Poznaj przeszłość Warszawy

Góra Kalwaria
Herb Góry Kalwarii Flaga Góry Kalwarii
Państwo	Polska
Województwo	mazowieckie
Powiat	piaseczyński
Gmina	Góra Kalwaria gmina miejsko-wiejska
Założono	XIII wiek
Prawa miejskie	1670
Burmistrz	Dariusz Zieliński
Powierzchnia	13,67[1] km²
Ludność (2008) • liczba • gęstość	11 359[1] 831 os./km²
Strefa numeracyjna	+48 22
Kod pocztowy	05-530
Tablice rejestracyjne	WPI
Położenie na mapie Polski Góra Kalwaria
51°58′24″N 21°12′52″E / 51.97333, 21.21444Na mapach: 51°58′24″N 21°12′52″E / 51.97333, 21.21444
Urząd miejski ul. 3 Maja 10 05-530 Góra Kalwaria
Multimedia w Wikimedia Commons
Hasło Góra Kalwaria w Wikisłowniku
Strona internetowa

Góra Kalwaria (jid. גער Ger) – miasto w województwie mazowieckim, w powiecie piaseczyńskim, nad Wisłą, 34 km od centrum Warszawy.

Kościół parafialny proj. Fontana

Remiza strażacka w stylu klasycystycznym

Dwór cadyka Altera

Cmentarz katolicki

Cmentarz żydowski

Klasycystyczny budynek ratusza

Kościół pw. Podwyższenia Krzyża Świętego

[edytuj] Historia

Wieś rycerska Góra istniała już w XIII w., ale większe znaczenie zaczęła odgrywać od r. 1666, z chwilą gdy stała się własnością biskupa poznańskiego Stefana Wierzbowskiego. Zniszczenie wsi w czasie potopu szwedzkiego umożliwiło zrealizowanie planowanego założenia urbanistycznego – systemu dróg kalwaryjskich, przystosowanych do odprawiania nabożeństw pasyjnych. W roku 1670 wydany zostaje przywilej miejski (prawo magdeburskie) oraz nadana nazwa Nowa Jerozolima. Zostają osadzone zakony dominikanów, dominikanek, franciszkanów obserwantów, bernardynów, pijarów i marianów (1677), a samo miasto w całości przeznaczone jest dla katolików (zabroniono osiedlać się w nim Żydom). Po śmierci Wierzbowskiego następuje stopniowy upadek. Pod koniec XVIII w. i na początku XIX w. większość kościołów i kaplic zostaje rozebrana, a na początku XIX w. zostaje uchylony zakaz osiedlania się Żydów, którzy w krótkim czasie stają się największą grupą wyznaniową w mieście. Góra Kalwaria staje się wtedy jednym z ważniejszych w Polsce centrów chasydyzmu (działa tu m.in. cadyk Yitzchak Meir Alter). W latach 1867–1879 siedziba powiatu, 1883–1919 pozbawiona praw miejskich. Do II wojny światowej w Górze Kalwarii istniała Główna Szkoła Straży Granicznej oraz stacjonował 1 Pułk Artylerii Najcięższej (PAN)^[2].

[edytuj] Zabytki

• układ urbanistyczny zrealizowany po 1670 r., oparty w planie o formę krzyża łacińskiego, wytyczony na podstawie średniowiecznych planów Jerozolimy, z możliwym udziałem Tylmana z Gameren i charakteryzujący się wykorzystaniem naturalnego ukształtowania terenu. Został częściowo zatarty na skutek rozbudowy miasta na początku XIX w.
• kościół pobernardyński Niepokalanego Poczęcia NMP (obecnie parafialny). Pierwotny drewniany kościół parafialny w tym miejscu stał już w XIII w., kolejny został wybudowany z fundacji biskupa Wierzbowskiego w 60. XVII w. i przekazany bernardynom. Obecny, trzeci z kolei został zbudowany w latach 1765–1770 z fundacji marszałka Franciszka Bielińskiego według projektu Jakuba Fontany (jest to jedyne udokumentowane dzieło kościelne tego architekta)
• kaplica kalwaryjska: tzw. "Ratusz Piłata", obecnie kościół filialny p. w. Podwyższenia Krzyża Św., barokowy 2 poł. XVII w.,
• kaplica kalwaryjska Zwiastowania
• dawny kościół marianów, tzw. "Wieczernik" z 1674 r.
• dawne kolegium zakonu Pijarów z 1675, przebudowane w XIX w.
• klasycystyczne budynki z 1 połowy XIX w.:
  • ratusz (Witkowski, Marconi),
  • jatki,
• Synagoga w Górze Kalwarii (ul. Pijarska 10/12)
• Synagoga w Górze Kalwarii (ul. Pijarska 5)
• Kirkut
• Dwór Cadyka Altera, ul. Pijarska 10/12

[edytuj] Demografia

[edytuj] Kultura

• Do Góry Kalwarii co tydzień w sobotę oraz niedzielę ściągają gracze ASG oraz fani motocyklów terenowych. Spotykają się oni na byłym poligonie przy ulicy Strzeleckiej. Odbywają się tam rozgrywki airsoftowe oraz wyścigi terenowe.
• W 2010 roku, po dwustu latach, reaktywowano tradycję misteryjną, która jest ściśle związana z historią Góry Kalwarii – nazywanej często Kalwarią Mazowsza^[3]. Patrz: Misterium męki Pańskiej w Górze Kalwarii
• W Górze Kalwarii działa również trupa teatralna "Młodzieżowa Inicjatywa Teatralna" oraz Ogólne Stowarzyszenie "Społeczna Inicjatywa Młodych".

