Konstanty Rokossowski – Wikipedia, wolna encyklopedia
| Konstanty Ksawerowicz Rokossowski Константин Ксаверьевич Рокоссовский |
|
 Konstanty Rokossowski w mundurze marszałka Polski |
|
 marszałek Polskioraz  marszałek Związku Radzieckiego |
|
| Data i miejsce urodzenia | 21 grudnia 1896 Warszawa lub Wielkie Łuki |
| Data i miejsce śmierci | 3 sierpnia 1968 Moskwa |
| Przebieg służby | |
| Lata służby | 1914–1968 |
| Siły zbrojne |  armia carska Armia Czerwona Wojsko Polskie |
| Stanowiska | dowódca: 16. Armii, 1. i 2. Frontu Białoruskiego |
| Główne wojny i bitwy | wojna domowa w Rosji, II wojna światowa, Wielka Wojna Ojczyźniana: |
| Późniejsza praca | minister ON PRL, wicepremier PRL, wiceminister ON ZSRR |
| Odznaczenia | |
                      .png&filetimestamp=20090714191943.html){kind=small}            .svg&filetimestamp=20070224113959.html){kind=small} |
|
 Multimedia w Wikimedia Commons |
|
Konstanty Ksawerowicz[1] Rokossowski, ros. Константин Ксаверьевич [Константинович[1]] Рокоссовский (ur. 21 grudnia 1896 w Warszawie, zm. 3 sierpnia 1968 w Moskwie) – polski i radziecki dowódca wojskowy, marszałek Polski oraz marszałek Związku Radzieckiego, dwukrotny Bohater Związku Radzieckiego, poseł na Sejm PRL I kadencji, wicepremier PRL (1952–1956), minister obrony narodowej PRL (1949–1956), wiceminister obrony narodowej ZSRR (1958–1962), deputowany do Rady Najwyższej ZSRR 2., 5., 6. i 7. kadencji.
Spis treści |
[edytuj] Życiorys
[edytuj] Dzieciństwo i młodość
Urodził się 8 (21) grudnia[2] 1896 w Warszawie[3][4] lub w Wielkich Łukach[3][4][5][6][7] (obwód pskowski). Był synem polskiego kolejarza[8] Ksawerego Wojciecha (zm. 1905) i nauczycielki z Pińska, Antoniny Owsiannikowej z drobnej szlachty rosyjskiej (zm. 1911). Ojciec wywodził się ze starej szlacheckiej rodziny Rokossowskich herbu Glaubicz z Wielkopolski, która przyjęła nazwisko od miejscowości Rokosowo koło Kościana (jeden z jego przodków walczył w armii Księstwa Warszawskiego).
Uczęszczał do Szkoły Kupieckiej przy ulicy Świętokrzyskiej, potem pracował w fabryce pończoch na Woli, a przed wybuchem I wojny światowej był czeladnikiem w pracowni kamieniarskiej jednego z krewnych ze strony ojca w Warszawie. Propaganda komunistyczna akcentowała później ten „proletariacki” okres w jego życiu i stworzyła legendę o tym, że rzekomo wykonał niektóre ornamenty kamienne na moście Poniatowskiego.
