Poznaj przeszłość Warszawy

Ten artykuł dotyczy zwierząt. Zobacz też: inne znaczenia tego słowa.

Strzępiel wielki

Ognica pstra

Ryby, ryby właściwe (Pisces) – tradycyjna nazwa zmiennocieplnych kręgowców wodnych oddychających skrzelami, posiadających szczęki i poruszających się za pomocą płetw. Niezwykle zróżnicowane pod względem budowy zewnętrznej i wewnętrznej, ubarwienia oraz przystosowania do warunków środowiska. Stanowią najliczniejszą grupę współcześnie żyjących kręgowców (ponad połowę). Ponad 31 tysięcy współcześnie żyjących gatunków opisano naukowo, a co roku naukowcy opisują 100–150 nowych gatunków morskich i nieco więcej słodkowodnych^[1]. W Polsce występuje około 120 gatunków. Szacuje się, że nie odkryto jeszcze co najmniej 5000 gatunków, głównie ryb głębinowych ze strefy klimatu tropikalnego^[1].

Ryby są najstarszymi kręgowcami świata, pojawiły się około 480 mln lat temu.

Dział zoologii zajmujący się rybami to ichtiologia.

[edytuj] Występowanie

Wszystkie typy zbiorników wodnych na Ziemi z wyjątkiem zbiorników o skrajnie trudnych warunkach. Ryby występują we wszystkich strefach oceanów. Największym bogactwem gatunków ryb wyróżnia się strefa otwartej toni wodnej, liczne gatunki występują również w strefie dennej.

[edytuj] Cechy charakterystyczne

• opływowe ciało, kształtu zwykle wrzecionowatego, przystosowane do pokonywania oporu wody
• głowa łączy się z tułowiem nieruchomo, nie występuje odcinek szyjny
• szkielet chrzęstny, częściowo skostniały lub kostny
• otwór gębowy zaopatrzony w ruchome szczęki
• kończyny przednie przekształcone w płetwy piersiowe, tylne – w płetwy brzuszne
• skóra u większości gatunków pokryta łuskami, u niektórych naga (bez łusek), gruba, z licznymi gruczołami śluzowymi
• wiele gatunków posiada pęcherz pławny
• oddychają skrzelami, niektóre gatunki mogą oddychać powietrzem atmosferycznym dzięki uchyłkom jelita
• większość posiada charakterystyczny dla ryb narząd – linię boczną
• zmiennocieplne
• zamknięty układ krążenia
• rozdzielnopłciowe
• w większości jajorodne

 Osobny artykuł: Anatomia ryb.

3-tonowy żarłacz biały z wyspy Guadalupe

Rekin wielorybi - największa ryba świata

[edytuj] Znaczenie gospodarcze

Ryby przetwarzają bezużyteczne – z punktu widzenia człowieka – rośliny i zwierzęta wodne na wartościowe dla niego mięso. Są wykorzystywane na całym świecie w celach konsumpcyjnych, przemysłowych oraz rekreacyjno-poznawczych:

• Konsumpcja (pożywienie) – od najdawniejszych czasów ryby są jednym z podstawowych składników pożywienia człowieka. Rybie mięso jest łatwo przyswajalne i wartościowe pod względem odżywczym. Zawiera wysokiej jakości białko, jod, fosfor, potas, wapń oraz witaminy A i D.
• Przemysł – dostarczają surowca dla przemysłu rybnego, farmaceutycznego, do produkcji nawozów, klejów, karmy dla zwierząt i innych (np. z łusek uklei produkowano sztuczne perły i inne tanie imitacje klejnotów).
• Akwarystyka – stanowią obiekt badań naukowców (laboratoria, ośrodki naukowe), są prezentowane w akwariach publicznych, hodowane w akwariach prywatnych. Istnieje wiele firm wyspecjalizowanych w poławianiu, hodowli i dystrybucji ryb akwariowych.
• Wędkarstwo – popularny na całym świecie rodzaj hobby i sportu polegający na łowieniu ryb przy pomocy wędki.
• Są bioindykatorami czystości wód (np. pstrąg potokowy i sieja).

