Pyzdry – Wikipedia, wolna encyklopedia - Poznaj przeszłość Warszawy

Pyzdry – Wikipedia, wolna encyklopedia

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii

Skocz do: nawigacji, szukaj

Pyzdry

Kościół franciszkanów

Herb Pyzdr

Dewiza: Królewskie miasto nad Wartą

Polska

Pyzdry
gmina miejsko-wiejska

Założono

przed 1257

Prawa miejskie

przed 1257

Burmistrz

Krzysztof Zenon Strużyński

Powierzchnia

12,16 km²

Wysokość

90 m n.p.m.

Ludność (2009)
• liczba
• gęstość

3203
263 os./km²

Strefa numeracyjna

+48 63

Kod pocztowy

62-310

Położenie na mapie Polski

Pyzdry

52°10′N 17°41′E / 52.167, 17.683Na mapach: 52°10′N 17°41′E / 52.167, 17.683

TERC
(TERYT)

4303930044

Urząd miejski

ul. Taczanowskiego 1
62-310 Pyzdry

Multimedia w Wikimedia Commons

Strona internetowa

Pomnik z okazji 700-lecia miasta Pyzdr (1957)

Kościół farny

Pieczęć miejska z lat 1312-1575

Pyzdry – miasto w woj. wielkopolskim, w powiecie wrzesińskim, siedziba gminy miejsko-wiejskiej Pyzdry. W latach 1975-1998 miasto administracyjnie należało do woj. konińskiego.

Według danych z 31 grudnia 2009 miasto liczyło 3203 mieszkańców^[1].

Pyzdry leżą na wysokim brzegu rzeki Warty, niedaleko ujścia Prosny, we wschodniej części Wielkopolski. Przez miasto przebiega droga wojewódzka nr 442 Września–Kalisz.

[edytuj] Historia

Pierwsza wzmianka o Pyzdrach pochodzi z 1232, kiedy to wojska Henryka Brodatego wkroczyły m.in. na ziemię pyzdrską. Pyzdry są jednym z najstarszych miast lokacyjnych w Wielkopolsce – z 1257 pochodzi wzmianka o anonimowym wójcie, dowodząca funkcjonowania tu stabilnego ośrodka miejskiego^[2]. Nie zachował się przywilej lokacyjny, jednak wiadomo, że miasto lokowane było na prawie magdeburskim, najprawdopodobniej przez Bolesława Pobożnego^[3].

29 czerwca 1318 Władysław Łokietek zwołał do Pyzdr zjazd duchowieństwa i dostojników polskich, na którym podjęto uchwałę o wysłaniu poselstwa do papieża Jana XII z prośbą o zezwolenie na jego koronację. W 1331 miasto zostało spalone przez Krzyżaków. Podczas panowania Kazimierza Wielkiego miasto zostało otoczone murami i wybudowano potężny czworoboczny zamek. W 1345 w mieście zawarto rozejm pomiędzy królem Czech Janem Luksemburskim i Kazimierzem Wielkim. 6 czerwca 1346 król Kazimierz ogłosił w Pyzdrach statuty prawne dla Wielkopolski. W 1390 Władysław II Jagiełło i Warcisław VII zawarli układ w Pyzdrach, gdzie Warcisław stał się lennikiem Jagiełły. W 1562 Pyzdry zostały wyznaczone jako miejsce "okazowania" (przeglądów wojska) dla województwa kaliskiego.

W 1655 miasto zajęły wojska szwedzkie. W 1704 pod Pyzdrami stoczyły bitwę wojska stronników Leszczyńskiego i Augusta II. W 1768 wielki pożar zniszczył miasto. W 1776 zostaje podpisana umowa pomiędzy burmistrzem Pyzdr Karolem Ogrodowiczem a Bogusławem Waberem miejscowym cieślą. Dotyczyła ona odbudowy miasta. W 1793, w wyniku II rozbioru rozpoczyna się okupacja pruska. W 1807 i 1814 pożary ponownie zniszczyły miasto. Podczas zaborów na mocy decyzji kongresu wiedeńskiego miejscowość znalazła się w 1815 w granicach Imperium Rosyjskiego, gdzie pozostawała aż do I wojny światowej. Tym samym Pyzdry były najbardziej na zachód wysuniętym miastem Rosji (przejście graniczne znajdowało się w miejscowości Borzykowo, zrekonstruowane w 2004). W 1844 miasto przestało być siedzibą powiatu. W 1867 władze rosyjskie odebrały Pyzdrom prawa miejskie.