[edytuj] Kariera wojskowa
2 sierpnia 1914 wstąpił jako ochotnik do armii rosyjskiej, do stacjonującego w Grójcu 5 Kargopolskiego Pułku Dragonów, w którym uzyskał w 1916 stopień kaprala (wypis z rozkazu dziennego dowódcy 5 Kargopolskiego Pułku Dragonów płk. Artura Adolfowicza Szmidta z dnia 2 sierpnia 1914: Chłop powiatu grójeckiego, wsi Długowola, gminy Rykały Wacław Julianowicz Stankiewicz, będący od 1911 żołnierzem I kategorii Państwowego Pospolitego Ruszenia, i mieszczanin gminy Komarowo, powiatu Ostrowskiego Konstantin Ksaweriewicz Rokossowski, urodzony w 1894, zostają zaliczeni do służby w podporządkowanym mnie pułku jako ochotnicy, w stopniu szeregowych. Obydwu zaliczyć do stanu osobowego pułku i przyjąć na zaopatrzenie od dnia dzisiejszego z podporządkowaniem do 6 szwadronu). Był dwukrotnie ranny na froncie, trzy razy odznaczono go za odwagę Krzyżem Świętego Jerzego. W 1918, na skutek rewolucji październikowej, w jego oddziale doszło do podziału: część żołnierzy opuściła jednostkę, a pozostali wstąpili do Armii Czerwonej. Konstanty wstąpił do Armii Czerwonej, natomiast jego brat powrócił do Warszawy, gdzie został policjantem[9]. W tym roku zmienił swoje otcziestwo na „Konstantinowicz”. Walczył w wojnach domowych: w Rosji Sowieckiej i w Mongolii jako dowódca dywizjonu, a potem pułku kawalerii, był kilkakrotnie ranny i odznaczony – wykazał dużą odwagę i umiejętności dowódcze. W 1919 wstąpił do Rosyjskiej Komunistycznej Partii (bolszewików). We wrześniu 1924, jako dowódca 27 pułku kawalerii z Zabajkala, został skierowany do Wyższej Szkoły Kawalerii w Leningradzie (w czasie kursu Szkołę przemianowano na Kawaleryjskie Kursy Doskonalenia Dowódców i skrócono okres szkolenia z dwóch lat do jednego roku). We wrześniu 1925 wraz z Gieorgijem Żukowem ukończył ten kurs. Kolejno dowodził pułkiem, brygadą, dywizją i korpusem kawalerii. W latach 1926–1928 był instruktorem armii w Mongolii, w 1930 mianowany dowódcą 7 Samarskiej Dywizji Kawalerii, a później 5 Korpusu Kawalerii. 26 listopada 1935 roku został mianowany komdywem. W 1937 stał się ofiarą czystek stalinowskich: oskarżony o szpiegostwo dla wywiadu japońskiego i polskiego. W czasie śledztwa połączonego z torturami (m.in. wybito mu 9 przednich zębów, złamano 3 żebra, uderzano go młotkiem po palcach nóg) trafił do więzienia Kresty w Leningradzie (17 sierpnia 1937 – 22 marca 1940). Żonę z córką wysiedlono z Pskowa i skierowano na osiedlenie do Armawiru. Życie uratowała mu osobista interwencja dawnego przełożonego, nowego dowódcy RKKA marszałka Siemiona Timoszenki, który po niepowodzeniach Armii Czerwonej w wojnie fińskiej wyjednał u Stalina zwolnienie części oficerów, uwięzionych w okresie wielkiej czystki.
[edytuj] II wojna światowa
W marcu 1940 amnestionowany, wysłany do sanatorium na Krymie i przywrócony do służby wojskowej. Został w czerwcu przyjęty przez ministra obrony – S. Timoszenkę. Timoszenko wręczył mu nominację na stopień generała majora i wyznaczył na dowódcę 9 Korpusu Zmechanizowanego (mianowany generałem majorem – 4 czerwca 1940). Z Korpusem został dyslokowany w rejon Liali, gdzie uczestniczył w tzw. „misji wyzwoleńczej Bessarabii” (oderwanej od Rosji w 1918) spod panowania rumuńskiego. W czasie II wojny światowej był jednym z najwybitniejszych dowódców wojskowych, uczestniczył w wielu ważnych kampaniach: dowodził 16 armią (w obronie Moskwy), potem był dowódcą Frontów: Briańskiego, Dońskiego (pod Stalingradem), Centralnego, 1. Białoruskiego, a od jesieni 1944 – 2. Białoruskiego. Był współautorem Operacji Białoruskiej („Bagration”), w trakcie której kierowany przez niego front przeprowadził skuteczną ofensywę od Dniepru aż po Wisłę. W ramach 1. i 2. Frontu Białoruskiego podlegała mu także 1 Armia WP i inne polskie jednostki wojskowe. 29 czerwca 1944 został mianowany marszałkiem Związku Radzieckiego.
Pod koniec wojny był jednym z dowodzących wyzwalaniem terenów między Bugiem i Odrą, brał udział w szturmie Berlina dowodząc 2. Frontem Białoruskim, który przełamał obronę niemiecką na Odrze na północ od Berlina i którego wojska zdobyły Szczecin, a następnie dotarły do Łaby. Mianowany na kolejne stopnie wojskowe: generał lejtnant – 11 września 1941, generał pułkownik – 15 stycznia 1943, generał armii – 28 kwietnia 1943, marszałek ZSRR – 29 czerwca 1944.
W 1944 nawiązała z nim kontakt mieszkająca w Warszawie siostra, Helena, którą Rokossowski, z powodu choroby, nakazał umieścić w wojskowym sanatorium[9].
