Poznaj przeszłość Warszawy

Chyrów
Herb Chyrowa
Państwo	Ukraina
Obwód	lwowski
Wysokość	340 m n.p.m.
Ludność (2001) • liczba ludności	4595
Nr kierunkowy	+380 3238
Kod pocztowy	82061
Położenie na mapie obwodu lwowskiego Chyrów
49°32′N 22°51′E / 49.533, 22.85Na mapach: 49°32′N 22°51′E / 49.533, 22.85
Galeria zdjęć w Wikimedia Commons

Herb Chyrowa w okresie międzywojennym

Polscy ochotnicy przed kościołem w Chyrowie podczas walk polsko-ukraińskich w 1919 r.

[[Plik:

Kościół w Chyrowie

]]

Zobacz w Wikiźródłach tekst
Władysław książę opolski nadaje rycerzom braciom Herbortowi i Frydruszowi zwanym Pawcze 9 wsi (w tym Chyrów, dawniej Chirolb) w dystrykcie przemyskim, Sanok, 23 listopada 1374

Chyrów (ukr. Хирів) – miasto na Ukrainie w rejonie starosamborskim obwodu lwowskiego, nad Strwiążem.

[edytuj] Historia

Pierwsze wzmianki o Chyrowie pochodzą z 1374 roku, gdy stanowił własność Herbutów, rycerzy przybyłych z Moraw przywilejem księcia Władysława Opolczyka. W 1528 r. uzyskał prawa miejskie. Łaciński kościół katolicki został erygowany w 1531 r. przez Andrzeja Tarło, a po pożarze drewnianego kościoła w okresie III wojny północnej (prawdopodobnie był tu wówczas zbór kalwiński), wzniesiono nowy, murowany (1710). Z XVIII wieku pochodzą informacje o tutejszej gminie żydowskiej, która w tym stuleciu zbudowała cmentarz, a w 1740 r. wzniosła synagogę^[1]. W okresie I Rzeczypospolitej był własnością Ossolińskich, a następnie Mniszchów. Do 1772 r. ziemia przemyska w województwie ruskim.

Od 1772 r. należał do powiatu starosamborskiego w Króleswie Galicji i Lodomerii. W 1867 r. odnowiono miejscowy kościół, a od 1872 przez miasto prowadzi ważna linia kolejowa łączącą Lwów z Budapesztem, tzw. Pierwsza Węgiersko-Galicyjska Kolej Żelazna; w mieście wybudowano dworzec kolejowy. W latach osiemdziesiątych powstało miejscowe Collegium. W XIX wieku powstała druga synagoga. W 1913 r. miasteczko liczyło 3400 mieszkańców, a w tej liczbie około 1000 Polaków i ponad 2000 Żydów.

W okresie walk polsko-ukraińskich od 4 listopada 1918 na odcinku linii kolejowej Zagórz – Ustrzyki Dolne – Krościenko – Chyrów walczył polski pociąg pancerny Kozak, którego obsadę stanowiły zmilitaryzowane oddziały kolejarzy z Zagórza. Pod Chyrowem walczył również z Ukraińcami 2 pułk strzelców podhalańskich dowodzony przez por. Karola Matzenauera.

 Osobny artykuł: Bitwa o Chyrów.

W 1921 r. miasto liczyło 2654 mieszkańców, z czego 919 stanowili Żydzi. W okresie międzywojennym Chyrów leżał w województwaie lwowskim i powiecie starosamborskim, a od 1932 r. w powiecie samborskim.

Po przegranej przez Polskę kampanii wrześniowej Chyrów znalazł się w części zajętej przez ZSRR i od 4 grudnia 1939 r. znajdował się w składzie USRR, w obwodzie drohobyckim. Po ataku Niemiec na ZSRR miasto znalazło się pod okupacją niemiecką i 1 sierpnia 1941 r. włączono je do terenie powiatu przemyskiego dystryktu krakowskiego w składzie Generalnego Gubernatorstwa. W lipcu i sierpniu 1942 r. Niemcy wywieźli chyrowskiech Żydów do Obozu Zagłady w Bełżcu^[2]. 8 sierpnia 1944 miasto zostało zajęte przez wojska radzieckie^[3]. Po II wojnie światowej miasto ponownie znalazło się w składzie Ukraińskiej Socjalistycznej Republiki Radzieckiej – początkowo w obwodzie drohobyckim, później ponownie we lwowskim.

