Poznaj przeszłość Warszawy

Bystrzyca Kłodzka
Panorama Bystrzycy Kłodzkiej
Herb Bystrzycy Kłodzkiej
Państwo	Polska
Województwo	dolnośląskie
Powiat	kłodzki
Gmina	Bystrzyca Kłodzka gmina miejsko-wiejska
Założono	XI
Prawa miejskie	1319 r. (XIV)
Burmistrz	Renata Surma
Powierzchnia	10,74 km²
Wysokość	330-385 m n.p.m.
Ludność (2011) • liczba • gęstość	10 627[1] 979 os./km²
Strefa numeracyjna	(+48) 74
Kod pocztowy	57-500
Tablice rejestracyjne	DKL
Położenie na mapie Polski Bystrzyca Kłodzka
50°18′N 16°39′E / 50.3, 16.65Na mapach: 50°18′N 16°39′E / 50.3, 16.65
TERC (TERYT)	5020108064
Urząd miejski ul. Sienkiewicza 6 57-500 Bystrzyca Kłodzka
Multimedia w Wikimedia Commons
Hasło Bystrzyca Kłodzka w Wikisłowniku
Strona internetowa

Bystrzyca Kłodzka (wymowa ^?/i; niem. Habelschwerdt, czes. Kladská Bystřice) – miasto w województwie dolnośląskim, w powiecie kłodzkim, siedziba gminy miejsko-wiejskiej Bystrzyca Kłodzka. Historycznie było położone w hrabstwie kłodzkim. W latach 1975-1998 miasto administracyjnie należało do województwa wałbrzyskiego.

Bystrzyca Kłodzka leży w Rowie Górnej Nysy, przy ujściu Bystrzycy do Nysy Kłodzkiej. Jedno z najważniejszych miast krainy historycznej zwanej ziemią kłodzką^[2].

Według danych GUS z 31 grudnia 2010, miasto liczyło 10 298 mieszkańców^[3].

[edytuj] Środowisko naturalne

[edytuj] Geografia

 Osobny artykuł: Góry Bystrzyckie (Sudety).

Bystrzyca Kłodzka (przy współrzędnych 50°17′N 16°38′E / 50.283, 16.633) leży w południowej części województwa dolnośląskiego, w południowej części powiatu kłodzkiego, w środkowej części gminy Bystrzyca Kłodzka.

Trzecie co do liczby ludności miasto powiatu kłodzkiego, leży w południowej części historycznego hrabstwa kłodzkiego, u ujścia rzeki Bystrzycy do Nysy Kłodzkiej, na wysokości ok. 340-370 m n.p.m., w Obniżeniu Bystrzycy Kłodzkiej, stanowiącym oś Rowu Górnej Nysy, pomiędzy Górami Bystrzyckimi na zachodzie, a Wysoczyzną Idzikowską na wschodzie^[4].

Od Kłodzka, stolicy powiatu miasto jest oddalone o 17,6 km^[5]. Bystrzyca Kłodzka na północy graniczy z Zabłociem i Starym Waliszowem, Starą Bystrzycą na zachodzie, Długopolem Dolnym i Wilkanowem na południu i Pławnicą na wschodzie^[4].

[edytuj] Warunki naturalne

Bystrzyckie stare miasto znajdujące się w centrum miasta znajduje się na wąskiej ostrodze umiejscowionej w widłach obu rzek przepływających przez Bystrzycę Kłodzką. Na niej na wysokości ok. 360 m n.p.m. rozplanowano miasto średniowieczne. Zbocza jej opadają bardzo stromo w kierunku południowym i wschodnim, miejscami skalnymi urwiskami. Są to pozostałości po plejstoceńskiej terasie nadrzecznej o wysokości do 20 m. Przeciwległy brzeg, tzw. Góra Parkowa jest ukształtowana w podobny sposób. Sprawia to, że Bystrzyca Kłodzka posiada jedną z najpiękniejszych panoram miejskich, prezentującą ciekawy styl zabudowy tarasowej, szczególnie oglądaną z prawego brzegu Nysy Kłodzkiej^[6].