[edytuj] Zagrożenia

Odmienne środowiska w jakich żyją ludzie i ryby nie zmniejszają faktu, że wzajemnie mogą być dla siebie zagrożeniem.

Zagrożenia dla człowieka:

• niebezpieczeństwo pogryzienia – wiele gatunków dużych, drapieżnych ryb (rekiny, barrakudy) jest zdolnych do zaatakowania człowieka, który z ich punktu widzenia naruszył ich terytorium (np. podczas kąpieli),
• niebezpieczeństwo zatrucia – mięso ryb jest uważane za smaczne i zdrowe, jednak istnieją gatunki, a nawet całe rodziny ryb, których mięso jest dla człowieka śmiertelnie trujące (takifugu, rozdymkokształtne). Inne natomiast są wyposażone w kolce połączone z gruczołem jadowym (skorpenokształtne).

Zagrożenia dla ryb:

• przełowienie – nadmierna, niekontrolowana eksploatacja łowisk,
• zatrucie środowiska – ograniczanie obszaru występowania gatunków poprzez pogarszanie parametrów wody.

[edytuj] Systematyka

Ryby stanowią takson parafiletyczny, ponieważ każdy klad obejmujący ryby obejmuje również czworonogie (Tetrapoda), które nie są rybami. Z tego powodu tradycyjnie rozumiane ryby (Pisces) nie są już traktowane jako jednostka taksonomiczna.

Obecnie zwierzęta zaliczane do ryb dzielone są na gromady^[2]:

• śluzice (Myxini)
• cefalaspidokształtne (Cephalaspidomorphi) - czyli minogokształtne
• ryby pancerne (†Placodermi)
• ryby chrzęstnoszkieletowe (Chondrichthyes)
• fałdopłetwe (†Acanthodii)
• promieniopłetwe (Actinopterygii)
• mięśniopłetwe (Sarcopterygii)

Dwie ostatnie gromady łączone są w nadgromadę Osteichthyes – ryby kostnoszkieletowe.

[edytuj] Zobacz też

  W Wikimedia Commons znajdują się multimedia związane z tematem:
Ryby

Zobacz hasło ryba w Wikisłowniku

• ryby - wykaz rodzin
• ryby Polski
• rybołówstwo
• ochrona przyrody w Polsce

Przypisy

[edytuj] Bibliografia

1. Mały słownik zoologiczny: ryby. Warszawa: Wiedza Powszechna, 1976. 
2. Ryby : encyklopedia zwierząt. Warszawa: Wydawnictwo Naukowe PWN : Dorota Szatańska, 2007. ISBN 978-83-01-15140-9 (seria). 
3. Joseph S. Nelson: Fishes of the World. John Wiley & Sons, 2006. ISBN 0-471-25031-7. 
4. Włodzimierz Załachowski: Ryby. Warszawa: Wydawnictwo Naukowe PWN, 1997. ISBN 83-01-12286-2. 

[edytuj] Linki zewnętrzne

• World Register of Marine Species (ang.) Światowy rejestr gatunków morskich.
• Eschmeyer W. N. (red.) Catalog of Fishes electronic version (ang.) Taksonomiczna baza danych o rybach.
• FishBase (ang.) Kompleksowa baza danych z informacjami o ponad 31 000 gatunków ryb.
• ANGFA - Aquatic Survey Database (ang.) Ilustrowana baza danych ryb słodkowodnych Australii i Nowej Gwinei.
• Ecology Asia (ang.) Zdjęcia i fakty o rybach słodkowodnych Azji Południowo-Wschodniej.
• Fischinfos.de (niem.) Ilustrowana baza danych ryb słodkowodnych Niemiec.
• Philippines Fishes (ang.) Baza danych z tysiącami ryb na Filipinach.
• The Native Fish Conservancy (ang.) Ochrona i badania ryb słodkowodnych Ameryki Północnej.