Poznaj przeszłość Warszawy

Ten artykuł dotyczy pałacu w Warszawie. Zobacz też: pałac Prezydencki.

Pałac Prezydencki w Warszawie
nr rej. 247 z 1 lipca 1965
Widok od Krakowskiego Przedmieścia
Państwo	Polska
Miejscowość	Warszawa
Adres	Krakowskie Przedmieście 46/48
Styl architektoniczny	klasycyzm, dawniej barok
Architekt	pierwotny – Constantino Tencalla, przebudowa 1818 – Piotr Aigner
Rozpoczęcie budowy	1643
Ważniejsze przebudowy	1818–1820, odbudowa 1856
Zniszczono	spłonął w 1852
Pierwszy właściciel	Stanisław Koniecpolski
Kolejni właściciele	rodzina Koniecpolskich, 1659 Jerzy Lubomirski, 1674 rodzina Radziwiłłów, 1818 rząd Królestwa Kongresowego, 1918 własność rządu
Położenie na mapie Warszawy Pałac Prezydencki w Warszawie
52°14′34″N 21°00′57″E / 52.24278, 21.01583Na mapach: 52°14′34″N 21°00′57″E / 52.24278, 21.01583
Multimedia w Wikimedia Commons

Pałac Prezydencki w Warszawie (również Koniecpolskich, Radziwiłłów, Lubomirskich, Namiestnikowski), pałac w Warszawie, w Śródmieściu, przy Krakowskim Przedmieściu; od 1993 siedziba Prezydenta Rzeczypospolitej Polskiej.

Pałac Prezydencki jest najokazalszym gmachem przy Krakowskim Przedmieściu i jednocześnie największym z warszawskich pałaców. Stoi pomiędzy kościołem pokarmelickim a hotelem Bristol. Pierwotnie wyglądał inaczej, zaś swój obecny wygląd i tradycyjną nazwę (Pałac Namiestnikowski) zyskał w XIX wieku podczas gruntownej przebudowy. Gmach ten rzadko posiadał głównych mieszkańców, a głównie spełniał szereg funkcji publicznych. Od końca XX wieku był siedzibą kolejnych prezydentów Polski (którzy w nim również mieszkali). Od roku 2010 Pałac Prezydencki za kadencji Bronisława Komorowskiego spełnia jedynie funkcje biurowe, podczas gdy rezydencją prezydenta stał się Belweder.

Pałac Prezydencki jest własnością Skarbu Państwa będącą w zarządzie i składnikiem mienia Kancelarii Prezydenta RP.

[edytuj] Historia

[edytuj] Pałac do 1818 roku

Pierwotnie był to barokowy pałac w stylu rezydencji genueńskich, z pierwszym w Warszawie ogrodem typu włoskiego, schodzącym aż do rzeki Wisły (biegnącej w tamtych czasach u podnóża skarpy), przy którym znajdowała się przystań dla statków. Projektantem pałacu był Constantino Tencalla – ówczesny nadworny architekt króla Władysława IV, autor m.in. kolumny Zygmunta. Budowę rozpoczął w 1643 hetman wielki koronny Stanisław Koniecpolski, z przeznaczeniem na swoją warszawską rezydencję (jego główną siedzibą były Brody). Zmarł jednak w 1646, a prace dokończył jego syn, Aleksander.

Po śmierci Aleksandra, jego syn, Stanisław, sprzedał pałac w 1659 hetmanowi polnemu i marszałkowi wielkiemu koronnemu Jerzemu Sebastianowi Lubomirskiemu. Jednak już w 1674, pałac przeszedł w ręce Radziwiłłów z linii nieświeskiej. Za Radziwiłłów pałac był częstym miejscem zgromadzeń publicznych, uczt i balów. Jednym z bardziej znanych właścicieli pałacu był książę Karol Stanisław II Radziwiłł zwany Panie Kochanku, który jednak poróżniony z Czartoryskimi i królem Stanisławem Augustem Poniatowskim, przestał bywać w stolicy, a budynek w latach 1768-1778 został wynajęty Franciszkowi Ryxowi i zaadaptowany na teatr, w którym specjalną lożę miał także król. Od 1773 w pałacu odbywały się posiedzenia delegacji, która została wyłoniona przez Sejm Rozbiorowy dla przygotowania wspólnie z przedstawicielami 3 mocarstw traktatów I rozbioru Polski.^[1]

M.in. właśnie w tym budynku w 1778 odbyła się premiera pierwszej polskiej opery "Nędza uszczęśliwiona", skomponowanej przez Macieja Kamińskiego. W tym samym roku Radziwiłł pogodzony z Czartoryskimi wrócił do Warszawy, jednak budynek musiał niemal siłą przejmować z powrotem od artystów.

W czasie Sejmu Czteroletniego, w latach 1791-1792 pałac był siedzibą Zgromadzenia Przyjaciół Konstytucji Rządowej.