Bystrzyca Kłodzka leży na klimatycznej strefie przejściowej, z niewielką przewagą klimatu kontynentalnego^[7]. Średnia temperatura roku wynosi 7,4° C, z kolei roczna amplituda sięga 19,3° C^[8]. Opady atmosferyczne zamykają się w graniach 790 mm^[1].

[edytuj] Przyroda

[edytuj] Flora

Roślinność naturalna Bystrzycy Kłodzkiej należy do Działu Sudeckiej Krainy Podgórza Okręgu Środkowosudeckiego. Jest ona typowa dla pogórza Sudeckiego. W lasach występują elementy środkowoeuropejskie takie jak buk, klon zwyczajny, i lipa szerokolistna. Obecnie większość lasów grądowych przekształcono w łąki, pola i parki, zaś lasy mieszane tworzą zadrzewienie izolowanych wzniesień lub obrzeży obniżeń. Do najbardziej charakterystycznych okazów pierwotnej flory ziemi bystrzyckiej należy pełnik europejski^[9].

[edytuj] Fauna

Fauna nie różni się w znacznie od innych regionów pozagórskich. Przeważają na tym terenie gatunki środkowoeuropejskie. Występują również gatunki górskie takie jak: traszka górska i salamandra plamista. Pospolite są gatunki drobniejsze, zwłaszcza gryzoni, jak nornik zwyczajny, ryjówka aksamitna, czy kret. Można także spotkać koszatkę oraz jeża europejskiego i zająca szaraka. Z ptaków do najczęściej występujących w mieście gatunków należą: wróble, gołębie, kosy i szpaki^[10].

[edytuj] Toponimia

Miejscowość w Kotlinie Kłodzkiej otrzymała swoją nazwę w nawiązaniu do położenia nad "bystrą" wodą, ponieważ słowo Bystrzyca oznacza rwący górski potok^[11]. Nazwa ta sugeruje na ścisły związek osady z rzeką, szczególnie często występujący w nazwach miejscowości w Czechach i na Słowacji, stąd pojawiła się teoria, że założycielami miasta byli osadnicy pochodzący zza Przełęczy Międzyleskiej. Poglądu tego nie można jednak zweryfikować dlatego, że jeszcze w XII w. Polacy i Czesi posługiwali się wspólnym językiem^[12].

Obecna nazwa miejscowości wprowadzona po II wojnie światowej nawiązuje do czeskiej nazwy Bystrice obowiązującej w późnym średniowieczu. Niemiecka nazwa Bystrzycy Kłodzkiej – Habelschwerdt pojawia się po raz pierwszy w dokumentach z 1319 r. Nazwę niemiecką tłumaczy się na dwa sposoby, co wynika z braku źródeł dotyczących jego początków^[13]:

• Pierwszy nawiązuje do położenia miasta na tarasowym wzgórzu, znajdującym się u zbiegu dwóch rzek, w związku z tym wywodzić by się ona miała od słów: hügel, co oznacza wzgórze, pagórek oraz werder, co jest określeniem kępy na podmokłym terenie albo rzece (ostrów).
• Z kolei druga teoria ma odnosić pochodzenie nazwy od konkretnej osoby:
  • Habel – według starej legendy żył w czasach przedchrześcijańskich i miał być wartownikiem strzegącym bezpieczeństwa drogi biegnącej wzdłuż Nysy Kłodzkiej. Jego potomkami miał być jeden z bystrzyckich rodów mieszczańskich^[14].
  • Gaweł z Lamberku – pochodził z Lwówka Śląskiego i w XII w. był czeskich zarządcą ziemi kłodzkiej, któremu miało się przypisywać założenie miasta^[15].

[edytuj] Symbole miasta

 Osobny artykuł: Herb Bystrzycy Kłodzkiej.

Jedynym symbolem miasta jest herb, przedstawiający srebrnego lwa wspiętego w prawo, ze złotą koroną na głowie, z otwartym pyskiem, z podniesionym i rozwidlonym ogonem, ze złotymi pazurami, umieszczonego w czerwonym polu tarczy^[16].

