Koźmin Wielkopolski – Wikipedia, wolna encyklopedia
| Koźmin Wielkopolski | |||||
 Ratusz przy Starym Rynku |
|||||
|
|||||
| Państwo |  Polska |
||||
| Województwo | wielkopolskie | ||||
| Powiat | krotoszyński | ||||
| Gmina | Koźmin Wielkopolski gmina miejsko-wiejska |
||||
| Burmistrz | Maciej Krzysztof Bratborski | ||||
| Powierzchnia | 5,89[1] km² | ||||
| Ludność (2009) • liczba • gęstość |
6678 1134 os./km² |
||||
| Strefa numeracyjna |
(+48) 62 | ||||
| Kod pocztowy | 63-720 | ||||
| Tablice rejestracyjne | PKR | ||||
|
Położenie na mapie Polski
  Koźmin Wielkopolski
|
|||||
| Na mapach: | |||||
| TERC (TERYT) |
4304012034 | ||||
|
Urząd miejski
Stary Rynek 1163-720 Koźmin Wielkopolski |
|||||
 Multimedia w Wikimedia Commons |
|||||
 Hasło Koźmin Wielkopolski w Wikisłowniku |
|||||
| Strona internetowa | |||||
.jpg&filetimestamp=20071119223032.html)
Koźmin Wielkopolski (do końca 1996 Koźmin, niem. Koschmin)[2] – miasto w woj. wielkopolskim, w powiecie krotoszyńskim, siedziba gminy miejsko-wiejskiej Koźmin Wielkopolski.
Według danych z 31 grudnia 2009 miasto liczyło 6678 mieszkańców[3].
Spis treści |
[edytuj] Położenie
Koźmin Wlkp leży w zachodniej części Wysoczyzny Kaliskiej (zwanej też od Koźmina Wlkp. Koźmińską) nad rzeką Orlą. Leży w odległości około 15 km od Krotoszyna i około 40 km od Ostrowa Wielkopolskiego. Krzyżują się tu drogi krajowa i wojewódzka:
- droga krajowa nr 15: Trzebnica – Krotoszyn – Koźmin Wielkopolski – Września – Gniezno – Toruń – Ostróda
- droga wojewódzka nr 438: Borek Wielkopolski – Koźmin Wielkopolski
oraz linie kolejowe (stacja Koźmin Wielkopolski):
- linia kolejowa nr 281: Oleśnica – Krotoszyn – Koźmin – Jarocin – Gniezno (dł. 160,06 km; otwarcie: 30 czerwca 1875)[4]
- linia kolejowa nr 382: Koźmin – Piaski (dł. 29,38 km; otwarcie: 2 listopada 1909; rozebrana w 1998)
Na terenie miasta oraz przyległych gmin zorganizowana jest komunikacja autobusowa.
[edytuj] Gospodarka
Przemysł przetwórczy reprezentowany jest przez gałęzie: metalową, drzewną, spożywczą i chemiczną. Międzygminny ośrodek usługowy i handlowy.[potrzebne źródło]
[edytuj] Historia
Gród z podgrodziem istniał tu już w XII wieku, prawa miejskie Koźmin otrzymał pomiędzy 1251, a 1283 r[5]. W 1338 roku Kazimierz III Wielki darował miasto Maćkowi Borkowicowi, który zbudował w Koźminie zamek. Po upadku wojewody miasto wielokrotnie zmienia właścicieli. W XVI wieku był własnością rodu Górków, po nich między innymi Sapiehów. W czasach I Rzeczypospolitej należał do najsilniejszych grodów w Wielkopolsce. W XVI wieku był tu znaczny ośrodek sukienniczy, a w XVII wieku znany ośrodek reformacji (w 1561 roku bracia czescy otworzyli w Koźminie drukarnię). W 1875 wybudowano linię kolejową, co przyspieszyło rozwój miasta. W latach 1887-1932 miasto powiatowe (powiat koźmiński). W 1906 roku miał miejsce w Koźminie strajk dzieci szkolnych. Już w listopadzie 1918 roku sformowano tu Radę Robotniczo-Żołnierską oraz, po wybuchu powstania wielkopolskiego, kompanię żołnierską. Zakończenie II wojny światowej nastąpiło w Koźminie 23 stycznia 1945 roku. W latach 1975-1998 miasto administracyjnie należało do woj. kaliskiego. Przed rokiem 1875 i od 1999 w powiecie krotoszyńskim. W 1995 r. na terenie miasta i gminy odbyło się referendum na podstawie którego Rada Miejska wystapiła do Szefa Urzędu Rady Ministów z prośbą o zmianę nazwy. Zarządzenie Rady Ministrów wydano w 1996, dzięki czemu przymiotnik Wielkopolski został dodany do nazwy miejscowosci 1 stycznia 1997 r.
