Podział terytorialny Rzeczypospolitej Obojga Narodów – Wikipedia, wolna encyklopedia
.PNG&filetimestamp=20100301142907.html)
Podział terytorialny Rzeczypospolitej Obojga Narodów był pochodną skomplikowanej historii wewnętrznych zmian terytorialnych sięgających czasów rozbicia dzielnicowego w Polsce oraz zewnętrznych strat i nabytków terytorialnych Polski i Litwy.
Pojęcie Rzeczpospolita Obojga Narodów odnosi się do państwa polsko-litewskiego od unii lubelskiej (1569 r.) do ostatniego rozbioru. Rzeczpospolita składała się z dwóch części: Korony Królestwa Polskiego (potocznie - Korony) i Wielkiego Księstwa Litewskiego (potocznie - Litwy), które posiadały dużą niezależność przejawiającą się również w administracji terytorialnej.
[edytuj] Indeks
Rzeczpospolita Obojga Narodów
- Korona Polska
- Wielkie Księstwo Litewskie
- Inne terytoria
- Województwa utworzone na sejmie grodzieńskim 23 listopada 1793 r.
[edytuj] Korona Polska
Korona dzieliła się na dwie prowincje: wielkopolską (do której zaliczano również Mazowsze i Prusy Królewskie) oraz małopolską (z Rusią Czerwoną i Ukrainą).
[edytuj] Prowincja wielkopolska
[edytuj] Wielkopolska
- województwo poznańskie (od 1314r.) z ziemią wschowską (Wschowa)
- powiat wałecki
- powiat poznański
- powiat kościański
- województwo kaliskie (od 1314r.) (Kalisz)
- powiat gnieźnienski (do 1768)
- powiat kcyński (do 1768)
- powiat kaliski
- powiat koniński
- powiat nakielski (do 1768)
- powiat pyzdrski
- województwo gnieźnieńskie (Gniezno), utworzone w 1768 z trzech powiatów wydzielonych z województwa kaliskiego
- powiat gnieźnienski
- powiat kcyński
- powiat nakielski
- województwo sieradzkie (Sieradz) z ziemią wieluńską (Wieluń)(od 1339r.)
- powiat radomszczański
- powiat sieradzki
- powiat szadkowski
- powiat piotrkowski
- powiat wieluński
- powiat ostrzeszowski
- województwo łęczyckie (Łęczyca)(od 1352r.)
- powiat łęczycki
- powiat brzeziński
- powiat orłowski
- województwo brzeskokujawskie (Brześć Kujawski)
- powiat brzeski
- powiat radziejowski
- powiat przedecki
- powiat kowalski
- powiat kruszwicki
- województwo inowrocławskie (Inowrocław) z ziemią dobrzyńską (Dobrzyń)
- powiat bydgoski
- powiat inowłocławski
- powiat dobrzyński
- powiat rypiński
- powiat lipnowski
[edytuj] Mazowsze
- województwo rawskie (od 1462r.)
- powiat rawski
- powiat bielski
- powiat sochaczewski
- powiat mszczonowski
- powiat gostyniński
- powiat gąbiński
- województwo płockie (od 1495r.)
- powiat płocki
- powiat bielski
- powiat raciąski
- powiat sierpski (dziś sierpecki)
- powiat płoński
- powiat szreński
- powiat niedzborski
- powiat mławski
- województwo mazowieckie (od 1529r.)
- powiat czerski(zwany garwolińskim)
- powiat grójecki
- powiat warecki
- powiat warszawski
- powiat błoński
- powiat tarczyński
- powiat zakroczymski
- powiat serocki
- powiat nowomiejski
- powiat ciechanowski
- powiat przasnyski
- powiat sąchocki (dawniej czerwiński)
- powiat łomżyński
- powiat koleński (kolneński)
- powiat zambrowski
- powiat ostrołęcki
- powiat wiski
- powiat wąsoski
- powiat radziłowski
- powiat różański
- powiat makowski
- powiat nurski
- powiat ostrowski
- powiat kamieńczykowski
[edytuj] Prusy Królewskie
Od 1466 do 1537 całe województwo było jednym powiatem. W 1537 zostało podzielone na dwa powiaty: powiat michałowski i powiat chełmiński. W 1764 podzielono je na 7 powiatów: chełmiński, toruński, grudziądzki, radzyński, kowalewski, brodnicki i nowomiejski, a następnie w 1767 dodano jeszcze dwa kolejne, golubski i łasiński, jednak decyzje te nigdy nie weszły w życie.
- województwo malborskie
- powiat sztumski
- powiat kiszporski
- powiat elbląski
- powiat malborski
- województwo pomorskie od 1466 do 1764 r. dzieliło się na 8 powiatów: człuchowski, gdański, mirachowski, nowski, pucki, świecki, tczewski, tucholski. W 1764 zostało podzielone zostało na powiaty: gdański, pucki, kościerski, tczewski, skarszewski, nowski, świecki, tucholski, człuchowski i mirachowski. Reforma ta nie weszła jednak w życie.