[edytuj] Polska Ludowa
29 maja 1945 Rokossowski, wówczas dowódca 2 Frontu Białoruskiego, został głównodowodzącym Północnej Grupy Wojsk Armii Czerwonej z siedzibą w Legnicy, w rezydencji marszałka zamieszkała wówczas także jego siostra[9]. Na polecenie Stalina, 6 listopada 1949, Rokossowski został powołany na urząd polskiego ministra obrony narodowej oraz mianowany na stopień marszałka Polski. W grudniu 1949 Rokossowski zażądał od polskiego Sejmu uchwalenia nowych kredytów dla wojska (w latach 1949–1954 na skutek nowych uregulowań przekroczyły one aż 15% dochodu narodowego), a w 1951 na jego polecenie zmieniono plan 6-letni – skutkiem tego było przeznaczenie ogromnych kwot dla wojska kosztem inwestycji cywilnych. Znaczne inwestycje wojskowe doprowadziły do włączenia Polski w sowiecką infrastrukturę wojskową.
30 marca 1949, w czwartą rocznicę wyzwolenia Trójmiasta przez siły sowieckie, wspólnie obradujące Miejskie Rady Narodowe Gdańska, Gdyni i Sopotu specjalną uchwałą przyznały Rokossowskiemu tytuł Honorowego Obywatela Gdańska i Gdyni. Wcześniej uczyniły to Kartuzy. Imieniem Rokossowskiego nazwano wówczas także dzisiejszą ulicę Bohaterów Monte Cassino w Sopocie.
Od 1950 był członkiem Biura Politycznego PZPR, a od 1952 – wicepremierem. Realizował rozpoczętą już pod koniec wojny politykę represji wobec przedwojennych polskich oficerów, czystek i sowietyzacji w LWP, jak również wprowadził represyjny system pracy przymusowej w kopalniach węgla, rud uranu i w kamieniołomach, świadczonej w miejsce służby wojskowej przez młodzież z określonych rodzin. Należały do nich osoby, których członkowie rodzin przebywali za granicą, poza strefą okupacji sowieckiej, osoby pochodzące z majętnych rodzin, bądź rodzin, których członkowie byli urzędnikami przed wojną. Do kategorii prześladowanych żołnierzy trafiali również ci, którzy posiadali w rodzinie skazańca politycznego. Ogółem liczba osób poddanych represji sięgnęła 200 tysięcy. Ponad tysiąc z nich zginęło natychmiast, kilka tysięcy zostało kalekami, zaś dziesiątki tysięcy przypłaciło służbę utratą zdrowia i przedwczesną śmiercią[10].
W czasie niejawnych pertraktacji, które nastąpiły po nieoczekiwanym zerwaniu obrad VII plenum KC PZPR, Władysław Gomułka zapewnił przedstawicieli delegacji sowieckiej, iż komunistyczny kurs polityczny PRL i wpływy ZSRR w Polsce są niezagrożone (po części w reakcji na wygłoszoną przez Chruszczowa groźbę zbrojnej interwencji[potrzebne źródło]) – wówczas wojska sowieckie powróciły do swoich baz w Polsce. W tym czasie w Warszawie i innych miastach Polski odbywały się masowe wiece, na których domagano się powrotu Rokossowskiego do ZSRR.
[edytuj] Wyjazd z Polski
Po dojściu do władzy Gomułki w październiku 1956 odszedł ze składu Biura Politycznego KC PZPR (20 października 1956). 10 listopada odwołany został z funkcji ministra obrony narodowej i wicepremiera, BP KC PZPR przyznało mu dożywotnią rentę równą dotychczas pobieranej pensji – ostatecznie decyzje te zatwierdził 13 listopada 1956 Sejm PRL.
Kierownictwo PZPR zaproponowało Rokossowskiemu możliwość pozostania w Polsce z prawem stałego pobytu, ten jednak odmówił i opuścił Polskę, wraz z 500 doradcami sowieckimi zajmującymi wcześniej stanowiska w wojsku polskim, i powrócił do ZSRR, gdzie pełnił wiele ważnych funkcji wojskowych, między innymi w latach 1958–1962 wiceministra obrony narodowej ZSRR. W 1962 został zwolniony z zajmowanych dotychczas stanowisk organizacyjno-administracyjnych i do śmierci w roku 1968 pozostawał członkiem grupy inspektorów generalnych Armii Radzieckiej. W latach 1967–1968 napisał i wydał książkę Żołnierski obowiązek.
