Poznaj przeszłość Warszawy

Onufry Kopczyński – Wikipedia, wolna encyklopedia

Onufry Kopczyński – Wikipedia, wolna encyklopedia

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacji, szukaj
Onufry Kopczyński SchP
pedagog w szkołach pijarskich
Onufry Kopczyński SchP
Data i miejsce urodzenia 30 listopada 1735
Czerniejewo
Data i miejsce śmierci 14 lutego 1817
Warszawa
Wyznanie katolickie
Kościół rzymskokatolicki
Inkardynacja Pijarzy
Prezbiterat 1752
tablica oznaczająca grób
o. Onufrego Kopczyńskiego w zbiorowej mogile, kościół św. Karola Boromeusza, Cmentarz Powązkowski, wmurowana
z inicjatywy o. Innocentego Buby
grób Onufrego Kopczyńskiego na Cmentarzu Powązkowskim – alejka, pod którą znajduję się zbiorowa mogiła[1]

Onufry Kopczyński SchP, właściwie Andrzej Kopczyński (ur. 30 listopada 1735 w Czerniejewie k. Gniezna, zm. 14 lutego 1817 w Warszawie) – ksiądz pijar, pedagog, prekursor badań nad polską gramatyką, autor pierwszego podręcznika gramatyki języka polskiego, członek konfederacji targowickiej. [2]

Spis treści

[edytuj] Życiorys

Uczył się w szkołach pijarskich, m.in. w Rzeszowie i w roku 1752 wstąpił do tego zakonu.

Nauczyciel w szkołach pijarskich i Collegium Nobilium, w latach 1780-1792 członek Towarzystwa do Ksiąg Elementarnych, w latach 1807-1812 współpracownik Stanisława Kostki Potockiego w Izbie Edukacyjnej Księstwa Warszawskiego, uważał się za ucznia Stanisława Konarskiego.

Pełnił funkcję (1783-1794) prefekta Biblioteki Rzeczypospolitej – Załuskich wprowadzając nowy podział książek.

5 listopada 1794 dokonał bohaterskiego czynu, zasługującego na najwyższe uznanie, podczas gdy inni z przerażeniem przyglądali się Rzezi Pragi[3] – ks. Onufry Kopczyński (59 lat) ryzykując śmierć z rąk żołnierzy rosyjskich, zaopatrzony w żywność, odzież i środki medyczne, mimo zerwanego mostu, przeprawił się łodzią z dwoma rybakami Sitkiewiczami (ojciec i syn) przez Wisłę do zdobytej i zajętej przez wojska rosyjskie Pragi, aby udzielić pomocy humanitarnej[4] i nieść wsparcie duchowe ocalałym z rzezi Pragi. "Ks. Kopczyński opatrzył rannych, odział nagich, głodnym pokarm dostatni zostawił, a wzmocniwszy ich na duszy słowy Zbawiciela, szczęśliwie wraca w mury Warszawy!"[5].

W latach 1799-1802 więziony przez austriackie władze zaborcze, od 1802 członek Towarzystwo Przyjaciół Nauk w Warszawie, 1804-1807 prowincjał Pijarów[6]. W 1812 roku przystąpił do Konfederacji Generalnej Królestwa Polskiego. [7]

30 listopada 1816 podczas uroczystości z okazji 81 urodzin, otrzymał złoty medal za Gramatykę języka polskiego z rąk Stanisława Kostki Potockiego[5].

Pochowany w kościele o.o. pijarów przy ul. Długiej. Po powstaniu listopadowym, gdy rosyjskie władze zaborcze przekazały kościół Rosyjskiej Cerkwi Prawosławnej, skrycie pochowany w zbiorowej, nieoznaczonej mogile pod alejką[8] między kwaterami 7 i 9 na Cmentarzu Powązkowskim (miejsce mogiły wskazuje tablica z napisem: "w pobliżu tej tablicy spoczywają pod drogą cmentarną w nieoznakowanej mogile zbiorowej usunięci przez zaborcę z kościoła przy ul. Długiej po Powstaniu Listopadowym i tu skrycie pogrzebani księża pijarzy:... ks. Onufry Kopczyński +1817 autor pierwszej gramatyki polskiej, członek Warszawskiego Towarzystwa Przyjaciół Nauk... I wielu innych... Requiescant in pace" wmurowana z inicjatywy o. Innocentego Buby – zob. zdjęcie)

Jako gramatyk zasłużył się przede wszystkim napisaniem na polecenie Komisji Edukacji Narodowej podręcznika Gramatyka dla szkół narodowych z lat 1778-1783 (i opracowania metodyki w Przypisach dla nauczycieli), w którym wprowadził polską terminologię gramatyczną. Był też autorem Nauki czytania i pisania (1785), Elementarz dla szkół parafialnych narodowych (1785). Już po jego śmierci, w roku 1817, wydano Gramatykę języka polskiego.

Pracom Kopczyńskiego przypisuje się istotną rolę w zachowaniu tożsamości narodowej Polaków pozbawionych własnego państwa narodowego. Jego niewątpliwą zasługą było wprowadzenie polskiej terminologii gramatycznej. Ze względu na wzorową metodykę jego podręczniki były przez dziesiątki lat używane w polskich szkołach.