W 1918 Pyzdry powróciły w granice odradzającej się Rzeczypospolitej Polskiej.

16 marca 2012 w Pyzdrach gościł Prezydent RP Bronisław Komorowski.^[4]^[5]

[edytuj] Zabytki

kościół Narodzenia Najświętszej Maryi Panny w Pyzdrach (kościół farny) z poł. XIV, XV, 1865-1870, regotyzowany w 1961, ul. Farna, nr rej. kl.IV-73/34/58 z 3.10.1958
kościół Ścięcia Głowy św. Jana Chrzciciela w Pyzdrach (kościół franciszkanów) z poł. XIV-XVIII w., ul. Kaliska, nr rej. kl.IV-73/35/58 z 3.10.1958
klasztor franciszkanów na skarpie nad rzeką Wartą, przebudowany w 1690 w stylu barokowym, w zabudowaniach poklasztornych obecnie znajduje się m.in. Muzeum Regionalne
zamek w Pyzdrach zbudowany przez Kazimierza Wielkiego (pozostały z niego jedynie niewidoczne fundamenty). Było to czteroskrzydłowe ceglane założenie o długości boków 50x60 metrów z dziedzińcem pośrodku i co najmniej jedną kwadratową wieżą, nr rej. 120 z 1.06.1968
mury miejskie z 1339 (fragment m.in. w domu ul. Kaliska 36), nr rej. 1595 z 10.09.1974
układ urbanistyczny z XIII-XIX wieku, nr rej. 795/Wlkp/A z 28.05.2010
dom drewniany przy Rynku nr 17 z 1768, dwutraktowy z sienią przelotową i czterosłupowym podcieniem, kryty łamanym dachem.
dom z 1 poł. XIX wieku przy ul. Kaliskiej 29, nr rej. 412/154 z 9.01.1989
cmentarz z XIX wieku, z kwaterą powstańców styczniowych 1863
dom zarządcy z XIX wieku w majątku Wójtostwo, ul. Zwierzyniec 6
wiatrak holenderski z 1903 w majątku Wójtostwo
wiatraki drewniane (koźlaki) z 1770 i z XIX wieku przy ul. Szybskiej

W przeszłości w Pyzdrach było aż 7 kościołów, jednak większość uległa zniszczeniu.

[edytuj] Ludzie związani z Pyzdrami

W Pyzdrach urodzili się m.in.:

Mikołaj z Pyzdr – rektor Uniwersytetu Jagiellońskiego,
Jan Olejniczak – kapitan piechoty Wojska Polskiego, zamordowany w Katyniu,
Stefan Otwinowski – pisarz,
Tomasz Raskowicz – ksiądz, proboszcz w Błażowej, założyciel fundacji szpitalnych i dla biednych żaków oraz hojny darczyńca Uniwersytetu Jagiellońskiego, od 1604 przełożony szpitala św. Ducha w Krośnie, a w 1612 dziekan w Dynowie,
Ignacy Felicjan Tłoczek – urbanista,
Ewa Petelska – reżyser.

[edytuj] Edukacja

Zespół Szkolno-Przedszkolny w Pyzdrach
- Przedszkole Samorządowe, ul. Szybska 17
- Samorządowa Szkoła Podstawowa, ul. Szkolna 2
- Publiczne Samorządowe Gimnazjum im. Kazimierza III Wielkiego, ul. Szkolna 2
Zespół Szkół Zawodowych nr 2 im. Powstańców Wielkopolskich we Wrześni - Oddział Zamiejscowy w Pyzdrach (Zasadnicza Szkoła Zawodowa)

[edytuj] Ciekawostki

Źródełko znajdujące się przy ul. Wrocławskiej ma swoją legendę, pozbawioną jednak podstaw historycznych. Otóż przejeżdżający przez miasto król Kazimierz Wielki, będąc bardzo utrudzony drogą, gdy zobaczył bijące źródło, miał zawołać „Pij-Zdrój!”. Na pamiątkę tego wydarzenia utworzona została rzekomo nazwa miasta.
Pierwsze udokumentowane użycie armaty na ziemiach polskich nastąpiło w 1383^[6]^[7] roku podczas oblężenia Pyzdr. Pisał o tym w swoich kronikach Jan z Czarnkowa.