Rejon starosamborski, w którym leży Chyrów, należy do transgranicznego mikroregionu Dolina Wiaru.

[edytuj] Collegium

Chyrów był począwszy od lat osiemdziesiątych XIX wieku, aż do dwudziestolecia międzywojennego siedzibą renomowanego gimnazjum jezuickiego Zakładu Naukowo-Wychowawczego Ojców Jezuitów w Chyrowie mieszczącego się na terenie wsi Bąkowice. Ogromny czworoboczny budynek mógł pomieścić 600 uczniów. W pomieszczeniach Collegium mieściła się sala teatralna na 1000 osób, kaplica, jadalnia na 500 miejsc, muzeum przyrodnicze, w tym bogata kolekcja ptaków afrykańskich i azjatyckich fundacji hrabiów Dzieduszyckich. Absolwentami tego gimnazjum utworzonego w okresie Austro-Węgier w roku 1883 byli m.in. polscy politycy, wojskowi, artyści i ekonomiści m.in. Eugeniusz Kwiatkowski, Adam Styka, Jan Brzechwa, Kazimierz Junosza-Stępowski , Antoni Wiwulski, Jerzy Kirchmayer, Heliodor Laskowski, pierwszy biskup gdański Edward O'Rourke, Aleksander Birkenmajer, Mieczysław Orłowicz, Kamil Giżycki. Jezuicka biblioteka kolegiacka była wówczas jedną z największych w całym województwie lwowskim licząc ponad 30 tys. woluminów.

Po upadku Polski od września 1939 Collegium jezuickie było siedzibą garnizonu Armii Czerwonej. W 1941 biblioteka została całkowicie zniszczona, a całość zakładu naukowego zamieniona na więzienie niemieckie. Jezuici opuścili Chyrów udając się najpierw do Krakowa, a następnie do Włoch. Po II wojnie światowej jezuicki konwikt i Collegium zostało zamienione na radzieckie koszary, a do 2004 koszary ukraińskie. 4 lutego 1996 przyklasztorna kaplica Collegium została wyświęcona jako greckokatolicka cerkiew pod wezwaniem św. Mikołaja.

[edytuj] Ważniejsze obiekty turystyczne

• rynek miejski
• ratusz miejski
• stary kościół rzymskokatolicki – erygowany 1531 i spalony w pierwszych latach XVIII wieku
• kościół rzymskokatolicki – wybudowany w 1710
• Cerkiew Narodzenia Najświętszej Marii Panny w Chyrowie – użytkowana wspólnie przez grekokatolików i prawosławnych
• ruiny zamku Herburtów
• Stara synagoga w Chyrowie
• Nowa synagoga w Chyrowie
• Cmentarz żydowski w Chyrowie
• cmentarz z kaplicą grobową
• Zakład Naukowo-Wychowawczy Ojców Jezuitów w Chyrowie

Do Chyrowa przez Sanok prowadzi obecnie szlak Dobrego Wojaka Szwejka.

[edytuj] Transport

 Osobny artykuł: Przejście graniczne Krościenko-Chyrów.

W Chyrowie znajduje się kolejowe przejście graniczne.

Przez Chyrów przebiegają historyczne połączenia kolejowe:

• Zagórz – Krościenko – Chyrów (fragment Pierwszej Węgiersko-Galicyjskiej Kolei Żelaznej Łupków – Przemyśl, 1872)
• Kolej Dniestrzańska Chyrów – Sambor – Stryj (1872).
• Linia normalnotorowa łacząca Przemyśl z Zagórzem. Do 31 stycznia 2010 istniało regularne połączenie kolejowe Sanok – Chyrów dwa razy dziennie. 1 lutego wydłużono tę relacje do Jasła. Od czasów PRL kursujący tędy pociąg żartobliwie nazywany jest przemytnikiem.

Najkrótszy dojazd samochodem do miasta z Polski poprzez przejście graniczne w Krościenku.