[edytuj] Pamięć o ks. Onufrym Kopczyńskim SchP

W Polsce znajdują się 3 ulice jego imienia (2009)[9] w: poznańskiej dzielnicy Piątkowo, w Rzeszowie i Gorzowie Wielkopolskim. W Czerniejewie, na placu noszącym jego imię, znajduje się obelisk z zabytkowym medalionem. Patronuje 3 szkołom podstawowym w: Żydowie, Czerniejewie[10] (od 1972)[11] i pijarskiej (szkoła podstawowa i gimnazjum) w Warszawie[6].

Do 1944 w kościele Matki Boskiej Łaskawej w Warszawie znajdowało się epitafium z popiersiem ks. Onufrego Kopczyńskiego, przeniesione w 1834 z kościoła św. Pryma i Felicjana, po jego uprzednim przekazaniu na cerkiew prawosławną przez Iwana Paskiewicza[12].

Przypisy

  1. ↑ znicze oznaczają orientacyjne położenie mogiły pod alejką
  2. ↑ Korwin [Kossakowski] S., Trzeci Maj i Targowica, Kraków 1890, s. 126.
  3. ↑ "...Ciężkie nieszczęścia napełniły nas trwogą (...) Po zdobyciu przedmieścia Praga (4 listopada) zostało wymordowanych ponad 16 000 ludzi – mężczyzn, kobiet i dzieci. Musieliśmy patrzeć na te okrutne sceny, gdyż działo się to naprzeciw naszego domu. Jedynie Wisła przepływa pomiędzy tym przedmieściem a naszym domem, który stoi tuż nad brzegiem rzeki..." św. Klemens Dworzak w liście do przełożonego za: Józef Heinzmann: Głosić na nowo Ewangelię. Św. Klemens Maria Hofbauer (1751-1820). Tuchów: Homo Dei, 1992, s. 36. 
  4. ↑ Bruno Wincenty Korotyński: Rzeź Pragi (pol.). Warszawa, 1924. [dostęp 27 marca 2009]. s. 12.
  5. ↑ 5,0 5,1 Kazimierz Władysław Wójcicki: Cmentarz Powązkowski pod Warszawą tom II (pol.). Warszawa, 1856. [dostęp 25 marca 2009]. s. 95.
  6. ↑ 6,0 6,1 szoła im. Onufrego Kopczyńskiego (pol.). [dostęp 26 marca 2009].
  7. ↑ Dziennik Konfederacyi Jeneralnej Królestwa Polskiego. 1812, nr 1, s. 4.
  8. ↑ "...Od lewego krańca ściany zamykającej zakrystię kościółka powązkowskiego, licząc osiem kroków w linii prostej w głąb cmentarza, spoczywają w ziemi kości Stanisława Konarskiego, Onufrego Kopczyńskiego i wielu jeszcze innych zasłużonych dobrze krajowi pijarów. Nie ma tu najmniejszego śladu dla uwiecznienia ich pamięci, przechodzi nawet tędy żwirowa droga, którą z kościoła przenoszą do grobowisk ciała zmarłych na cmentarz. ... Kiedy jednakże wkrótce z kościoła tego uprzątnąć kości zmarłych Pijarów musieli, i te szczątki wielkiego łacińskiego poety, wraz z tamtymi wynieśli, i równo ze świtem odprowadziwszy na cmentarz Powązkowski, w miejscu przez nas wskazanem złożyli. Tu więc leżą kości oprócz [Macieja Kazimierza] Sarbiewskiego: Stanisława Konarskiego... ..." za: K. W. Wójcicki, id. str. 94-95
  9. ↑ wyszukiwanie ul. Onufrego Kopczyńskiego (pol.). mapa.szukacz.pl. [dostęp 26 marca 2009].
  10. ↑ wyszukiwanie szkół Onufrego Kopczyńskiego (pol.). [dostęp 26 marca 2009].
  11. ↑ historia szoły im. Onufrego Kopczyńskiego w Czerniejewie (pol.). [dostęp 26 marca 2009].
  12. ↑ nieistniejące epitafium i popiersie ks. Onufrego Kopczyńskiego w kościele pw. Matki Boskiej Łaskawej w Warszawie do 1944 (pol.). Narodowe Archiwum Cyfrowe. [dostęp 25 sierpnia 2010].

[edytuj] Literatura

  • Irena Stasiewicz-Jasiukowa: Onufry Kopczyński współpracownik Komisji Edukacji Narodowej : studium o społecznej roli uczonego w Polsce stanisławowskiej. Wrocław ; Gdańsk: Zakład Narodowy im. Ossolińskich, 1987, s. 173. ISBN 8304025000. 
  • Kazimierz Władysław Wójcicki: ks. Onufry Kopczyński (pol.). Tygodnik Ilustrowany nr 121 z 18 stycznia 1862. [dostęp 17 lipca 2009].

[edytuj] Linki zewnętrzne