Brańsk – Wikipedia, wolna encyklopedia - Poznaj przeszłość Warszawy

Brańsk – Wikipedia, wolna encyklopedia

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii

Skocz do: nawigacji, szukaj

Brańsk

Cerkiew prawosławna św. Symeona Słupnika

Polska

gmina miejska

18 stycznia 1493

Czesław Sokołowski

32,43 km²

Ludność (2007)
• liczba
• gęstość

2 674
117,9 os./km²

Strefa numeracyjna

+48 85

Kod pocztowy

17-120

Tablice rejestracyjne

BBI

Położenie na mapie Polski

Brańsk

52°45′N 22°50′E / 52.75, 22.833Na mapach: 52°45′N 22°50′E / 52.75, 22.833

TERC
(TERYT)

3202603021

Urząd miejski

Rynek 8
17-120 Brańsk

Hasło Brańsk w Wikisłowniku

Strona internetowa

Brańsk – miasto i gmina w województwie podlaskim, w powiecie bielskim; jest ponadto siedzibą władz wiejskiej gminy Brańsk. W latach 1975–1998 miasto administracyjnie należało do województwa białostockiego.

Według danych z 31 grudnia 2007^[1] miasto liczyło 3822 mieszkańców.

Położone jest na Równinie Bielskiej, nad rzeką Nurzec, przy trasie z Warszawy do Bielska Podlaskiego i Białowieży. Sąsiaduje z gminą Rudka.

[edytuj] Struktura powierzchni

Według danych z roku 2002^[2] Brańsk ma obszar 32,43 km², w tym:

użytki rolne: 66%,
użytki leśne: 27%.

Miasto stanowi 2,34% powierzchni powiatu.

[edytuj] Demografia

Dane z 31 grudnia 2007^[1]:

Opis	Ogółem		Kobiety		Mężczyźni
jednostka	osób	%	osób	%	osób	%
populacja	3 822	100	1 944	50,9	1 878	49,1
powierzchnia	32,43 km²
gęstość zaludnienia (mieszk./km²)	117,9		59,9		57,9

[edytuj] Historia

Nazwa miasta pochodzi od rzeki Bronki. W pobliżu miasta znajdują się stanowiska kultury amfor kulistych. W X/XI w. istniał w Brańsku gród obronny w miejscu zwanym dzisiaj Zamczyskiem.

[edytuj] Wiek XIII

Na uroczysku „Kumat” we wschodniej części miasta 23 czerwca w 1264 r. wojska polskie księcia Bolesława Wstydliwego stoczyły zwycięską bitwę z Jaćwingami pod dowództwem Komata.

[edytuj] Wiek XIV

W 1366 r. król Kazimierz Wielki przekazał te ziemie Litwie. Przez pewien czas należał on do posiadłości księcia mazowieckiego Janusza I Starszego.

[edytuj] Wiek XV

Od 1413 miasto wchodziło w skład województwa trockiego. W roku 1430 wzmiankowane jako Bransko. W latach ok. 1440–1444 należało przejściowo do księcia mazowieckiego Bolesława IV. Wtedy też prawdopodobnie miała miejsce lokacja na prawie chełmińskim i powstanie parafii rzymskokatolickiej (pierwsza wzmianka w roku 1446). Jako pierwsze miasto na Podlasiu, 18 stycznia 1493 roku, Brańsk został lokowany na prawie magdeburskim przez wielkiego księcia litewskiego Aleksandra Jagiellończyka.

[edytuj] Wiek XVI

Na XVI w. przypada szczyt rozwoju miasta. Mieszczanie handlowali zwłaszcza drewnem, w mniejszym stopniu zbożem. Od 1532 roku w mieście odbywały się sejmiki szlacheckie. W roku 1530 powstała szkoła parafialna. Działał tu także szpital i kościół przyszpitalny św. Ducha. W latach 1533–1556 starostwo brańskie było zarządzane przez faktorów królowej Bony, a następnie prawa do niego przeszły na króla Zygmunta Augusta. W roku 1569 na prośbę mieszczan król Zygmunt August włączył miasto do Korony. W 1591 roku pożar strawił połowę miasta.