[edytuj] Historia

W XI wieku osada czeska, na miejscu lub obok której rycerz Havel (Gaweł) z Lemberka założył w XIII wieku miejscowość dla kolonistów niemieckich o nazwie Hawelswerde ("Kępa Gawłowa"). W 1319 r. występuje już ona jako miasto. Ok. 1514 r. pozostające pod zwierzchnictwem Czech miasto posiadało już wodociągi. W XVI wieku ośrodek sukiennictwa, w okresie reformacji ruch anabaptystów. Od 1567 r. miasto znalazło się pod panowaniem Habsburgów, a od 1742 r. należało do Prus. W latach 1818-1975 siedziba powiatu bystrzyckiego. W 1945 miasto zostało włączone do Polski – polską nazwę miasta oparto na przedlokacyjnej nazwie czeskiej. Dotychczasową ludność wysiedlono do Niemiec. W maju 2008 roku, na patrona miasta przyjęto Świętego Floriana^[17].

[edytuj] Status Bystrzycy Kłodzkiej

Przynależność polityczno-administracyjna miasta Bystrzycy Kłodzkiej

Okres		Państwo	Zwierzchność	Jednostka administracyjna	Status miasta
XI w.-1093		Państwo Czeskie		ziemia kłodzka	osada Bystrzyca
1093-1102		Państwo Polskie		ziemia kłodzka	osada Bystrzyca
1102-1198		Państwo Czeskie		ziemia kłodzka	osada Bystrzyca
1198-1253/1278		Królestwo Czeskie		ziemia kłodzka	osada Bystrzyca
1278-1290		księstwo wrocławskie		ziemia kłodzka	osada Bystrzyca
1290-1319		Królestwo Czeskie		ziemia kłodzka	osada Bystrzyca
1319-1327		Królestwo Czeskie		ziemia kłodzka	miasto Bystrzyca
1327-1335		Księstwo Wrocławskie		ziemia kłodzka	miasto Bystrzyca
1335-1336		Królestwo Czeskie		ziemia kłodzka	miasto Bystrzyca
1336-1341		księstwo ziębickie	Królestwo Czeskie	ziemia kłodzka	miasto Bystrzyca
1341-1378		Królestwo Czeskie		ziemia kłodzka	miasto Bystrzyca
1378-1388		Margrabstwo Moraw	Królestwo Czeskie	ziemia kłodzka	miasto Bystrzyca
1388-1397		Królestwo Czeskie		ziemia kłodzka	miasto Bystrzyca
1397-1402		Księstwo Opawsko-Raciborskie	Królestwo Czeskie	ziemia kłodzka	miasto Bystrzyca
1402-1459		Królestwo Czeskie		ziemia kłodzka	miasto Bystrzyca
1459-1567		Hrabstwo Kłodzkie	Królestwo Czeskie		miasto Bystrzyca
1567-1742		Monarchia Habsburska		Hrabstwo Kłodzkie	miasto Bystrzyca
1742-1816		Królestwo Prus		Kamera wrocławska, departament wrocławski, powiat kłodzki	miasto Bystrzyca
1816-1818		Królestwo Prus		prowincja Śląsk, Rejencja dzierżoniowska, powiat kłodzki	miasto Bystrzyca
1818-1820		Królestwo Prus		prowincja Śląsk, Rejencja dzierżoniowska, powiat bystrzycki	miasto Bystrzyca
1820-1871		Królestwo Prus		prowincja Śląsk, Rejencja wrocławska, powiat bystrzycki	miasto Bystrzyca
1871-1918		Rzesza Niemiecka		Królestwo Prus, prowincja Śląsk, Rejencja wrocławska, powiat bystrzycki	miasto Bystrzyca
1918-1919		Rzesza Niemiecka		land Prusy, prowincja Śląsk, Rejencja wrocławska, powiat bystrzycki	miasto Bystrzyca
1918-1933		Rzesza Niemiecka		land Prusy, prowincja Dolny Śląsk, Rejencja wrocławska, powiat bystrzycki	miasto Bystrzyca
1933-1938		Rzesza Niemiecka		land Prusy, prowincja Dolny Śląsk, Rejencja wrocławska, powiat bystrzycki	miasto Bystrzyca
1938-1941		Rzesza Niemiecka		land Prusy, prowincja Śląsk, Rejencja wrocławska, powiat bystrzycki	miasto Bystrzyca
1941-1945		Rzesza Niemiecka		land Prusy, prowincja Dolny Śląsk, Rejencja wrocławska, powiat bystrzycki	miasto Bystrzyca
1945-1946		Rzeczpospolita Polska		Okręg II (Dolny Śląsk), powiat bystrzycki	miasto powiatowe
1946-1950		Rzeczpospolita Polska		województwo wrocławskie, powiat bystrzycki	miasto powiatowe, gmina miejsko-wiejska
1950-1952		Rzeczpospolita Polska		województwo wrocławskie, powiat bystrzycki	miasto powiatowe, gmina miejsko-wiejska
1952-1954		Polska Rzeczpospolita Ludowa		województwo wrocławskie, powiat bystrzycki	miasto powiatowe, gmina miejsko-wiejska
1954-1973		Polska Rzeczpospolita Ludowa		województwo wrocławskie, powiat bystrzycki	miasto powiatowe
1973-1975		Polska Rzeczpospolita Ludowa		województwo wrocławskie, powiat bystrzycki	miasto powiatowe, gmina miejsko-wiejska
1975-1990		Polska Rzeczpospolita Polska Ludowa		województwo wałbrzyskie	gmina miejsko-wiejska
1990-1998		Rzeczpospolita Polska		województwo wałbrzyskie, rejon bystrzycki	gmina miejsko-wiejska
od 1999		Rzeczpospolita Polska		województwo dolnośląskie, powiat kłodzki	gmina miejsko-wiejska

