Lubinensis z końca XIII wieku, z korektą polegającą na zamianie kolejności Radwana i Cherubina. Zob. W. Semkowicz: Nieznane nadania na rzecz opactwa jędrzejowskiego, „Kwartalnik Historyczny”, nr 24 (1910), s. 83–84; oraz K. Maleczyński, Studia nad dokumentem polskim, Wrocław 1971, s. 44. W. Kętrzyński, Studyja nad dokumentami XII wieku, „Roczniki Akademii Umiejętności”, Lwów 1891, s. 312, także polega na Annales Lubinensis, ale bez wspomnianej korekty. Z kolei S. Karwowski, Biskupi..., s. 119–122, podaje dla okresu po 1159 następującą chronologię, opartą na spisanej w XVII wieku Kronice Trzemeszeńskiej oraz na Długoszu: Radwan (1159–1162), Bernard herbu Syrokomla (1162–1175), Świętosław (1176), Gerward herbu Leszczyc (1176), Cherubin (1180).
- ↑ Według Annales Lubinensis Bernard został biskupem dopiero w 1172. Prawdopodobnie jednak jest to błąd polegający na zamianie kolejności Radwana i Cherubina. Zob. W. Semkowicz: Nieznane nadania na rzecz opactwa jędrzejowskiego, „Kwartalnik Historyczny”, nr 24 (1910), s. 83–84.
- ↑ Według Annales Lubinensis Cherubin był biskupem w latach 1164–1172, co jednak kłóci się z faktem, że brał udział w synodzie łęczyckim w 1180. Przyjmuje się, że w Annales Lubinensis doszło do zamiany kolejności Radwana i Cherubina. Zob. W. Semkowicz, Nieznane nadania na rzecz opactwa jędrzejowskiego, „Kwartalnik Historyczny”, nr 24 (1910), s. 83–84.
- ↑ Data rozpoczęcia posługi niepewna. Długosz wymienia Świętosława (1176) i Gerwarda (1177) jako jego poprzedników, jednak ich istnienie nie jest w żaden sposób udokumentowane.
- ↑ Znany jedynie z nekrologu wrocławskiego opactwa św. Wincentego. Jego diecezja nie jest tam wymieniona, stąd nie ma pewności czy faktycznie był biskupem poznańskim (Monumenta Poloniae Historica, t. V, s. 685, przyp. e), jednak biskup Benedykt w 1192 wspomina Radwana (1164–1172) jako swego „piątego poprzednika”, co oznacza, że w latach 1172–1191/1192 oprócz Cherubina, Arnolda i Piotra musiał urzędować jeszcze jeden biskup.
- ↑ Daty rozpoczęcia i zakończenia posługi nieznane. Poświadczony w niedatowanym prywatnym dokumencie (ok. 1192?) oraz bulli Celestyna III z 9 kwietnia 1193. Kodeks dyplomatyczny Wielkopolski, t. 1, nr 29 i 30, a za nim S. Karwowski, Biskupi..., s. 122–123, podają dla tych dokumentów daty odpowiednio ok. 1191 i 9 kwietnia 1192, jednak w świetle Philipp Jaffé, Regesta pontificum Romanorum ab condita Ecclesia ad annum post Christum natum MCXCVIII, vol. II, Lipsk 1888, s. 597 nr 16981, należy je skorygować o jeden rok.
- ↑ Data rozpoczęcia posługi nieznana; znany jedynie z nekrologów.
- ↑ Data rozpoczęcia posługi niepewna
- ↑ 14,0 14,1 Data zakończenia posługi niepewna
- ↑ 15,0 15,1 Data rozpoczęcia posługi niepewna
[edytuj] Bibliografia
- Abraham W., Organizacja Kościoła w Polsce do połowy wieku XII, Lwów 1890.
- Eubel K., Hierarchia Catholica, vol. I–VI, 1913–1960.
- Gams P.B., Series episcoporum Ecclesiae catholicae, Lipsk 1931, s. 354–355.
- Karwowski S., Biskupi poznańscy z XII i początku XIII wieku, „Roczniki Towarzystwa Przyjaciół Nauk Poznańskiego”, t. 37, Poznań 1911.
- Karwowski S., Biskupi poznańscy z drugiej połowy XIII wieku, „Roczniki Towarzystwa Przyjaciół Nauk Poznańskiego”, t. 43, Poznań 1915.
- Karwowski S., Najstarsi Długoszowi biskupi poznańscy wobec krytyki, „Roczniki Towarzystwa Przyjaciół Nauk Poznańskiego”, t. 35, Poznań 1909.
- Kehr P.F., Das Erzbistum Magdeburg und die erste Organisation der Christlichen Kirche in Polen, [w:] Abhandlungen der Königlich preussischen Akademie der Wissenschaften, 1920.
- Kętrzyński W., Studyja nad dokumentami XII wieku, „Roczniki Akademii Umiejętności”, Lwów 1891, s. 201–319.
- Maciejewski J., Episkopat polski doby dzielnicowej, 1180–1320, Towarzystwo Naukowe Societas Vistulana, 2003.
- Maleczyński K., Studia nad dokumentem polskim, Wrocław 1971.
- Rola Z., Tajemnice Ostrowa Tumskiego, Zysk i S-ka, Kraków 2000, ISBN 83-7150-835-2.
- Skibiński S., Katedra poznańska, Księgarnia św. Wojciecha, Poznań 2001, ISBN 83-7015-548-0.
- Wasilewski T., Kościół monarszy w X–XII wieku i jego zwierzchnik biskup polski, „Kwartalnik historyczny”, t. 92, 1985.
- Wojciechowski T., Szkice Historyczne XI wieku, Kraków 1904.
- Annales Lubinensis, [w:] Monumenta Poloniae Historica = Pomniki dziejowe Polski., t. 5, s. 866–867.
- Kodeks dyplomatyczny Wielkopolski, t. I.
- Lista biskupów poznańskich na stronie archidiecezji poznańskiej
- Regesta Imperii (Papstregesten 911–1024 i Papstregesten 1024–1058)
[edytuj] Linki zewnętrzne
- Lista biskupów poznańskich na stronie archidiecezji poznańskiej [dostęp 2012-01-14]
- Archidiecezja poznańska w bazie catholic-hierarchy.org (ang.) [dostęp 2012-01-14]