[edytuj] Wiek XVII

W roku 1628 sąd ziemski skazał na śmierć 26 banitów trudniących się przez ponad rok rozbojami. Stąd powstało przekleństwo: "A bodaj cię kat brański oprawił". W 1652 roku miasto dotknęła epidemia. W latach 1653–1670 starostą brańskim był Bogusław Radziwiłł. Na ten czas datują się wielkie zniszczenia miasta przez wojska polskie, szwedzkie, siedmiogrodzkie, tatarskie i szczególnie moskiewskie w styczniu 1660 roku.

[edytuj] Wiek XVIII

W roku 1761, na tutejszym sejmiku został wybrany na posła na sejm walny ostatni król Polski Stanisław Poniatowski.

[edytuj] Pod zaborami

Bránsk 1804

Brańsk najpierw znajdował się pod zaborem pruskim, a następnie, po traktacie w Tylży w 1807 r. – pod zaborem rosyjskim. W Brańsku powstała w XIX wieku duża społeczność żydowska (od 7% w 1807 r. w do 58% w 1897 r.), która w 1820 r. uniezależniła się i utworzyła własny kahał. W styczniu 1826 r. doszło tutaj do jedynego w Polsce większego wystąpienia dekabrystów, kiedy to żołnierze miejscowego batalionu saperów Samodzielnego Korpusu Litewskiego odmówili złożenia przysięgi na wierność rosyjskiemu carowi. Do kolejnych wystąpień zbrojnych dochodziło w czasie powstania listopadowego – przez Brańsk przemaszerował w drugiej połowie maja 1831 roku w drodze na Litwę 700-osobowy korpus pułkownika Dezyderego Chłapowskiego. W 1839 roku odebrano kościół unitom i przekształcono go w prawosławną cerkiew. W trakcie powstania styczniowego miały miejsce wystąpienia zbrojne. Do dużych zniszczeń miasta doszło w czasie I wojny światowej.

[edytuj] II Rzeczpospolita

W roku 1919 roku miasto powróciło w granice państwa polskiego. W dniach 30 i 31 lipca 1920 r. w odbyła się tu bitwa w czasie wojny polsko-bolszewickiej.

[edytuj] II wojna światowa

10 września 1939 r. do Brańska wkroczył oddziały niemieckie gen. mjr. Schaala. Na mocy paktu Ribbentrop-Mołotow 24 września 1939 r. do Brańska wkroczyła Armia Czerwona. W czasie wojny miasto zostało zniszczone w 35%. Po ataku Niemiec na Związek Radziecki w 1941 roku wiele osób z terenu miasta (głównie Żydzi, którzy na początku zostali umieszczeni w getcie)) zostało zgładzonych w obozie w Treblince. Brańsk został zajęty przez Armię Czerwoną 1 sierpnia 1944 r.

[edytuj] Po 1945 r.

Po zakończeniu wojny miasto zaczęło powoli się rozwijać: rozpoczęto odbudowę zniszczonych obiektów, w tym kościoła, a także stworzono gminę Brańsk. 15 marca 1947 roku Brańsk został opanowany przez partyzantów 6 Brygady Wileńskiej AK kpt. Władysława Łukasiuka "Młota", którzy rozbroili posterunek Milicji Obywatelskiej i rozstrzelali zastępcę komendanta do spraw politycznych, członka Komunistycznej Partii Zachodniej Białorusi i Polskiej Partii Robotniczej, a zarazem współpracownika UB.

W 1977 r. Brańsk zdobył główną nagrodę w ogólnopolskim konkursie „Mistrz Gospodarności”. Obecnie ośrodek handlowo-usługowy regionu rolniczego.

