Poznaj przeszłość Warszawy

Jan Czerski

Jan Czerski (ur. 15 maja 1845 w majątku Swołna, w guberni witebskiej, zm. 7 lipca (25 czerwca starego stylu) 1892 nad rzeką Kołymą) – polski geolog, paleontolog, przyrodnik i badacz Syberii.

[edytuj] Życiorys

Uczestniczył w powstaniu styczniowym, za co zesłano go na Syberię (Omsk) i przymusowo wcielono do armii. Dzięki wstawiennictwu G. N. Potanina pozwolono mu na badania geologiczne i paleontologiczne rejonu Omska. W 1869 Czerski został zwolniony ze służby wojskowej z powodu złego stanu zdrowia. W 1871 wyjechał do Irkucka. W latach 1873-76 badał Sajany, ich okolice i rejony wzdłuż brzegów Angary. W latach 1877-81 prowadził badania geologiczne brzegów jeziora Bajkał (opracował pierwszą mapę geologiczną wybrzeża jeziora) i Sajanów. W latach 1881-82 badał basen rz. Dolna Tunguzka i Selenga, a w 1878 przedstawił teorię rozwoju rzeźby tych terenów. Zaproponował pierwszy paleotektoniczny schemat Syberii, która została rozwinięta przez E. Ziussa w pracy "Oblicze Ziemi". W 1885 był amnestionowany i wyjechał do Petersburga na zaproszenie tamtejszej Akademii Nauk. W czasie przejazdu do Petersburga prowadził badania geologiczne traktu pocztowego od Irkucka do Uralu, zajeżdżając na próg Angary w Poduńska i do Minusińska. W 1891 odbył ekspedycję w rejon rzek Kołyma i Indygirka. Zmarł podczas wyprawy w dolny bieg Kołymy.

Jan Czerski odbył wiele wypraw badawczych, głównie pod egidą Rosyjskiego Towarzystwa Geograficznego. W ekspedycjach często towarzyszył mu Mikołaj Witkowski.

[edytuj] Prace

• Rezultaty badań jeziora Bajkał – wyd. 1886;
• Do geologii Azji Środkowej – wyd. w wydawnictwie Prace San Petersburskiego Towarzystwa Badaczy Przyrody t. 17 – 1886.

[edytuj] Upamiętnienie

Nazwisko Czerskiego występuje w kilku nazwach geograficznych.

• Góry Czerskiego – łańcuch górski w północnej Jakucji, taka nazwa pojawiła się na mapach w roku 1924 z inicjatywy radzieckiego badacza tych gór, Siergieja Obruczewa.
• Góry Czerskiego – pasmo górskie na Zabajkalu, w rejonie miasta Czyta.
• Góra Czerskiego – najwyższy szczyt Gór Bajkalskich.
• Dolina Czerskiego – dolina rzeki Kandat u stóp Sajanów.
• Szczyt Czerskiego – jeden z najwyższych szczytów gór Chamar-Daban i jeden z najliczniej odwiedzanych przez turystów szczytów rejonu Bajkału.
• Kamień Czerskiego – szczyt Grzbietu Nadmorskiego koło Listwianki nad źródłami Angary.
• Stanowisko Czerskiego – tereny w pobliżu Irkucka, gdzie odkryto i zbadano osiedla pierwotnych ludzi.
• Czerski – miasto w Rosji nad Kołymą.
• Ulice "Czerskiego" w Gliwicach, Malborku i Zielonej Górze, "J. Čerskio" w Wilnie, "Czerskogo" w Wierchniedźwińsku na Białorusi, Krzywym Rogu na Ukrainie i w Moskwie, Irkucku, Zyriance, oraz w osiedlu Kołymskoje w obwodzie magadańskim w Rosji.

[edytuj] Bibliografia

• Bolszaja Sowietskaja Encykłopedia t. 29 Moskwa 1978.

[edytuj] Linki zewnętrzne

• Jan Czerski Notka bibliograficzna na stronie Muzeum Geologicznego Państwowego Instytutu Geologicznyego
• Notka bibliograficzna na stronie Syberia Travel