Poznaj przeszłość Warszawy

Marian Spychalski Marek, Orka
Marszałek Polski
Data i miejsce urodzenia	6 grudnia 1906 Łódź
Data i miejsce śmierci	7 czerwca 1980 Warszawa
Przebieg służby
Lata służby	1944–1968
Stanowiska	szef Sztabu Głównego Gwardii Ludowej, szef SG ND WP, minister obrony narodowej
Główne wojny i bitwy	II wojna światowa
Późniejsza praca	przewod. Ogólnopolskiego Komitetu Frontu Jedności Narodu, przewodniczący Rady Państwa PRL
Odznaczenia
Multimedia w Wikimedia Commons

Generałowie Dwight David Eisenhower i Marian Spychalski na Rynku Starego Miasta w Warszawie, 21 września 1945

Grób Marszałka Polski Mariana Spychalskiego na Cmentarzu Wojskowym na Powązkach w Warszawie; 23 lipca 2008

Marian Spychalski, ps. Marek, Orka (ur. 6 grudnia 1906 w Łodzi, zm. 7 czerwca 1980 w Warszawie) – z wykształcenia inżynier architekt, działacz partyjny i państwowy w okresie PRL, w latach 1943–1952 poseł do Krajowej Rady Narodowej i poseł na Sejm Ustawodawczy (w październiku 1951 pozbawiony immunitetu), w latach 1957–1972 poseł na Sejm PRL II, III, IV i V kadencji, członek Komitetu Centralnego i Biura Politycznego KC PZPR, przewodniczący Rady Głównej SFOS, prezydent Warszawy (1944–1945), Członek Honorowy PTTK (od 15 maja 1965), przewodniczący Ogólnopolskiego Komitetu Frontu Jedności Narodu (1968–1971) i przewodniczący Rady Państwa PRL (1968–1970), szef Sztabu Głównego Gwardii Ludowej (1942), szef Sztabu Głównego Naczelnego Dowództwa Wojska Polskiego (1944), szef Głównego Zarządu Politycznego WP (1956), minister obrony narodowej PRL (1957–1968), Marszałek Polski (od 7 października 1963). Był ostatnią osobą, której nadano ten stopień.

[edytuj] Życiorys

[edytuj] Dzieciństwo i młodość

Urodził się 6 grudnia 1906 w Łodzi w rodzinie robotniczej. Syn Józefa – majstra w łódzkiej fabryce Frenkla i Franciszki Leśkiewicz wywodzącej się z wioski Kowale nad Wartą k. Sieradza, młodszy brat Józefa – pułkownika piechoty Wojska Polskiego, zamordowanego w sierpniu 1944 w KL Sachsenhausen.

[edytuj] Dwudziestolecie międzywojenne

W 1931 ukończył studia na Wydziale Architektury Politechniki Warszawskiej, uzyskując dyplom inżyniera architekta. W tym roku wstąpił też do Komunistycznej Partii Polski.

Przed wojną z ramienia KPP penetrował legalne organizacje społeczno-polityczne. ^[1] W okresie międzywojennym był zatrudniony w pracowniach urbanistycznych w Warszawie i Poznaniu. Do najważniejszych obiektów zaprojektowanych przez Spychalskiego w owym okresie należały^[2]:

• osiedle ogródkowe na Naramowicach w Poznaniu – jako stażysta (1933),
• Cmentarz Parafialny św. Jana Vianneya w Poznaniu przy ul. Lutyckiej (Podolany) – współprojektant,
• Szkoła Powszechna nr 46 im. Marszałka Józefa Piłsudskiego w Poznaniu^[3],
• baseny pływackie na Niestachowie w Poznaniu (lipiec 1938),
• boisko sportowe AZS Poznań przy ul. Pułaskiego,
• boisko sportowe przy ul. Gdańskiej w Poznaniu (Śródka),
• plan podziału terenów państwowych na Golęcinie w Poznaniu,
• plan szczegółowy cmentarza junikowskiego w Poznaniu (niezrealizowany),
• plan arterii średnicowej pomiędzy ul. Zwierzyniecką, Kaponierą, Świętym Marcinem, a placem Wiosny Ludów i ul. Wrocławską w Poznaniu,
• plan stworzenia połączenia (arterii) pomiędzy ul. Wrocławską a Mostem św. Rocha w Poznaniu (1938–1939),
• plany otoczenia i dojazdów do tzw. Mostu Zjednoczenia – obecnie Most Królowej Jadwigi w Poznaniu,
• korty Legii w Warszawie.

Od 1935 był kierownikiem wydziału planu ogólnego zabudowania stolicy w Zarządzie Miejskim w Warszawie. W 1937 laureat nagrody Grand Prix w Paryżu.