[edytuj] Związani z Chyrowem

• Leon Florek
• 6 stycznia 1890 – zmarł tu Józef Nikorowicz, kompozytor polski, autor melodii słynnego Chorału ("Z dymem pożarów")
• Herburtowie
• Ossolińscy
• Mniszchowie

[edytuj] Demografia

• 1913 – 3400
• 1921 – 2654
• 1970 – 3500
• 2001 – 4595

Przypisy

[edytuj] Bibliografia

• Mapa WIG Sambor Pas 50 Słup 36 Warszawa 1937
• Księga adresowa Polski (wraz z W.M. Gdańskiem) dla handlu, przemysłu, rzemiosł i rolnictwa Towarzystwo Reklamy Międzynarodowej Warszawa 1928 s. 654

[edytuj] Linki zewnętrzne

• Historia Żydów w Chyrowie na portalu Wirtualny Sztetl
• zdjęcia z Chyrowa
• Chyrów w Słowniku geograficznym Królestwa Polskiego i innych krajów słowiańskich, Tom I (Aa – Dereneczna) z 1880 r.

[edytuj] Zobacz też

• gmina Chyrów

p • d • e Miasta obwodu lwowskiego Bełz • Borysław • Bóbrka • Brody • Busk • Chodorów • Chyrów • Czerwonogród • Dobromil • Drohobycz • Dublany • Gliniany • Gródek • Jaworów • Kamionka Bużańska • Komarno • Lwów • Mikołajów • Morszyn • Mosty Wielkie • Mościska • Nowy Kalinów • Nowy Rozdół • Nowojaworowsk • Przemyślany • Pustomyty • Rawa Ruska • Radziechów • Rudki • Sambor • Sądowa Wisznia • Skole • Sokal • Sosnówka • Stary Sambor • Stebnik • Stryj • Truskawiec • Turka • Uhnów • Winniki • Złoczów • Żółkiew • Żydaczów

p • d • e Miejscowości rejonu starosamborskiego Miasta Chyrów • Dobromil • Stary Sambor Osiedla Niżankowice • Stara Sól Wsie Babina • Baczyna • Bąkowice • Berezów • Bilicz • Błozew Górna • Boniowice • Borszowice • Bukowa • Busowisko • Bybło • Bylice • Czaple • Czyszki • Dniestrzyk Hołowiecki • Drozdowice • Gałówka • Gdeszyce • Głęboka • Grabownica Sozańska • Grąziowa • Grodowice • Grodzisko • Gwoździec • Hołowiecko • Hruszatyce • Hubice • Humieniec • Janów • Jasienica Zamkowa • Katyna • Kniażpol • Kobło Stare • Komarowice • Koniów • Kropiwnik • Laszki Murowane • Lenina Wielka • Libuchowa • Lutowiska • Ławrów • Łopuszanka Chomina • Łopusznica • Łużek Górny • Michowa • Miżyniec • Mrozowice • Mszaniec • Nadyby • Niedzielna • Nowe Miasto • Paćkowice • Pawłówka • Pietnice • Płoskie • Podmojsce • Polana (koło Słochuń) • Polana (koło Tarnawy) • Posada Nowomiejska • Potok Wielki • Przedzielnica • Rajnowa (Wola Rajnowa) • Rakowa • Rosochy • Rożewo (Rozenburg) • Rypiany • Sanoczany • Sąsiadowice • Skeliwka (Felsztyn) • Słochynie • Smereczka • Soljanuwatka (Lacko) • Sosnówka (Nanczułka Mała) • Sozań • Spas • Stara Ropa • Starzawa • Straszewice • Stroniowice • Strzelbice • Strzyłki • Suszyca Rykowa • Suszyca Wielka • Szumina • Śliwnica • Tarnawa • Tarnawka • Terło • Terszów • Topolnica • Torczynowice • Torhanowice • Towarnia • Truszowice • Turze • Twary • Tycha • Tysowica • Wełykie • Wełykosillja (Nanczułka Wielka) • Wiciów • Wielunice • Wola (Wola Koblańska) • Wołcza Dolna • Wołosianka Wielka • Wołoszynowa • Zarzecze • Zasadki • Zawadka • Zrotowice