[edytuj] Architektura i urbanistyka

[edytuj] Układ urbanistyczny

Mały Rynek w Bystrzycy Kłodzkiej

Bystrzyca Kłodzka w pełni zachowała swój układ urbanistyczny wywodzący się z czasów średniowiecznych, który należy do jednych z najciekawszych zespołów na Śląsku.^[18] Wynika to z faktu, że miasto lokowano na surowym korzeniu oraz na specyficznym terenie przez co od samego początku uzyskało ostateczne, optymalne rozplanowanie. Miasto zajmuje spłaszczenie na ostrodze stromo opadającej w kierunku zakola Nysy Kłodzkiej, u jej spływu z Bystrzycą Łomnicką. Kształt miasta zbliżony był do zniekształconego owalu. O oryginalności układu przesądza kilka czynników^[19]:

• miasto posiada aż 3 place: Rynek, Mały Rynek, Plac Świętego Ducha, przy czym każdy z nich pełnił osobną funkcję targową,
• w najwyżej położonym punkcie miasta zlokalizowano kościół parafialny, a nie jak kazała tradycja w pobliżu rynku, jednocześnie jego dzwonnica była basztą w murach miejskich,
• w najniższej części osady, ale za to na cyplu ostrogi zbudowano obronne wójtostwo, oddzielone od miasta fosą,
• rynek uzyskał kształt zbliżony do trapezu, a wytyczony został w rozmiarze 62 X 108 m,
• po za obszarem miasta znajdował się szpital z kaplicą i przytułkiem oraz szpital zakaźny, młyny, folwarki, a także kaplica św. Floriana.

Ze względu na usytuowanie miasta na wysokim brzegu jego zabudowa ukształtowała się tarasowo, tworząc niepowtarzalną panoramę, a wiele uliczek i zaułków łączących okolice rynku z dolinami obu rzek zbudowano w postaci stromych przejść, niekiedy wiodących po kamiennych stopniach^[19].

[edytuj] Zabytki

 Osobny artykuł: Zabyki Bystrzycy Kłodzkiej.