[edytuj] II wojna światowa

Generałowie Karol Świerczewski, Marian Spychalski i Michał Rola-Żymierski (stoją od prawej) nad Nysą w 1945

Podczas wojny w konspiracji. Od 1942 w Polskiej Partii Robotniczej, współtwórca i szef Sztabu Głównego Gwardii Ludowej, w 1944 szef sztabu informacyjnego Sztabu Głównego Armii Ludowej. We wrześniu 1943 był autorem akcji ujawnienia Gestapo listy działaczy Polskiego Państwa Podziemnego, Delegatury Rządu na Kraj i żołnierzy Armii Krajowej^[4].

[edytuj] Okres powojenny

W 1944 był członkiem delegacji Krajowej Rady Narodowej w ZSRR, następnie od lipca do września 1944 szef Sztabu Głównego Naczelnego Dowództwa Wojska Polskiego. W latach 1944–1945 prezydent i przewodniczący Rady Narodowej Warszawy.

Jednocześnie należał do najwyższych władz PPR – w latach 1944–1948 był członkiem Komitetu Centralnego i w latach 1945–1948 członkiem Biura Politycznego KC. W 1945 dwukrotnie otrzymał stopień generalski – generała brygady w lutym, generała dywizji w czerwcu. Od 1948 w Polskiej Zjednoczonej Partii Robotniczej, wszedł w skład najwyższych władz partii, został członkiem Komitetu Centralnego i Biura Politycznego KC.

W latach 1945–1949 był wiceministrem obrony narodowej i jednocześnie zastępcą naczelnego dowódcy Wojska Polskiego ds. polityczno-wychowawczych. Od 1949 ministrem – najpierw odbudowy (kwiecień – maj), następnie budownictwa (maj – listopad). W listopadzie 1949 został oskarżony o odchylenie prawicowo-nacjonalistyczne i odsunięty od stanowisk państwowych i wykluczony z KC PZPR, pracował jeszcze jako architekt przy odbudowie Wrocławia; w latach 1950–1956 więziony.

[edytuj] Polska Rzeczpospolita Ludowa

Po zwolnieniu w marcu 1956 został zrehabilitowany i przywrócony do działalności państwowej, od października ponownie członek KC (do 1971) i Biura Politycznego KC (do 1970), od października do listopada 1956 wiceminister obrony narodowej i szef Głównego Zarządu Politycznego WP, od listopada minister obrony narodowej (do 1968). W lipcu 1957 został awansowany na generała broni. Od 1961 studiował w Akademii Sztabu Generalnego. W 1963 otrzymał stopień Marszałka Polski (był ostatnią osobą, której nadano ten stopień). W latach 1968–1970 przewodniczący Rady Państwa PRL, a w latach 1968–1971 przewodniczący Ogólnopolskiego Komitetu Frontu Jedności Narodu. W 1970 r., podczas oficjalnej wizyty M. Spychalskiego w Pakistanie doszło do próby zamachu na jego życie na lotnisku w Karaczi. W jej wyniku zginął wiceminister spraw zagranicznych PRL Zygfryd Wolniak. Spychalski odszedł z życia politycznego w wyniku upadku ekipy Władysława Gomułki, będącego następstwem wydarzeń na Wybrzeżu w grudniu 1970 roku. Do końca życia wchodził w skład Rady Naczelnej ZBoWiD.

[edytuj] Śmierć i pogrzeb

Zmarł 7 czerwca 1980 w Warszawie. Pochowany na Cmentarzu Wojskowym na Powązkach w Warszawie. W pogrzebie uczestniczyli m.in. przewodniczący Rady Państwa PRL prof. Henryk Jabłoński, członkowie Biura Politycznego KC PZPR: Władysław Kruczek i Stanisław Kania, członkowie Rady Państwa Henryk Szafrański i Stanisław Wroński, minister do spraw kombatantów gen. dyw. Mieczysław Grudzień, a także emerytowani członkowie władz PRL: Władysław Gomułka, Ignacy Loga-Sowiński, Ryszard Strzelecki. Mowę pogrzebową wygłosił minister obrony narodowej PRL gen. armii Wojciech Jaruzelski.

Od 15 maja 1965 był Członkiem Honorowym Polskiego Towarzystwa Turystyczno-Krajoznawczego. 17 marca 1947 przyznano mu (wciąż obowiązujący) tytuł honorowego obywatela Malborka.