[edytuj] Zabytki

układ przestrzenny, 1493–XVIII w. (nr rej.:457 z 17.12.1979)
kościół parafialny pod wezwaniem Wniebowzięcia NMP, 1859–1862 (nr rej.:680 z 9.12.1987)
dzwonnica z 1863 (nr rej.:681 z 9.12.1987)
drewniana nieużytkowana cerkiew prawosławna (obok nowej cerkwi pw. św. Symeona Słupnika, należącej do parafii w Maleszach)

Stara cerkiew

kapliczka z figurą św. Piotra, ul. Binduga/Jana Kilińskiego, poł. XIX w. (nr rej.:535 z 29.12.1983)
cmentarz rzymskokatolicki, 1852 (nr rej.:A-75 z 27.10.1993)
cmentarz prawosławny, 1803 (nr rej.:A-79 z 17.12.1979)
cmentarz żydowski (nr rej.:A-76 z 20.10.1993)
drewniany dom, ul. Józefa Piłsudskiego 3, 1900 (nr rej.:675 z 22.12.1987)
zagroda, ul. Józefa Piłsudskiego 15, XVIII–XIX w. (nr.rej.:391 z 14.02.1977):
- drewniany dom mieszkalny,
- stodoła,
- obora ^[3];
grodzisko z XI w.
drewniane koszary carskie z lat 1875–1890

Zabytki w okolicy:

Domanowo – kościół pw. św. Doroty z XVII w. z dzwonnicą z tego samego okresu; pomnik na mogile żołnierzy Podlaskiej Brygady Kawalerii poległych we wrześniu 1939 r.,
Kalnica – park dworski z połowy XVIII w.,
Klichy – kościół pw. Matki Bożej Wspomożenia Wiernych.

[edytuj] Edukacja

W Brańsku działa Zespół Szkół Szkół im. Armii Krajowej, w skład którego wchodzi szkoła podstawowa, gimnazjum, liceum oraz zasadnicza szkoła zawodowa^[4]. Na terenie placówki znajduje się także hala sportowa i pełnowymiarowe boisko piłkarskie.

[edytuj] Religia

[edytuj] Kościół Rzymskokatolicki

Parafia Wniebowzięcia Najświętszej Maryi Panny
- Kościół parafialny Wniebowzięcia NMP

[edytuj] Polski Autokefaliczny Kościół Prawosławny

Cerkiew filialna św. Symeona Słupnika, należąca do parafii Świętych Apostołów Piotra i Pawła w Maleszach

[edytuj] Transport

W mieście krzyżują się drogi krajowe i wojewódzkie:

66 Zambrów – Brańsk – Bielsk Podlaski,
681 Łapy – Brańsk – Ciechanowiec.

[edytuj] Znane osoby

Cezary Kosiński – polski aktor
Aleksander Sewruk – polski aktor
Profesor dr hab. n. med. – Andrzej Malinowski – polski lekarz o światowych osiągnięciach, kieruje Kliniką Ginekologii Operacyjnej i Endoskopowej w łódzkim Instytucie Centrum Zdrowia Matki Polki. Jest absolwentem łódzkiej Wojskowej Akademii Medycznej.
Profesor dr hab. Kazimierz Lubowicki - prorektor ds. naukowo-dydaktyczych Papieskiego Wydziału Teologicznego we Wrocławiu, kierownik katedry teologii małżeństwa i rodziny, polski teolog duchowości, duchowny rzymskokatolicki, autor licznych książek, założyciel Wspólnoty Rodzin Katolickich Umiłowany i umiłowana". Absolwent Papieskiego Instytutu Duchowości "Teresianum" w Rzymie (1985-1990).

[edytuj] Źródła o mieście

książka Evy Hoffman pod tytułem „Sztetl” poświęcona brańskim Żydom

[edytuj] Zobacz też

[edytuj] Linki zewnętrzne

strona internetowa miasta Brańsk
strona internetowa Zespołu Szkół im. Armii Krajowej w Brańsku
Historia Żydów w Brańsku na portalu Wirtualny Sztetl
Brańsk w Słowniku geograficznym Królestwa Polskiego i innych krajów słowiańskich, Tom I (Aa – Dereneczna) z 1880 r.
Cmentarz żydowski w Brańsku

Mapy: Emapi • Google Maps • Targeo • Zumi
Zdjęcia satelitarne: Google Maps • Wikimapia • Zumi

p • d • e Miasta województwa podlaskiego

Miasta powiatowe	Augustów • Białystok • Bielsk Podlaski • Grajewo • Hajnówka • Kolno • Łomża • Mońki • Sejny • Siemiatycze • Sokółka • Suwałki • Wysokie Mazowieckie • Zambrów

