Poznaj przeszłość Warszawy

Jan Ludwik Wolzogen

Jan Ludwik Wolzogen (niem.: Johann Ludwig von Wolzogen), baron von Tarenfeldt, Freiherr von Neuhäusel (ur. w 1599 w Nové Zámky, zm. w 1661 na Śląsku), austriacki filozof, teolog, matematyk. Mieszkał wiele lat w Polsce, działając w ruchu braci polskich. Pisał w języku polskim i łacińskim.

[edytuj] Biografia

Urodzony w Nové Zámky (wówczas: Érsekújvár) w bogatej katolickiej rodzinie arystokratycznej w północnych Węgrzech (obecna Słowacja). Jego macierzystym językiem był język niemiecki. Otrzymał staranne wykształcenie, był poliglotą, wiele podróżował (np. 1638 Paryż, 1646 Amsterdam, 1655 Bazylea). Nawiązał kontakty z radykalnymi antytrynitarzami- braćmi czeskimi i braćmi polskimi. W 1638 zaczął korespondować z Janem Comeniusem.

[edytuj] Filozof

Po przyjęciu antytrynitaryzmu przeniósł się do bardziej tolerancyjnej Polski, aby uniknąć prześladowań. Tu działał głównie w zborze w Gdańsku i Rakowie. W doktrynie antytrynitarskiej cenił przede wszystkim elementy racjonalizmu, których wartość podkreślał w swoich pracach filozoficznych, częściowo inspirowanych dziełami Kartezjusza. W swoim najbardziej znanym dziele Uwagi do medytacji metafizycznych René Descartes’a (1657, wydanie polsko-łacińskie 1959) krytykował jednak Kartezjusza z punktu widzenia empiryzmu (m.in. postulat traktowania człowieka jako całości cielesno-duchowej, negacja istnienia idei wrodzonych). Tłumaczył dzieła Kartezjusza z francuskiego na język polski.

[edytuj] Teolog

Należał do radykalnego odłamu braci polskich, głosił skrajny pacyfizm chrześcijański, odrzucał wszelkie formy udziału członków zboru w życiu państwowym (np. dochodzenie swoich krzywd przed sądem) i posługiwanie się przez nich bronią pod jakimkolwiek pretekstem (także w obronie własnej). Postulował znaczne złagodzenie poddaństwa chłopów. Tak jak Grzegorz Paweł z Brzezin zwalczał umiarkowany odłam braci polskich, m.in. Jakuba Paleologa. Napisał komentarze do Biblii w duchu antytrynitarskim oraz Compendium religionis Christiana, odrzucające pojęcie Trójcy Świętej jako niezgodne z podstawami chrześcijaństwa.

[edytuj] Ważne dzieła

• Uwagi do medytacji metafizycznych René Descartes'a

Dzieła w zbiorze Bibliotheca Fratrum Polonorum (tom 7 i 8):

• Johannis Ludovici Wolzogenii Baronis Austriaci, Opera omnia, exegetica, didacteca, et polemica, Quorum Seriem versa pagina exhibet, Cum indicibus necessariis, Frans Kuyper Amsterdam 1668

• De Scripturarum interprete adversus exercitatorem paradoxum libri duo 1668

[edytuj] Bibliografia

• Erwin Schadel, Wiederholte Ansprache an Baron Wolzogen : mit einem Kommentar und einen Einführung in der antisozinianische Kontroverse des Comenius = Iteratus ad Baronem Wolzogenium sermo
• Ludwik Chmaj, Wolzogen przeciw Descartes'owi: przyczynek do charakterystyki związku aryanizmu polskiego z myślą filozoficzną zachodu
• Bibliotheca Fratrum Polonorum quos Unitarios vocant : instructa operibus omnibus Fausti Socini Senensis, noblissimi Itali, Johannis Crellii Franci, Jonae Slichtingii da Bucowietz, Equitis Polini, exegeticis & Johannis Ludovici Wolzogenii Baronis Austriaci, quae omnia simul juncta totius Novi Testamenti explicationem complectuntur.