Poznaj przeszłość Warszawy

Jędrzej Śniadecki

Zobacz w Wikicytatach kolekcję cytatów
z Jędrzeja Śniadeckiego

Jędrzej Śniadecki (ur. 30 listopada 1768 w Rydlewie koło Żnina, zm. 11 maja 1838 w Wilnie) – polski lekarz, biolog, chemik i filozof.

[edytuj] Życiorys

Wykształcenie średnie zdobywał w Gimnazjum w Trzemesznie. Był profesorem chemii i medycyny w Szkole Głównej Wielkiego Księstwa Litewskiego (w 1803 przekształconej w Uniwersytet Wileński) i Akademii Medyko-Chirurgicznej w Wilnie. W latach 1806–1836 był prezesem Towarzystwa Naukowego Lekarskiego. Był członkiem rzeczywistym Towarzystwa Warszawskiego Przyjaciół Nauk^[1].

Pracował nad teorią procesów rozpuszczania.

W 1808 w pracy Rozprawa o nowym metalu w surowej platynie odkrytym ogłosił odkrycie nowego pierwiastka o liczbie atomowej 44 (czyli rutenu), który nazwał "west", łac. Vestium. Odkrycie nie zostało jednak oficjalnie potwierdzone, a odkrycie rutenu przypisuje się obecnie Karlowi Clausowi z datą 1844^[2][3].

Opracował zręby polskiej terminologii chemicznej oraz napisał pierwszy polski podręcznik chemii (Początki chemji). Jego terminologia chemiczna, znacznie odbiegająca od ogólnie przyjętej terminologii chemicznej na świecie, obowiązywała w polskich podręcznikach chemii aż do końca lat 70. XX w. i do dzisiaj jest obecna w nietypowych, polskich nazwach pierwiastków (wodór, węgiel, krzem, siarka, kwasoród dla tlenu), które w innych europejskich językach pochodzą bezpośrednio od ich nazw łacińskich.

W 1822 Śniadecki jako pierwszy opisał metodę leczenia krzywicy za pomocą zwiększonej ekspozycji na światło słoneczne (co powoduje endogenną produkcję witaminy D w skórze)^[4]. Był też promotorem higieny i dietetyki oraz pionierem wychowania fizycznego w Polsce.

Jędrzej Śniadecki był bratem Jana Śniadeckiego i ojcem Ludwiki Śniadeckiej.

Śniadecki jest autorem oryginalnej i nowatorskiej pracy pt. "Teoria jestestw organicznych" wydanej w 1804, w której opisuje wyjątkową cechę organizmów żywych, jaką jest ciągła przemiana materii.

Został pochowany na wiejskim cmentarzyku w Horodnikach w powiecie oszmiańskim województwa wileńskiego, położonym niedaleko rodzinnego majątku Śniadeckich w Bołtupiu.

Jest patronem szeregu szkół, uczelni, ulic itp. w Polsce.

Przypisy

[edytuj] Zobacz też

• oświecenie w Polsce
• Towarzystwo Szubrawców

[edytuj] Linki zewnętrzne

• "Początki chemii. t.2"
• "M. Baliński, Życie Jędrzeja Śniadeckiego, Leszno i Gniezno, 1840"
• Prace Jędrzeja Śniadeckiego dostępne w Sieci (Katalog HINT)
• Szkolne muzeum Jędrzeja Śniadeckiego na Oszmiańszczyźnie

p • d • e Pałuki miejscowości miasta główne (stolice): Kcynia • Szubin • Żnin • pozostałe: Barcin • Gołańcz • Janowiec Wielkopolski • Łabiszyn • Margonin • Szamocin • Wągrowiec wsie gminne Damasławek • Wapno dawne miasta Gąsawa • Łekno • Rogowo • Rynarzewo • Smogulec • Srebrna Góra • Stępuchowo • Wenecja • Żerniki • Żoń cieki i zbiorniki wodne: rzeki: Gąsawka • Kcyninka • Nielba • Noteć • Wełna • kanał: Notecki • największe jeziora: Żnińskie Duże • Rogowskie • Kaliszańskie chronione obszary przyrody rezerwaty przyrody Dębina • Grocholin obszary chronionego krajobrazu Dolina Wełny i Rynna Gołaniecko-Wągrowiecka • Nadnotecki • Jezior Żędowskich • Jezior Żnińskich historia Leszek Biały • Mikołaj z Wenecji • Przywilej cerekwicki • Sędziwój Pałuka • Wojna Grzymalitów z Nałęczami • Zbrodnia gąsawska • Pałuk: ród szlachecki i przedstawiciele • herb obiekty i turystyka Kościół Narodzenia NMP w Żernikach • Kościół św. Mikołaja w Gąsawie • Muzeum Kolei Wąskotorowej w Wenecji • Osada w Biskupinie • Pałac w Grochowiskach Szlacheckich • Pałac w Lubostroniu • Park dinozaurów w Rogowie • Wieża ratuszowa w Żninie • Zamek w Gołańczy • Zamek w Wenecji • Żnińska Kolej Powiatowa • szlaki turystyczne: Szlak Cysterski • Szlak Piastowski • szlaki Noteci Pałuczanie Jan Czochralski • Erazm Gliczner • Tadeusz Haręza • Jakub ze Żnina • Irena Jarocka • Klemens Janicki • Artur Siódmiak • Walenty Szwajcer • Jan Śniadecki • Jędrzej Śniadecki • Jakub Wujek