Miasta gminne	Brańsk • Choroszcz • Ciechanowiec • Czarna Białostocka • Dąbrowa Białostocka • Drohiczyn • Goniądz • Jedwabne • Kleszczele • Knyszyn • Krynki • Lipsk • Łapy • Michałowo • Nowogród • Rajgród • Stawiski • Suchowola • Supraśl • Suraż • Szczuczyn • Tykocin • Wasilków • Zabłudów

p • d • e Powiat bielski

Miasta	Bielsk Podlaski • Brańsk

Gminy miejskie	Bielsk Podlaski • Brańsk

Gminy wiejskie	Bielsk Podlaski • Boćki • Brańsk • Orla • Rudka • Wyszki

p • d • e Powiat bielski (do 1940 i 1945-75)

Siedziba powiatu – Bielsk Podlaski

Przynależność wojewódzka	Prusy: departament białostocki (1795-1807) • Rosja: obwód białostocki (1807–42) • gubernia grodzieńska (1842-1915) • II RP: woj. białostockie (1919-39) • ZSRR: obwód białostocki (1939-40) • PRL: woj. białostockie (1945-75)

Gminy miejskie (1919-75)	Bielsk Podlaski • Boćki (do 1934) • Brańsk • Ciechanowiec (do 1952→) • Drohiczyn (nad Bugiem) (do 1952→) • Hajnówka (1951-53→) • Kleszczele (do 1950) • Mielnik (nad Bugiem) (do 1934) • Narew (do 1934) • Orla (do 1919) • Siemiatycze (do 1952→)

Gminy wiejskie (1919-54 i 1973-75)	Augustowo (1952-54) • Białowieża (←1922-53→) • Bielsk (Podlaski) (1934-52 i od 1973) • Boćki (od 1934) • Brańsk (od 1934) • Chraboły (od 1952) • Ciechanowiec (1934-52) • Czeremcha (1952-53→) • Czyże (1952-53→) • Dobromil (1952-54) • Domanowo (do 1920; 192?-34 i 1952-54) • Drohiczyn (od 1934) • Dubiażyn (do 1934) • Dubicze Cerkiewne (1952-53→) • Grodzisk (do 1952→) • Hajnówka (1929-30 i 1934-53) • Holonki (1952-54) • Kąty (do 1934) • Klejniki (1952-53→) • Kleszczele (do 1953→) • Klukowicze (1945-52→) • Łosinka (do 1934 i 1952-53→) • Łubin (Kościelny) (do 1934 i 1952-54) • Masiewo (←1922-39) • Mielnik (1934-52→) • Milejczyce (do 1952→) • Narew (do 1953→) • Narewka (1945-53→) • Narojki (do 1934) • Orla • Pasynki (do 1934 i 1952-54) • Policzna (1952-53→) • Radziwiłłówka (do 1934) • Rudka (do 1934 i od 1952) • Ryboły (1952-54) • Siemiatycze (do 1952) • Skórzec (do 1934) • Suchopol (←1922-26→) • Śnieżki (1952-54) • Topczewo (do 1934 i 1952-54) • Widowo (1952-54) • Widźgowo (do 1934) • Wyszki

Przypisy

↑ ^1,0 ^1,1 Lucyna Nowak, Joanna Stańczyk, Agnieszka Znajewska: Ludność. Stan i struktura w przekroju terytorialnym (Stan w dniu 31 XII 2007 r.). Warszawa: Główny Urząd Statystyczny, 2008. ISSN 1734-6118. (pol.)
↑ Portal Regionalny i Samorządowy REGIOset (pol.). regioset.pl. [dostęp 2010-09-14].
↑ Narodowy Instytut Dziedzictwa: Rejestr zabytków nieruchomych - województwo podlaskie (pol.). 2011-12-31.
↑ strona internetowa ZS im. Armii Krajowej w Brańsku

Poznaj przeszłość Warszawy