Jest kawalerem polskiego Orderu Virtuti Militari, nadanego mu za zasługi wojenne; jako wybitnie zasłużony dla ZSRR został pochowany w murze Kremla. Jego młodsza siostra Helena spędziła całe życie w Warszawie i zmarła tam w 1982. Żonaty był od maja 1923 z Rosjanką, Julią Pietrowną Barminą – nauczycielką, z którą miał jedną córkę Ariadnę.
[edytuj] Ordery i odznaczenia
- Krzyż Wielki Orderu Wojennego Virtuti Militari
- Medal „Złota Gwiazda” Bohatera Związku Radzieckiego – dwukrotnie (1944, 1945)
- Order Zwycięstwa (1945, ZSRR; jako jeden z 29.)
- Order Lenina – siedmiokrotnie (1936, 1942, 1944, 1945, 1946, 1956, 1966, ZSRR)
- Order Rewolucji Październikowej (1968, ZSRR)
- Order Czerwonego Sztandaru – sześciokrotnie (1920, 1922, 1930, 1941, 1944, 1947, ZSRR)
- Order Suworowa I klasy (1943, ZSRR)
- Order Kutuzowa I klasy (1943, ZSRR)
- Medal za Obronę Moskwy (ZSRR)
- Medal za Obronę Stalingradu (ZSRR)
- Medal za Obronę Kijowa (ZSRR)
- Medal za Zdobycie Królewca (ZSRR)
- Medal za Wyzwolenie Warszawy (ZSRR)
- Medal za Zdobycie Berlina (ZSRR)
- Medal za Wyzwolenie Pragi (ZSRR)
- Medal za Zwycięstwo nad Niemcami w Wielkiej Wojnie Ojczyźnianej 1941-1945 (ZSRR)
- Medal 20-lecia Zwycięstwa w Wielkiej Wojnie Ojczyźnianej 1941-1945 (ZSRR)
- Medal 100-lecia urodzin Lenina (ZSRR)
- Medal jubileuszowy XX-lecia Robotniczo-Chłopskiej Armii Czerwonej (ZSRR)
- Medal jubileuszowy 30-lecia Radzieckiej Armii i Marynarki Wojennej (ZSRR)
- Medal 40-lecia Sił Zbrojnych ZSRR (ZSRR)
- Medal 50-lecia Sił Zbrojnych ZSRR (ZSRR)
- Medal 800-lecia Moskwy (ZSRR)
- Krzyż św. Jerzego IV stopnia (Imperium Rosyjskie)
- Medal św. Jerzego III i IV stopnia (Imperium Rosyjskie)
- Order Suche Batora (Mongolia)
- Order Czerwonego Sztandaru (Mongolia)
- Order Budowniczych Polski Ludowej
- Order Krzyża Grunwaldu I klasy
- Medal za Warszawę 1939-1945
- Medal za Odrę, Nysę, Bałtyk
- Medal Zwycięstwa i Wolności 1945
- Krzyż Chrystiana (Dania)
- Krzyż Wielki Legii Honorowej (Francja)
- Krzyż Wojenny (Francja)
- Krzyż Komandorski Legii Zasługi (USA)
- Krzyż Komandorski z Gwiazdą Orderu Łaźni (Wielka Brytania)
Przypisy
- ↑ 1,0 1,1 Po wybuchu rewolucji październikowej w 1917 zmienił otczestwo na Konstantinowicz (Константинович), m.in. ze względu na fakt, iż w Rosji brak odpowiednika polskiego imienia Ksawery.
- ↑ Według systemu dat starego porządku (kalendarz juliański) 8 grudnia, wg współczesnego kalendarza gregoriańskiego – 21 grudnia.
- ↑ 3,0 3,1 Według historiografii okresu PRL oraz informacji pochodzących od jego rodziny, K. Rokossowski miał się urodzić się w Warszawie, w dzielnicy Praga; Wielkie Łuki w guberni pskowskiej w Rosji zaczął podawać jako miejscowość urodzenia – według informacji pochodzących od jego rodziny – po odbyciu kary więzienia w okresie czystek stalinowskich z końca lat 30. (np. w zachowanym kwestionariuszu osobowym sprzed czystek, z roku 1920, wypełnionym w języku rosyjskim wpisał Warszawę), a Wielkie Łuki pojawiły się w jego danych personalnych po raz pierwszy w marcu 1940; w następnych latach kwestia miejsca urodzenia Rokossowskiego wywoływała liczne nieporozumienia na temat jego prawdziwej narodowości.