Kolumna Trójcy Świętej

Miasto pomimo wielu pożarów, zniszczeń wojennych oraz powodzi zachowało po za cennym układem urbanistycznym także liczny i cenny zespół zabytkowych budowli do których zaliczyć można^[20]:

• gotycki kościół pw. św. Michała Archanioła z końca XIII wieku (przebudowywany kilkakrotnie)
• fragmenty murów obronnych z pierwszej poł. XIV wieku (z Brama Wodną, Wieżą Kłodzką i Rycerską)
• renesansowe i barokowe kamienice z XVI i XVII wieku
• kamienny pręgierz z 1556 r.
• ratusz z XIX wieku (z wieżą z 1540 r.)
• kolumna św. Trójcy i kaplica św. Floriana z XVIII wieku
• Muzeum Filumenistyczne w dawnym zborze ewangelickim.
• kościół pw. św. Jana Nepomucena z 1833 r. (436 z 17.12.1958)
• kaplica pw. św. Floriana z 1648 r. (1968 z 22.12.1971)

[edytuj] Polityka i administracja

[edytuj] Władze miasta

 Osobny artykuł: Rada Miasta i Gminy Bystrzyca Kłodzka.

Bystrzyca Kłodzka ma status gminy miejsko-wiejskiej. Mieszkańcy Bystrzycy Kłodzkiej i okolic wybierają do swojej rady miasta i gminy 15 radnych w wyborach co 4 lata, z czego 8 z nich wybieranych jest w dwóch okręgach wyborczych położonych na terenie miasta^[21]. Organem wykonawczym władz jest burmistrz. Siedzibą władz miasta i gminy znajduje się w budynku przy ul. Henryka Sienkiewicza 6^[22].

Burmistrzowie Bystrzycy Kłodzkiej (od 1990)^[23]:

• 1990-1994 Mieczysław Kamiński
• 1994-1998 Bogdan Krynicki
• 1998-2002 Mieczysław Kamiński
• 2002-2006 Bogdan Krynicki
• od 2006 r. Renata Surma

Miasto jest siedzibą gminy. W Bystrzycy Kłodzkiej znajdują siedziby prokuratury rejonowej, Urzedu Stanu Cywilnego, Rejonowego Urzędu Pracy, Urzędu Skarbowego oraz oddział zamiejscowy Starostwa Powiatowego w Kłodzku^[24].

[edytuj] Gospodarka

Prowadząca do ratusza ul. Kościelna przy której ulokowanych jest wiele punktów handlowych i usługowych

Bystrzyca Kłodzka jest ośrodkiem przemysłu drzewnego, papierniczego, zapałczanego, spożywczego. W mieście istnieje kilka zakładów przemysłowych, które dają zatrudnienie mieszkańcom miasta i okolic. Od 2007 roku na terenie miasta istnieje podstrefa Wałbrzyskiej Specjalnej Strefy Ekonomicznej „INVEST-PARK”. Podstrefa Bystrzyca Kłodzka obejmuje obszar o powierzchni 2,7 ha. Teren podstrefy jest w całości terenem niezabudowanym, co stwarza dogodne warunki do kształtowania zabudowy. Przedsiębiorcy inwestujący na proponowanych terenach należących do WSSE mają możliwość uzyskania zwolnienia z podatku od nieruchomości.

Oprócz tego w mieście istnieje wiele sklepów, punktów usługowych, serwisowych, stacje benzynowe, serwisy samochodowe, hurtownie, kilka restauracji, hotel, posterunek policji, szpital i urząd pocztowy.

[edytuj] Transport

W mieście krzyżują się drogi krajowe i wojewódzkie:

• Droga krajowa nr 33 (Kłodzko – Boboszów)
• Droga wojewódzka nr 392 (Bystrzyca Kłodzka – Lądek-Zdrój)
• Droga wojewódzka nr 388 (Radków – Bystrzyca Kłodzka)

Przez miasto przebiega też linia kolejowa Kłodzko – Międzylesie. Istnieją dwie stacje kolejowe: Bystrzyca Kłodzka i Bystrzyca Kłodzka Przedmieście.