[edytuj] Awanse

• generała brygady – luty 1945
• generała dywizji – czerwiec 1945
• generała broni – lipiec 1957
• Marszałek Polski – 7 października 1963

[edytuj] Odznaczenia

• Krzyż Kawalerski Orderu Wojennego Virtuti Militari
• Order Budowniczych Polski Ludowej (1961)
• Krzyż Komandorski z Gwiazdą Orderu Odrodzenia Polski
• Krzyż Komandorski Orderu Odrodzenia Polski
• Order Sztandaru Pracy I klasy
• Order Krzyża Grunwaldu II klasy
• Order Krzyża Grunwaldu III klasy
• Krzyż Partyzancki (12 czerwca 1946)
• Medal za Warszawę 1939-1945
• Medal za Odrę, Nysę, Bałtyk
• Medal Zwycięstwa i Wolności 1945
• Złoty Medal "Siły Zbrojne w Służbie Ojczyzny"
• Srebrny Medal "Siły Zbrojne w Służbie Ojczyzny"
• Brązowy Medal "Siły Zbrojne w Służbie Ojczyzny"
• Medal "Za udział w walkach o Berlin"
• Złoty Medal "Za zasługi dla obronności kraju"
• Srebrny Medal "Za zasługi dla obronności kraju"
• Brązowy Medal "Za zasługi dla obronności kraju"
• Odznaka "Zasłużonemu Działaczowi ORMO"
• Krzyż Wielki Orderu Korony (Belgia)
• Wielki Krzyż Orderu Białej Róży (Finlandia)
• Order Jugosłowiańskiego Sztandaru (Jugosławia)
• Order Lenina (ZSRR) (1968)
• Medal za Zwycięstwo nad Niemcami w Wielkiej Wojnie Ojczyźnianej 1941-1945 (ZSRR)

Przypisy

Poprzednik marsz. Konstanty Rokossowski

Minister Obrony Narodowej 1957–1968

Następca gen. dyw. Wojciech Jaruzelski

Poprzednik Edward Ochab

Przewodniczący Rady Państwa 1968–1970

Następca Józef Cyrankiewicz

p • d • e Pierwszy rząd Józefa Cyrankiewicza W dniu zaprzysiężenia Józef Cyrankiewicz • Władysław Gomułka • Antoni Korzycki • Wincenty Baranowski • Jan Dąb-Kocioł • Konstanty Dąbrowski • Stefan Dybowski • Ludwik Grosfeld p.o. • Michał Kaczorowski • Włodzimierz Lechowicz • Tadeusz Michejda • Hilary Minc • Zygmunt Modzelewski • Edward Osóbka-Morawski • Bolesław Podedworny • Józef Putek • Jan Rabanowski • Stanisław Radkiewicz • Kazimierz Rusinek • Wincenty Rzymowski • Stanisław Skrzeszewski • Henryk Świątkowski • Feliks Widy-Wirski p.o. • Michał Rola-Żymierski Późniejsi członkowie rządu Czesław Bąbiński • Jakub Berman • Hilary Chełchowski • Tadeusz Dietrich • Tadeusz Gede • Mieczysław Hoffman • Witold Jarosiński • Bolesław Jaszczuk • Stefan Jędrychowski • Kazimierz Mijal • Marian Minor • Ryszard Nieszporek • Roman Piotrowski • Mieczysław Popiel • Adam Rapacki • Konstanty Rokossowski • Bolesław Rumiński • Jan Rustecki • Marian Spychalski • Eugeniusz Stawiński • Ryszard Strzelecki • Jerzy Sztachelski • Wacław Szymanowski • Eugeniusz Szyr • Julian Tokarski • Władysław Wolski • Aleksander Zawadzki • Adam Żebrowski • Kiejstut Żemaitis

p • d • e Drugi rząd Józefa Cyrankiewicza W dniu zaprzysiężenia Józef Cyrankiewicz • Stefan Ignar • Piotr Jaroszewicz • Zenon Nowak • Rajmund Barański • Władysław Bieńkowski • Stanisław Darski • Jan Dąb-Kocioł • Tadeusz Dietrich • Jan Górecki p.o. • Stefan Jędrychowski • Karol Kuryluk • Marian Minor • Zygmunt Moskwa • Edward Ochab • Stefan Pietrusiewicz • Feliks Pisula • Jan Rabanowski • Antoni Radliński • Adam Rapacki • Marian Rybicki • Marian Spychalski • Stanisław Sroka p.o. • Eugeniusz Stawiński • Ryszard Strzelecki • Jerzy Sztachelski • Witold Trąmpczyński • Franciszek Waniołka • Władysław Wicha • Stanisław Zawadzki • Kiejstut Żemaitis • Stefan Żółkiewski Późniejsi członkowie rządu Jerzy Albrecht • Aleksander Burski • Tadeusz Galiński • Henryk Golański • Mieczysław Hoffman p.o. • Mieczysław Jagielski • Mieczysław Lesz • Jan Mitręga • Marian Olewiński • Józef Popielas • Kazimierz Rusinek p.o. • Dionizy Smoleński • Eugeniusz Szyr • Julian Tokarski • Wacław Tułodziecki • Adam Żebrowski