[edytuj] Zobacz też:

Przypisy

↑ Ludność. Stan i struktura w przekroju terytorialnym (Stan w dniu 31 XII 2009 r.). Warszawa: Główny Urząd Statystyczny, 2010-06, s. 107. ISSN 1734-6118. [dostęp 16 lipca 2010].
↑ Marcin Hlebionek: Bolesław Pobożny i Wielkopolska jego czasów, wyd. Avalon, 2010, s. 73.
↑ Zbyszko Górczak: Najstarsze lokacje miejskie w Wielkopolsce (do 1314 r.), Poznań 2002, s. 97.
↑ Prezydent Bronisław Komorowski z wizytą w Pyzdrach
↑ Prezydent Komorowski z wizytą w Wielkopolsce
↑ Encyklopedia Staropolska.
↑ Strona Muzeum Regionalnego w Pyzdrach.

[edytuj] Linki zewnętrzne

Mapy: Emapi • Google Maps • Targeo • Zumi
Zdjęcia satelitarne: Google Maps • Wikimapia • Zumi

p • d • e Gmina Pyzdry

Siedziba gminy: Pyzdry

Sołectwa	Białobrzeg • Ciemierów • Ciemierów-Kolonia • Dłusk • Dolne Grądy • Górne Grądy • Kruszyny • Ksawerów • Lisewo • Pietrzyków • Pietrzyków-Kolonia • Rataje • Ruda Komorska • Tarnowa • Trzcianki • Walga • Wrąbczynek • Wrąbczynkowskie Holendry • Zamość • Zapowiednia

Pozostałe miejscowości	Baraniec • Benewicze • Białobrzeg Ratajski • Glinianki • Kamień • Kolonia Janowska • Kolonia Lisewo • Królewiny • Lisiaki • Łupice • Modlica • Olsz • Tłoczyzna • Zimochowiec • Żdżary

p • d • e Powiat wrzesiński

Miasta	Miłosław • Nekla • Pyzdry • Września

Gminy miejsko-wiejskie	Miłosław • Nekla • Pyzdry • Września

Gminy wiejskie	Kołaczkowo

p • d • e Miasta województwa wielkopolskiego

Miasta powiatowe	Chodzież • Czarnków • Gniezno • Gostyń • Grodzisk Wielkopolski • Jarocin • Kalisz • Kępno • Koło • Konin • Kościan • Krotoszyn • Leszno • Międzychód • Nowy Tomyśl • Oborniki • Ostrów Wielkopolski • Ostrzeszów • Piła • Pleszew • Poznań • Rawicz • Słupca • Szamotuły • Śrem • Środa Wielkopolska • Turek • Wągrowiec • Wolsztyn • Września • Złotów

Miasta gminne	Bojanowo • Borek Wielkopolski • Buk • Czempiń • Czerniejewo • Dąbie • Dobra • Dolsk • Golina • Gołańcz • Grabów nad Prosną • Jastrowie • Jutrosin • Kleczew • Kłecko • Kłodawa • Kobylin • Kostrzyn • Koźmin Wielkopolski • Kórnik • Krajenka • Krobia • Krzywiń • Krzyż Wielkopolski • Książ Wielkopolski • Luboń • Lwówek • Łobżenica • Margonin • Miejska Górka • Miłosław • Mikstat • Mosina • Murowana Goślina • Nowe Skalmierzyce • Nekla • Obrzycko • Odolanów • Okonek • Opalenica • Osieczna • Ostroróg • Pniewy • Pobiedziska • Pogorzela • Poniec • Przedecz • Puszczykowo • Pyzdry • Rakoniewice • Raszków • Rogoźno • Rydzyna • Rychwał • Sieraków • Skoki • Sompolno • Stawiszyn • Stęszew • Sulmierzyce • Swarzędz • Szamocin • Ślesin • Śmigiel • Trzcianka • Trzemeszno • Tuliszków • Ujście • Wieleń • Wielichowo • Witkowo • Wronki • Wyrzysk • Wysoka • Zagórów • Zbąszyń • Zduny • Żerków

p • d • e Powiat słupecki (1867-1932 i 1956-75)