Komunikację autobusową w mieście i okolicach zapewnia lokalny oddział PKS Kłodzko. Zapewnia on połączenia z: Kłodzkiem, Wrocławiem, Lądkiem, Stroniem Śląskim, Polanicą, Kudową, Nową Rudą oraz Międzylesiem.

[edytuj] Kultura

Ta sekcja od 2009-03 wymaga uzupełnienia źródeł podanych informacji. Informacje nieweryfikowalne mogą zostać zakwestionowane i usunięte. Aby uczynić sekcję weryfikowalną, należy podać przypisy do materiałów opublikowanych w wiarygodnych źródłach.

W 1960 roku Kazimierz Kutz realizował tutaj plenerowe zdjęcia do swego filmu Nikt nie woła.

W Bystrzycy Kłodzkiej kręcono sceny do filmów i seriali tj.

• Czterej pancerni i pies
• Pierwszy dzień wolności
• Nowy Jork, czwarta rano
• Sezon na leszcza
• Stacja
• Boża podszewka

W Bystrzycy Kłodzkiej znajduje się także basen ulokowany na Górze Parkowej. Znajduje się tu także jedyne w Polsce Muzeum Filumenistyczne. Co roku w dniach 2-3 maja odbywa się jarmark floriański bardziej znany jako dni miasta.Wtedy do miasta są zapraszane gwiazdy estrady polskiej i zagranicznej,ale oprócz tego są stragany,gry i zabawy jak i atrakcje dla najmłodszych.

[edytuj] Sport

W Bystrzycy funkcjonują dwa kluby sportowe z dziedziny piłki ręcznej i piłki nożnej:

• Krokus Bystrzyca Kłodzka(piłka ręczna II liga)
• Polonia Bystrzyca Kłodzka(piłka nożna A Klasa)

Wcześniej był organizowany przed dniami miasta wyścig rowerowy na Górze Floriańskiej o puchar Burmistrza Bystrzycy. Co roku jest organizowany bieg bystrzycki,który trasę ma przez większość miasta.

[edytuj] Religia

Na terenie miasta działalność religijną prowadzą następujące kościoły:

• Chrześcijańska Wspólnota Zielonoświątkowa
• Kościół Rzymskokatolicki

[edytuj] Współpraca zagraniczna

Ta sekcja od 2009-03 wymaga uzupełnienia źródeł podanych informacji. Informacje nieweryfikowalne mogą zostać zakwestionowane i usunięte. Aby uczynić sekcję weryfikowalną, należy podać przypisy do materiałów opublikowanych w wiarygodnych źródłach.

Miasto Bystrzyca Kłodzka współpracuje z pięcioma gminami z Czech, Niemiec, Francji, Hiszpanii oraz Polski. Są to miejscowości:

• Usti nad Orlicą – to miasto położone w Czechach na wysokości 347 m n.p.m. Liczy nieco ponad 16 tysięcy mieszkańców. Umowa partnerska z Usti nad Orlicą została podpisana 18 maja 1994 roku.
• Alcaniz – to miasto położone w Hiszpanii w prowincji Saragossa. Liczy ponad 60 tysięcy mieszkańców. Umowa partnerska pomiędzy Alcaniz a Bystrzycą została podpisana 16 listopada 1999 roku.
• Laissey – to niewielka miejscowość położona w regionie Franche-Comté we Francji. Liczy zaledwie 500 mieszkańców. Umowa pomiędzy Laissey a Bystrzycą zawarta została 1 grudnia 2000 roku.
• Amberg – to miasto położone w Niemczech w landzie Bawaria. Miasto liczy ponad 44 tysiące mieszkańców i jest ważnym ośrodkiem przemysłowym. Umowa partnerska między obydwoma miastami została podpisana 18 października 2001 roku.
• Kaźmierz – to gmina w zachodniej Wielkopolsce, położona 30 km od Poznania. Liczy niespełna 7000 mieszkańców. Umowa pomiędzy Kaźmierzem a Bystrzycą została podpisana 10 listopada 1995 roku.
• Massa Martana – to miejscowość i gmina we Włoszech, w regionie Umbria, w prowincji Perugia. Według danych na rok 2004 gminę zamieszkuje 3537 osób.