- Księstwo Warmińskie
[edytuj] Prowincja małopolska
[edytuj] Małopolska
- województwo krakowskie
- powiaty w XVI wieku - proszowski, szczyrzycki (nieopodal Wiśnicza), lelowski, księski, śląski, biecki, sandecki.
- powiaty w 1676 r. - krakowski, proszowski, lelowski, księski, szczerzecki, sądecki, czchowski, biecki.
- ziemia spiska
- Księstwo Oświęcimskie
- Księstwo Zatorskie
- województwo sandomierskie
- powiaty w XVI wieku - sandomierski, wiślicki, chęciński, opoczyński, radomski, szydłowski, stężycki, oraz pilzneński i tarnowski, wcielone później do innych powiatów.
- od 1676 r:
- powiat sandomierski
- powiat wiślicki
- powiat pilzneński
- powiat radomski
- powiat opoczyński
- powiat chęciński
- powiat stężycki (lub ziemia stężycka)
- województwo lubelskie (od 1474r.)
- powiat lubelski
- powiat urzędowski
- powiat łukowski (lub ziemia łukowska) - do 23 listopada 1793
[edytuj] Ruś
- województwo podlaskie (od 1513r.)
- województwo ruskie (od 1434r.)
- ziemia lwowska
- powiat lwowski
- powiat żydaczowski
- ziemia przemyska
- powiat przemyski
- powiat przeworski
- ziemia sanocka
- ziemia halicka
- powiat halicki
- powiat trembowelski
- powiat kołomyjski (Pokucie)
- ziemia chełmska
- powiat chełmski
- powiat krasnostawski
- ziemia lwowska
- województwo bełskie (od 1462r.)
- powiat bełski
- powiat grabowiecki
- powiat horodelski
- powiat lubaczowski
- ziemia buska
- województwo wołyńskie (od 1566r.)
- powiat łucki
- powiat włodzimierski
- powiat krzemieniecki
- województwo podolskie (od 1434r.)
- powiat czerwonogrodzki
- powiat kamieniecki
- powiat latyczowski
- województwo kijowskie (od 1471r.)
- województwo bracławskie (od 1566r.)
- powiat bracławski
- powiat zwinogrodzki
- powiat winnicki
- województwo czernihowskie od 1618 w Rzeczypospolitej, od 1635 województwo, od 1667 tytularne
- powiat czernihowski
- powiat nowogrodzki
[edytuj] Wielkie Księstwo Litewskie
- województwo wileńskie (od 1413r.)
- powiat wileński
- powiat oszmiański
- powiat lidzki
- powiat wiłkomierski
- powiat brasławski
- województwo trockie (od 1413r.)
- powiat trocki
- powiat grodzieński
- powiat kowieński
- powiat upicki
- Księstwo żmudzkie
- województwo nowogródzkie (od 1507r.)
- powiat nowogródzki
- powiat wołkowyski
- powiat słonimski
- powiat słucki
- województwo brzeskolitewskie (od 1566r.)
- województwo mińskie (od 1413r.)
- powiat miński
- powiat rzeczycki
- powiat mozyrski
- województwo mścisławskie (od 1566r.)
- województwo witebskie (od 1503r.)
- ziemia orszańska (od 1667 z województwa smoleńskiego)
- województwo połockie (od 1504r.)
- województwo smoleńskie (od 1508r.) do 1611 i od 1667 r. tytularne
- powiat smoleński
- powiat starodubowski
[edytuj] Inne terytoria
[edytuj] Inflanty
Od 1582 trzy prezydia (od 1598 nazywane województwami):
- województwo wendeńskie z ziemią piltyńską (enklawą w Kurlandii)(od 1598r.)
- województwo dorpackie (od 1598r.)
- województwo parnawskie (od 1598r.)
- województwo inflanckie (Dyneburg)(od 1620r.):
[edytuj] Księstwo Siewierskie
Domena we władaniu biskupów krakowskich, tytułujących się książętami siewierskimi, formalnie włączone do Polski w 1790.
[edytuj] Lenna
- Księstwo Kurlandii i Semigalii (Mitawa) (lenno Korony i Litwy):
- Prusy Książęce (Królewiec) (lenno Korony, od 1657 Księstwo Pruskie było niezależne, w 1701 przekształciło się w Królestwo Prus)
- ziemia bytowsko-lęborska (Lębork i Bytów) (lenno Korony, od 1657 faktycznie należała do Brandenburgii)
[edytuj] Województwa utworzone na sejmie grodzieńskim 23 listopada 1793 r.
[edytuj] Linki zewnętrzne
[edytuj] Bibliografia
- "Starożytna Polska" M.Baliński, wyd. S.Orgelbranda, Warszawa 1843. t.II, str.230
|
||||||||||||||||
|
|||||