[edytuj] Zabytki
- zamek z pierwszej połowy XIV wieku, wybudowany przez Maćka Borkowica, murowany z cegły, tynkowany z wyjątkiem wieży, wielokrotnie przebudowywany (w XVI wieku przez Górków, w stylu renesansowym, w XVIII wieku, w 1865 roku), z pierwotnego założenia zachowały się wieża zamkowa, czworokątny dziedziniec oraz fragment fosy (obecnie alpinarium), według legendy zamek miał być połączony tunelem z parkiem pałacu w Dobrzycy,
- kościół parafialny Najświętszej Marii Panny i świętego Wawrzyńca, wzniesiony w 1462 roku przez Hińczę z Rogowa, rozbudowywany (1670-1677), przebudowywany (XVIII wiek), w stylu barokowym, murowany z cegły, otynkowany, o układzie bazylikowym, z trzema nawami i wieżą z blaszanym hełmem,
- sklepienie z dekoracją stiukową,
- manierystyczny ołtarz głównym z lat 1600-1630, trzykondygnacyjny, z licznymi rzeźbami i płaskorzeźbami (między innymi rzeźba Zaśnięcie Najświętszej Marii Panny z dawnego gotyckiego ołtarza z końca XV wieku), z których wiele było stylizowanych na te z krakowskiego ołtarza mariackiego Wita Stwosza,
- prezbiterium,
- nagrobek Andrzeja i Barbary Górków, renesansowy, wykuty w piaskowcu i czarnym marmurze przed 1583 rokiem,
- epitafium zmarłej w czasie zarazy w 1606 roku Barbary z Winklerów,
- belka tęczowa z grupą pasyjną,
- kaplica,
- kuta żelazna krata zamykająca wejście do kaplicy, renesansowa,
- rzeźba Matka Boska, gotycka, z XV wieku,
- rzeźba ludowa Chrystus Frasobliwy,
- obrazy czterech koźmińskich uczonych (Mikołaj, Albin i Aleksy – docenci Akademii Krakowskiej, Benedykt – profesor Akademii Krakowskiej, zasłużony dla rozwoju Biblioteki Jagiellońskiej, XV i XVI wiek),
- obraz tak zwanej szkoły wielkopolskiej Wniebowzięcie Najświętszej Marii Panny, malowany na desce, z XVI wieku,
- dwie kropielnice kamienne przyozdobione ludzkimi maskami, romańskie,
- stalle i ambona z XVII wieku,
- dzwon z 1546 roku,
- kościół i klasztor pobernardyński Najświętszej Marii Panny i świętych Stanisława i Franciszka, wzniesione w latach 1648-1670, barokowe, kościół otoczony krużgankiem, bogate wyposażenie wnętrza z XVIII wieku, klasztor przebudowywany w 1828 roku na więzienie po uprzedniej kasacie zakonu (1818), całość rewaloryzowana w latach 1885 i 1968,
- kościół cmentarny Trójcy Świętej, drewniany, wzniesiony w 1570 roku, odnowiony gruntownie w XIX wieku, kryty gontem,
- dawny szpital, konstrukcji szkieletowej, z XVIII wieku,
- wiatrak-koźlak,
- kamieniczki mieszczańskie, klasycystyczne.
[edytuj] Przyroda
- Park Miejski z urozmaiconą pergolami aleją grabową, stawem oraz stanowiskiem okazów bażantów
- Obszar Chronionego Krajobrazu Dąbrowy Krotoszyńskie i Baszków Rochy
[edytuj] Sport
W mieście działa Koźmiński Klub Sportowy Biały Orzeł Koźmin Wielkopolski, grający w sezonie 2009/2010 w IV lidze, grupie wielkopolskiej południowej.
IKS "Spartakus" klub integracyjny propagujący tenis ziemny na wózkach którego prezesem jest Albin Batycki
[edytuj] Osoby związane z Koźminem
- Witold Celichowski – prawnik, działacz polityczny
- Zygmunt Czarnecki – prawnik, działacz samorządowy, starosta koźminski
- Stanisław Czernik – poeta
- Aron Heppner – judaista, historyk
- Franciszek Kociński – dziekan dekanatu koźmińskiego
- Łukasz z Wielkiego Koźmina – autor Kazań Gnieźnieńskich
- Maćko Borkowic – możnowładca
- Stanisław Śniatała – dziekan dekanatu koźmińskiego, radca duchowny, szambelan papieski
- Dymitr Weiher – kasztelan gdański, właściciel Koźmina
- Janina Kłopocka – artystka, autorka Rodła
- Bronisław Sikorski – dowódca sztabu "Grupy Południe" w Wodzisławiu – podczas III powstania śląskiego.
[edytuj] Górkowie
[edytuj] Współpraca międzynarodowa
 |
Ta sekcja od 2011-09 wymaga uzupełnienia źródeł podanych informacji. Informacje nieweryfikowalne mogą zostać zakwestionowane i usunięte. Aby uczynić sekcję weryfikowalną, należy podać przypisy do materiałów opublikowanych w wiarygodnych źródłach. |
[edytuj] Zobacz też
Przypisy
- ↑ Dane Głównego Urzędu Statystycznego: Ludność. Stan i struktura w przekroju terytorialnym (Stan w dniu 31 XII 2008 r.). [dostęp 3.10.2009].
- ↑ Dz. U. z 1996 r. Nr 155, poz. 761
- ↑ Ludność. Stan i struktura w przekroju terytorialnym (Stan w dniu 31 XII 2009 r.). Warszawa: Główny Urząd Statystyczny, 2010-06, s. 104. ISSN 1734-6118. [dostęp 16 lipca 2010].
- ↑ portal Baza Kolejowa
- ↑ UMiG Koźmin Wielkopolski. [dostęp 2012-01-25].
[edytuj] Linki zewnętrzne
- Koźmin nad Orlą w Słowniku geograficznym Królestwa Polskiego i innych krajów słowiańskich, Tom IV (Kęs – Kutno) z 1883 r.
- Mapy: Emapi • Google Maps • Targeo • Zumi
- Zdjęcia satelitarne: Google Maps • Wikimapia • Zumi
|
|||||||||||||||||
|
||||||||||||||||
|
||||||||||||||