[edytuj] Pałac Namiestnikowski

Pałac pozostawał rezydencją Radziwiłłów do 1818, kiedy został kupiony przez rząd Królestwa Polskiego z przeznaczeniem na siedzibę namiestnika Królestwa Polskiego. Został wtedy gruntownie przebudowany w stylu klasycystycznym, a boczne, niskie skrzydła zostały doprowadzone do linii ulicy. Praktycznie tylko parter pozostał nienaruszony z powodu masywnych sklepień. Reszta korpusu została przebudowana, z zupełnie nową elewacją w porządku korynckim. Autorem przebudowy był Piotr Aigner. Od tej pory pałac zwany był Pałacem Namiestnikowskim, pomimo tego, że był siedzibą tylko jednego namiestnika, gen. Józefa Zajączka, do jego śmierci w 1826. Później, w czasach zaborów spełniał różne role. W 1821 od strony ulicy dostawiono, istniejące do dzisiaj, kamienne lwy – dzieło Camillo Laudiniego. Jego architektura zachowana jest do dzisiaj, mimo że główny korpus praktycznie całkowicie spłonął w wyniku pożaru w 1852. Odbudowany został w 1856. W lipcu 1870 w miejscu przeznaczonym na pomnik księcia Józefa Poniatowskiego wywieziony do Homla, odsłonięty został pomnik Iwana Paskiewicza.

W latach 1899–1901 z prawej strony pałacu wyburzono pałac Tarnowskich i w jego miejscu wzniesiono hotel Bristol.

W okresie rozbiorów, po śmierci gen. Zajączka pałac był wykorzystywany do rozmaitych celów. W okresie powstania listopadowego mieszkał w nim dyktator powstania gen. Józef Chłopicki oraz rezydował Rząd Narodowy. W 1856 w świeżo odbudowanym gmachu urządzono dla cara Aleksandra II wielki bal. W 1879 w jego największej sali – sali kolumnowej – wystawiono po raz pierwszy w Warszawie obraz Matejki "Bitwa pod Grunwaldem".

[edytuj] 1918-1939

Jeszcze w 1917 pomnik znienawidzonego przez Polaków namiestnika Paskiewicza został zburzony. W 1918 pałac został odnowiony i stał się oficjalną siedzibą premiera i rządu. Boczne skrzydła zajmowało Prezydium Rady Ministrów, zaś gmach główny wykorzystywany był do celów reprezentacyjnych.

[edytuj] II wojna światowa

Okres II wojny światowej pałac przetrwał wyjątkowo bez większych uszkodzeń, aczkolwiek jego wnętrza zostały przez Niemców przebudowane na centralną niemiecką placówkę społeczno-kulturalną wraz z luksusowym hotelem i kasynem, nazwaną Deutsches Haus. W 1944 w sali kolumnowej pałacu władze niemieckie wystawiły ciało kata Warszawy Franza Kutschery, straconego z wyroku Polskiego Państwa Podziemnego. Tu odbył się tzw. ślub junkierski - zaślubiny martwego Kutschery z norweską narzeczoną^[2].

[edytuj] Po 1945 roku

Po wojnie pałac został poddany remontowi i przebudowie, którą prowadzili Antoni Brusche i Antoni Jawornicki. Budynek służył Radzie Ministrów aż do jej przeniesienia do gmachu w Alejach Ujazdowskich. Później spełniał rolę reprezentacyjną, wykorzystywany do różnego rodzaju oficjalnych spotkań, szczególnie o charakterze uroczystym, np. wręczano tu nominacje profesorskie, urządzano noworoczne bale będące spotkaniem władzy z artystami itp. To właśnie w Pałacu Namiestnikowskim podpisano w 1955 Układ Warszawski, w 1970 układ o normalizacji stosunków PRL z RFN, natomiast w 1989 toczyły się w nim obrady Okrągłego Stołu.

W 1965 r. przed pałacem ustawiono pomnik księcia Józefa Poniatowskiego, kopię pomnika Bertela Thorvaldsena z 1832, który pozostawił w Warszawie także wiele innych swoich dzieł, m.in. pomnik Mikołaja Kopernika. Pomnik Poniatowskiego został zniszczony w grudniu 1944 przez hitlerowców (znajdował się wtedy na placu Saskim). Kopia pomnika została ufundowana i wykonana przez Duńczyków na podstawie modelu oryginału, który zachował się w Muzeum Thorvaldsena w Kopenhadze i pierwotnie ustawiona w 1951 przed Starą Pomarańczarnią w Łazienkach.

W roku 1990 rozpoczął się gruntowny remont pałacu z przeznaczeniem na siedzibę Prezydenta RP i jego kancelarii. Od tego czasu pałac posiada oficjalną nazwę – Pałac Prezydencki. Drugie piętro w całości zajmują prywatne apartamenty prezydenta i jego rodziny. Jako pierwszy zamieszkał w nim w 1994 prezydent Lech Wałęsa, przenosząc się z dotychczasowej siedziby prezydenta w Belwederze.

W 2010 roku zamontowano na fasadzie Pałacu Prezydenckiego tablicę informującą o zgromadzeniach odbywających się pod Pałacem po katastrofie samolotu rządowego w Smoleńsku^[3].

• 

  Pałac Prezydencki wieczorem

• 

  Gabinet prezydencki

• 

  Sala kolumnowa

• 

  Widok pałacu od strony Wisły w 1656 r.

• 

  Widok barokowego pałacu z 1762 r.

• 

  Pałac Prezydencki

Przypisy

[edytuj] Zobacz też

Zobacz w Wikicytatach kolekcję cytatów
o Pałacu Prezydenckim

• Belweder w Warszawie
• Kompleks budynków Sejmu Rzeczypospolitej Polskiej
• Gmach Kancelarii Prezesa Rady Ministrów
• Krzyż sprzed Pałacu Prezydenckiego w Warszawie

[edytuj] Linki zewnętrzne

• Pałac Prezydencki od wewnątrz
• Prezydent RP - historia pałacu
• Wirtualne spacery→Pałac