p • d • e Trzeci rząd Józefa Cyrankiewicza W dniu zaprzysiężenia Józef Cyrankiewicz • Stefan Ignar • Piotr Jaroszewicz • Zenon Nowak • Eugeniusz Szyr • Julian Tokarski • Jerzy Albrecht • Aleksander Burski • Stanisław Darski • Tadeusz Galiński • Roman Gesing • Henryk Golański • Mieczysław Jagielski • Stefan Jędrychowski • Mieczysław Lesz • Jan Mitręga • Zygmunt Moskwa • Marian Olewiński • Stefan Pietrusiewicz • Feliks Pisula • Józef Popielas • Antoni Radliński • Adam Rapacki • Marian Rybicki • Dionizy Smoleński • Marian Spychalski • Stanisław Sroka • Eugeniusz Stawiński • Jerzy Sztachelski • Witold Trąmpczyński • Wacław Tułodziecki • Franciszek Waniołka • Władysław Wicha Późniejsi członkowie rządu Janusz Burakiewicz • Włodzimierz Lechowicz • Piotr Lewiński • Mieczysław Moczar • Lucjan Motyka • Zygmunt Ostrowski

p • d • e Czwarty rząd Józefa Cyrankiewicza W dniu zaprzysiężenia Józef Cyrankiewicz • Stefan Ignar • Piotr Jaroszewicz • Zenon Nowak • Eugeniusz Szyr • Julian Tokarski • Franciszek Waniołka • Jerzy Albrecht • Janusz Burakiewicz • Aleksander Burski • Roman Gesing • Henryk Golański • Janusz Hrynkiewicz • Mieczysław Jagielski • Stefan Jędrychowski • Włodzimierz Lechowicz • Mieczysław Lesz • Piotr Lewiński • Jan Mitręga • Mieczysław Moczar • Zygmunt Moskwa • Lucjan Motyka • Marian Olewiński • Feliks Pisula • Antoni Radliński • Adam Rapacki • Marian Spychalski • Stanisław Sroka • Eugeniusz Stawiński • Jerzy Sztachelski • Witold Trąmpczyński • Wacław Tułodziecki • Stanisław Walczak Późniejsi członkowie rządu Marian Dmochowski • Andrzej Giersz • Stanisław Gucwa • Henryk Jabłoński • Wojciech Jaruzelski • Jan Kaczmarek • Franciszek Kaim • Jan Karol Kostrzewski • Michał Krukowski • Józef Kulesza • Tadeusz Kunicki • Stanisław Majewski • Edward Sznajder • Jerzy Szopa • Kazimierz Świtała

p • d • e Marszałkowie Polski w Wojsku Polskim II RP Józef Piłsudski • Ferdinand Foch • Edward Śmigły-Rydz w ludowym Wojsku Polskim Michał Rola-Żymierski • Konstanty Rokossowski • Marian Spychalski

p • d • e Prezydenci Warszawy I Rzeczpospolita Ignacy Wyssogota Zakrzewski • Józef Michał Łukasiewicz • Andrzej Rafałowicz • Ignacy Wyssogota Zakrzewski • Józef Michał Łukasiewicz i Andrzej Rafałowicz Panowanie pruskie Franz Schimmelpfennig von der Oye • Friedrich Georg Tilly Księstwo Warszawskie Joachim Moszyński • Józef Anastazy Łochocki (wybrany, urzędu nie przyjął) • Paweł Bieliński • Stanisław Węgrzecki Królestwo Polskie Karol Fryderyk Woyda • Stanisław Węgrzecki • Jakub Ignacy Łaszczyński • Aleksander Graybner • Teodor Andrault de Langeron • Kazimierz Woyda • Zygmunt Wielopolski • Kalikst Witkowski • Sokrates Starynkiewicz • Mikołaj Bibikow • Wiktor Litwiński • Aleksander Miller I wojna światowa Zdzisław Lubomirski • Piotr Drzewiecki II Rzeczpospolita Stanisław Nowodworski • Władysław Jabłoński • Zygmunt Słomiński • Marian Zyndram-Kościałkowski • Stefan Starzyński II wojna światowa Julian Kulski • Marceli Porowski Generalne Gubernatorstwo Helmut Otto (komisaryczny) • Oskar Rudolf Dengel (komisaryczny) • Ludwig Leist (starosta) Polska Rzeczpospolita Ludowa Marian Spychalski • Stanisław Tołwiński • Jerzy Albrecht • Janusz Zarzycki • Zygmunt Dworakowski • Janusz Zarzycki • Jerzy Majewski • Mieczysław Dębicki • Jerzy Bolesławski III Rzeczpospolita Stanisław Wyganowski • Mieczysław Bareja • Marcin Święcicki • Paweł Piskorski • Wojciech Kozak • Lech Kaczyński • Mirosław Kochalski (p.o.) • Kazimierz Marcinkiewicz (p.o.) • Hanna Gronkiewicz-Waltz