Siedziba powiatu – Słupca

Przynależność wojewódzka	gubernia kaliska (1867-1915) • woj. łódzkie (II RP) (1919-32) • woj. poznańskie (1956-75)

Miasta (1867-1932 → i ← 1956-75)	Kazimierz (Biskupi) (do 1870) • Kleczew (do 1870 i 1919-32) • Lądek (do 1870) • Pyzdry (do 1870 i 1919-32) • Skulsk (do 1870) • Słupca • Wilczyn (do 1870) • Zagórów (do 1870 i od 1919)

Gminy wiejskie (1867-1932 → i ← 1973-75)	Budzisław (do 1870) • Ciążeń (do 1932) • Dłusk (do 1932) • Emilienheim (do ?) • Grodziec (do 1923 →) • Kazimierz (Biskupi) (1870-1932) • Kleczew (1870-1932) • Lądek (od 1925) • Młodojewo (do 1932) • Oleśnica (?-1932) • Ostrowite • Przyjma (do 1870) • Pyzdry (1870-1919) • Skulsk (191?-1922) • Skulska Wieś (do 1932) • Słupca (od 1973) • Strzałkowo (od 1973) • Szymanowice (do 1932) • Trąbczyn (do 1932) • Wilcza Góra (do 1932) • Zagórów (1870-1919) • Zagórów (od 1973)

p • d • e Powiat koniński (1867-1975)

Siedziba powiatu – Konin

Przynależność wojewódzka	gubernia kaliska (1867-1915) • woj. łódzkie (II RP) (1919-38) • woj. poznańskie (II RP) (1938-39) • woj. poznańskie (1945-75)

Miasta	Golina (do 1870 i od 1921) • Kleczew (← od 1932) • Konin (do 1973 →) • Pyzdry (← 1932-48 →) • Rychwał (do 1870 i od 1921) • Słupca (← 1932-55 →) • Ślesin (do 1870 i od 1921) • Tuliszków (do 1870 i 1919-39 →) • Władysławów (do 1870 i 1919-34) • Zagórów (← 1932-55 →)

Gminy wiejskie (1867-1954 i 1973-75)	Brzeźno (do 1954) • Ciążeń (← 1932-48 →) • Dąbroszyn (do 1954) • Dłusk (← 1932-48 →) • Golina • Golina (191?-21) • Gosławice • Grodziec (← od 1923) • Kazimierz Biskupi (← od 1932) • Kleczew (← 1932-54) • Kramsk • Krzymów (od 1973) • Lądek (← 1932-54) • Młodojewo (← 1932-54) • Oleśnica (← 1932-54) • Ostrowite (← 1932-54) • Piorunów (do 1939) • Piotrkowice (← 1922-54) • Russocice (do 1870 i 187?-1???) • Rychwał (191?-21) • Rychwał (od 1973) • Rzgów • Skulsk (od 1973) • Skulska Wieś (← 1932-54) • Sławoszewek (do 1954) • Stare Miasto • Szymanowice (← 1932-48 →) • Ślesin (191?-21) • Ślesin (od 1973) • Trąbczyn (← 1932-54) • Tuliszków (do 1939 →) • Wilczogóra (Wilcza Góra) (← 1932-54) • Wilczyn (od 1973) • Władysławów (1870-7? i 1???-1939 →) • Wysokie (do 1954)

p • d • e Powiat wrzesiński (1919-1975)

Siedziba powiatu – Września

Przynależność wojewódzka	woj. poznańskie (II RP) (1919-39) • woj. poznańskie (1945-75)

Miasta (1919-75)	Miłosław • Pyzdry (← od 1948) • Września

Gminy wiejskie zbiorowe (1934-54 i 1973-75)	Borzykowo (do 1954) • Ciążeń (← 1948-54) • Dłusk (← 1948-54) • Kołaczkowo (od 1973) • Miłosław • Nekla (od 1973) • Pyzdry (od 1973) • Strzałkowo (do 1954) • Września (od 1973) • Września-Południe (do 1954) • Września-Północ (do 1954)

Poznaj przeszłość Warszawy