[edytuj] Administracja

Góra Kalwaria jest członkiem stowarzyszenia Unia Miasteczek Polskich^[4].

[edytuj] Wojsko w Górze Kalwarii

Formacje wojskowe i paramilitarne stacjonujące na terenie Góry Kalwarii.

• 5 Bateria Artylerii Pieszej Lejbgwardii Cesarskiej (korpus rezerwowy Gwardii Przybocznej Cara Rosji) - 1819-1830
• 3 Pułk Ułanów Królestwa Kongresowego - 1831
• 2 Batalion Saperów Armii Imperium Rosyjskiego podlegający 1. Brygadzie Saperów - po upadku powstania listopadowego
• 1 Batalion Saperów Armia Imperium Rosyjskiego - lata 50 XIX wieku.
• 1 pułk artylerii Legionów Polskich (dowództwo pułku) - listopad 1916 - 17 września 1917
• Ośrodek Szkolenia Koni dla wojska - 1922-1924
• Centralna Szkoła Straży Celnej - 1925-1928
• Centralna Szkoła Straży Granicznej - 1928 - 1933 (przeniesiona do Rawy Ruskiej)
• 1 Pułk Artylerii Najcięższej (motorowy) - 1934-1939
• 1 pułk zmotoryzowany Korpusu Bezpieczeństwa Wewnętrznego -1945-1947
• 2 pułk zmotoryzowany Korpusu Bezpieczeństwa Wewnętrznego - 1945-1947
• 1 Mazowiecka Brygada Korpusu Bezpieczeństwa Wewnętrznego - 1947-1965
• 1 Mazowiecka Brygada Wojsk Obrony Wewnętrznej - 1966-1977
• 1 Mazowiecka Brygada Warszawskiego Okręgu Wojskowego - 1977-1989
• 1 Mazowiecki Pułk Ochrony Warszawskiego Okręgu Wojskowego 1989 - 1992
• 1 Mazowiecki Pułk Ochrony Nadwiślańskich Jednostek Wojskowych (JW 4829) - 1992 - 2001

[edytuj] Ludzie związani z Górą Kalwarią

• Stefan Wierzbowski (1620-1687), biskup poznański (1663-1687), założyciel miasta
• Stanisław Papczyński (1631-1701), kapłan Kościoła katolickiego, zakonnik, pijar, założyciel Zgromadzenia Księży Marianów, błogosławiony Kościoła katolickiego
• Józef Chaciński (1889-1954), polityk i prawnik, poseł na Sejm II RP (1922-1930), członek Rady Jedności Narodowej
• Yitzhak Meir Levin (1893-1971), polityk, twórca Agudat Israel, poseł na Sejm II RP (1937-1939), sygnatariusz Deklaracji Niepodległości Izraela, członek Knesetu 1, 2, 3, 4, 5, 6 i 7 kadencji, wieloletni minister Opieki Społecznej Izraela.
• Zygmunt Sajna (1897-1940) – polski duchowny katolicki, błogosławiony Kościoła katolickiego, męczennik II wojny światowej
• Wolf Messing (1899-1974), słynny jasnowidz
• Adolf Dymsza (1900-1975), aktor
• Stanisław Dąbrowski (Aleksander Stanisław Spiegel) (1889-1975). Aktor, reżyser, scenograf, dyrektor teatru, historyk i biograf teatru.

• Rabini z chasydzkiej dynastii cadyków Alterów (Rothenbergów)
  • Icchak Meir Alter (1798-1866)
  • Juda Arie Leib Alter (1847-1905)
  • Abraham Mordechaj Alter (1866-1948)
  • Yisrael Alter (1895-1977)
  • Simchah Bunim Alter (1898-1992)
  • Pinchas Menachem Alter (1926-1996)
  • Yaakov Aryeh Alter (1939-...)

[edytuj] Zobacz też

• Ludzie związani z Górą Kalwarią
• Ger (dynastia chasydzka)
• Getto w Górze Kalwarii
• Góra Kalwaria Wąskotorowa
• Stara Synagoga w Górze Kalwarii (nieistniejąca)

Przypisy

[edytuj] Linki zewnętrzne

• Cmentarz ewangelicki w Górze Kalwarii – zdjęcia
• GoraKalwaria.Info – lokalny serwis internetowy. Historia GK i okolicznych miejscowości.
• Historia Żydów w Górze Kalwarii na portalu Wirtualny Sztetl

• Mapy: Emapi • Google Maps • Targeo • Zumi
• Zdjęcia satelitarne: Google Maps • Wikimapia • Zumi

p • d • e Powiat piaseczyński Miasta Góra Kalwaria • Konstancin-Jeziorna • Piaseczno • Tarczyn Gminy miejsko-wiejskie Góra Kalwaria • Konstancin-Jeziorna • Piaseczno • Tarczyn Gminy wiejskie Lesznowola • Prażmów