Oprócz umów partnerskich z gminami zagranicznymi miasto Bystrzyca Kłodzka jest członkiem stowarzyszeń o randze ogólnopolskiej. Są to:

• Stowarzyszenie Gmin Ziemi Kłodzkiej
• Stowarzyszenie Gmin Polskich Euroregionu Glacensis
• Związek Gmin Śnieżnickich
• Dolnośląska Organizacja Turystyczna

[edytuj] Zobacz też

• powiat bystrzycki

Przypisy

[edytuj] Bibliografia

• Ruchniewicz M., Rosik S., Wiszewski P., Bystrzyca Kłodzka. Zarys rozwoju miasta na przestrzeni wieków, DTSK Silesia, Urząd Miasta i Gminy w Bystrzycy Kłodzkiej, Wrocław-Bystrzyca Kłodzka 2007.
• Słownik geografii turystycznej Sudetów, pod red. M. Staffa, t. 15, I-BIS, Wrocław 1994.

[edytuj] Linki zewnętrzne

• Miejski portal internetowy
• Bystrzyca Kłodzka – Portal Miejski
• Bystrzyca Kłodzka na dawnej i współczesnej fotografii

• Mapy: Emapi • Google Maps • Targeo • Zumi
• Zdjęcia satelitarne: Google Maps • Wikimapia • Zumi

p • d • e Miasta województwa dolnośląskiego Bardo • Bielawa • Bierutów • Bogatynia • Boguszów-Gorce • Bolesławiec • Bolków • Brzeg Dolny • Bystrzyca Kłodzka • Chocianów • Chojnów • Duszniki-Zdrój • Dzierżoniów • Głogów • Głuszyca • Góra • Gryfów Śląski • Jawor • Jaworzyna Śląska • Jedlina-Zdrój • Jelcz-Laskowice • Jelenia Góra • Kamienna Góra • Karpacz • Kąty Wrocławskie • Kłodzko • Kowary • Kudowa-Zdrój • Lądek-Zdrój • Legnica • Leśna • Lubań • Lubawka • Lubin • Lubomierz • Lwówek Śląski • Mieroszów • Międzybórz • Międzylesie • Milicz • Mirsk • Niemcza • Nowa Ruda • Nowogrodziec • Oborniki Śląskie • Oleśnica • Olszyna • Oława • Piechowice • Pieńsk • Pieszyce • Piława Górna • Polanica-Zdrój • Polkowice • Prochowice • Prusice • Przemków • Radków • Siechnice • Sobótka • Stronie Śląskie • Strzegom • Strzelin • Syców • Szczawno-Zdrój • Szczytna • Szklarska Poręba • Ścinawa • Środa Śląska • Świdnica • Świebodzice • Świeradów-Zdrój • Świerzawa • Trzebnica • Twardogóra • Wałbrzych • Wąsosz • Węgliniec • Wiązów • Wleń • Wojcieszów • Wołów • Wrocław • Zawidów • Ząbkowice Śląskie • Zgorzelec • Ziębice • Złotoryja • Złoty Stok • Żarów • Żmigród

p • d • e Powiat kłodzki Miasta Bystrzyca Kłodzka • Duszniki-Zdrój • Kłodzko • Kudowa-Zdrój • Lądek-Zdrój • Międzylesie • Nowa Ruda • Polanica-Zdrój • Radków • Stronie Śląskie • Szczytna Gminy miejskie Duszniki-Zdrój • Kłodzko • Kudowa-Zdrój • Nowa Ruda • Polanica-Zdrój Gminy miejsko-wiejskie Bystrzyca Kłodzka • Lądek-Zdrój • Międzylesie • Radków • Stronie Śląskie • Szczytna Gminy wiejskie Kłodzko • Lewin Kłodzki • Nowa Ruda