- ↑ 4,0 4,1 Warszawę jako miejsce urodzenia podaje m.in. Polski Słownik Biograficzny (tom XXXI wydany w 1989 r., s. 528-529); jednak w zeszycie pt. Uzupełnienia i sprostowania do tomów I-XL do tego Słownika wydanym w roku 2002 jako miejsce urodzenia podaje się (na s. 100) już Wielkie Łuki, dodając równocześnie do źródłowych pozycji bibliograficznych jedną pozycję: pracę Rokossowski – na ile Polak? autorstwa W. Białkowskiego.
- ↑ Nowa Encyklopedia Powszechna PWN. Warszawa: Wydawnictwo Naukowe PWN, 2004, s. 242 (tom 7). ISBN 83-01-14179-4.
- ↑ Słownik biograficzny Europy Środkowo-Wschodniej XX wieku. Warszawa: Oficyna Wydawnicza RYTM. Instytut Nauk Politycznych PAN, 2004, s. 1074. ISBN 83-88490-67-2.
- ↑ Generalicja polska. Popularny słownik biograficzny. Pruszków: Oficyna Wydawnicza „Ajaks”, 2001, s. 130 (tom 2). ISBN 83-87103-81-0.
- ↑ Według historiografii PRL jego ojciec był kolejarzem (w wydanym w 1989 zeszycie PSB stanowisko jego ojca określono jako „maszynistę kolejowego”), natomiast według informacji pochodzących od rodziny zajmował wysokie stanowisko inspektora kolejowego.
- ↑ 9,0 9,1 9,2 Jak pradziadek kochał Polskę – wywiad z Ariadną Rokossowską, [w:] „Polityka” nr 45/2009.
- ↑ Anna Witalis Zdrzenicka: Polski gułag. Zapomniana krzywda powraca. Gazeta Ogólnopolska, 21 września 2005. [dostęp 13 grudnia 2010].
[edytuj] Bibliografia
- W. Białkowski – Rokossowski. Na ile Polak?, Warszawa 1994
- B. Potyrała, H. Szczegóła – Czerwoni marszałkowie. Elita Armii Radzieckiej 1935-1991, Wyd. WSP im. Tadeusza Kotarbińskiego, Zielona Góra 1997, ISBN 83-86832-23-1
- B. Potyrała, W. Szlufik – Who is who? Trzygwiazdkowi generałowie i admirałowie radzieckich sił zbrojnych z lat 1940-1991, Wyd. WSP, Częstochowa 2001, ISBN 83-7098-662-5
- Słownik biograficzny marszałków Związku Radzieckiego, t. III, Koszalin 2004
- Mała Encyklopedia Wojskowa, t. III, Wyd. MON, Warszawa 1971
- Encyklopedia II wojny światowej, Wyd. MON, Warszawa 1975
- Polski Słownik Biograficzny, t. XXXI (1989 r.) oraz zeszyt Uzupełnienia i sprostowania... (2002 r.)
- (ros.) W. Jegorszyn – Feldmarszałkowie i marszałkowie, Moskwa 2000
- (ros.) W. Kardaszow – Rokossowskij, Wyd. Mołodaja Gwardija, Moskwa 1980
- (ros.) K. Zalesskij – Imperium Stalina. Biograficzny słownik encyklopedyczny, Moskwa 2000
- (ros.) Radziecka Encyklopedia Wojskowa, Moskwa
- (ros.) Wielka Encyklopedia Radziecka, t. 22, s. 183, Moskwa 1969-1978
- (ros.) Wojskowy słownik encyklopedyczny, Moskwa 1986
- Маршал Советского Союза Константин Константинович Рокоссовский (ros.)
- Константин Константинович Рокоссовский – Герои страны (ros.)
- Константин Константинович Рокоссовский – Проект ХРОНОС (ros.)
- Wyżsi dowódcy Związku Radzieckiego (ros.)
| Poprzednik marsz. Michał Rola-Żymierski |
 |
Minister Obrony Narodowej 1949–1956 |
|
Następca marsz. Marian Spychalski |
|
||||||||
|
||||||||||
