Rysy – Wikipedia, wolna encyklopedia - Poznaj przeszłość Warszawy

Rysy – Wikipedia, wolna encyklopedia

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii

Rysy
Wierzchołek Rysów – widok ze szlaku na Szpiglasową Przełęcz (dokładniejszy opis).
Państwo	Polska Słowacja
Pasmo	Tatry, Karpaty
Wysokość	2503 m n.p.m.
Wybitność	163 m
Pierwsze wejście	30 lipca 1840 Eduard Blásy, Ján Ruman Driečny starszy
Położenie na mapie Tatr Rysy
49°10′46″N 20°05′18″E / 49.17944, 20.08833Na mapach: 49°10′46″N 20°05′18″E / 49.17944, 20.08833
Multimedia w Wikimedia Commons

Najwyższy, słowacki wierzchołek Rysów (widok z wierzchołka granicznego)

Graniczny wierzchołek Rysów (widok z wierzchołka słowackiego)

Tablica informująca o granicy państwowej

Rysy (słow. Rysy, niem. Meeraugspitze, węg. Tengerszem-csúcs, 2503 m n.p.m.) – szczyt położony na granicy polsko-słowackiej, w Tatrach Wysokich. Ma trzy wierzchołki, z których najwyższy jest środkowy, w całości na terytorium Słowacji (2503 m), zaś północny stanowi najwyżej położony punkt Polski (2499 m).

[edytuj] Topografia

Masyw Rysów posiada trzy wierzchołki. Najwyższy z nich (tzw. środkowy – 2503 m n.p.m.) leży po stronie słowackiej, podobnie jak najniższy wierzchołek południowo-wschodni (2473 m). Na granicy polsko-słowackiej znajduje się średni co do wysokości, północno-zachodni wierzchołek o wysokości 2499 m n.p.m., który jest najwyżej położonym punktem Polski.

Znajdujący się w Tatrach Wysokich masyw Rysów leży na południowy wschód od Morskiego Oka w punkcie zwornikowym głównego grzbietu Tatr i grani odchodzącej od niego ku północy, w której tkwią Niżnie Rysy i Żabie Szczyty (Wyżni i Niżni). U stóp leżą: Dolina Rybiego Potoku, Dolina Białej Wody i Dolina Mięguszowiecka. Od północy oddziela go od Niżnich Rysów Przełęcz pod Rysami, od zachodu od Żabiego Konia Żabia Przełęcz, a od południowego wschodu od Ciężkiego Szczytu w masywie Wysokiej szerokie siodło Wagi. Na wschodnią stronę opada z Rysów 500-metrowa ściana skalna, w której znajdują się liczne drogi wspinaczkowe.

W zachodniej grani Rysów powyżej Żabiej Przełęczy wyodrębniają się trzy Turnie nad Żabią Przełęczą: Zachodnia Turnia nad Żabią Przełęczą (Západná veža nad Žabím sedlom), Pośrednia Turnia nad Żabią Przełęczą (Prostredná veža nad Žabím sedlom) i najwyższa Wschodnia Turnia nad Żabią Przełęczą (Východná veža nad Žabím sedlom). Od północno-zachodniego szczytu Rysów turnie te są oddzielone Przełączką nad Turniami (Štrbina nad vežami). Przełączka pomiędzy dwoma wyższymi wierzchołkami Rysów nosi nazwę Zadniej Przełączki w Rysach (Zadná priehyba v Rysoch), natomiast pomiędzy najwyższym i najniższym wierzchołkiem znajduje się Pośrednia Przełączka w Rysach (Prostredná priehyba v Rysoch). Na południowy wschód od najniższego wierzchołka grań kieruje się poprzez Przednią Przełączkę w Rysach (Predná priehyba v Rysoch) do Kopy nad Wagą, a następnie opada na Wagę^[1].

[edytuj] Opis

Nazwa Rysy nie pochodzi, jak powszechnie się uważa, od ukośnego żlebu widocznego w masywie góry (tzw. Rysy), ale od pożłobionych zboczy całego kompleksu Niżnich Rysów, Żabiego Szczytu Wyżniego i Żabiego Mnicha. Później nazwę tę przyjęto dla szczytu, który nosi ją dziś. Jest prawdziwym unikatem, jeśli chodzi o bogactwo flory; na wysokości 2483-2503 m występują tu jeszcze 63 gatunki roślin kwiatowych, głównie z grupy roślin alpejskich^[2]. Z rzadkich roślin występują m,in. ukwap karpacki, skalnica odgiętolistna i wiechlina tatrzańska – gatunki w Polsce występujące tylko w Tatrach i to na nielicznych stanowiskach^[3].

Rysy należą do Korony Gór Polski, Korony Tatr oraz Korony Europy.

[edytuj] Historia

Pierwsze odnotowane wejścia:

latem – Eduard Blásy z przewodnikiem Jánem Rumanem Driečnym starszym 20 lipca 1840 r.
zimą – Theodor Wundt z przewodnikiem Jakobem Horvayem 10 kwietnia 1884 r.^[4]

Wejście na szczyt Blásyego upamiętniała tablica pamiątkowa, wmurowana w północno-zachodni wierzchołek 20 lipca 1891 r., została ona jednak rozbita rok później^[4]. Podobnie uhonorowano pobyt Włodzimierza Lenina na szczycie w latach 1913-1914. Jego wejście nie zostało jednak nigdy potwierdzone, a tablica była wielokrotnie niszczona^[1]. W 1899 r. na szczyt weszli także Maria Skłodowska-Curie i Pierre Curie. 28 stycznia 2003 roku około godziny 11 w z Rysów zeszła lawina, w której zginęło 8 osób z 13 osobowej grupy. Była to wycieczka członków Uczniowskiego Klubu Sportowego "Pion", działającego przy I LO w Tychach. Wypadek ten był najtragiczniejszym takim wydarzeniem w polskich Tatrach.

[edytuj] Turystyka

Rysy należą do najczęściej odwiedzanych szczytów tatrzańskich. Wejście od strony polskiej jest dobrze ubezpieczone (360 metrów łańcuchów), wymaga jednak przygotowania turystycznego i kondycyjnego. Od Czarnego Stawu średnie nachylenie szlaku wynosi aż 30 stopni, deniwelacja liczona od Morskiego Oka przekracza 1100 metrów. Szlak wiedzie przez miejsca zacienione, powoduje to spadki temperatury oraz duże prawdopodobieństwo zalegania płatów śniegu.

Szczyt swoją popularność zawdzięcza niezrównanej panoramie. W pogodne dni z wierzchołka można naliczyć ok. 100 szczytów oraz dostrzec nawet odległy o ok. 90 km Kraków. Szczyt mimo znacznej wysokości stanowi dogodne przejście z Morskiego Oka do Popradzkiego Stawu w Dolinie Mięguszowieckiej. Granicę można przekraczać od 16 czerwca do 31 października – gdyż tylko w tym okresie otwarty jest szlak po stronie słowackiej. Po wejściu Polski i Słowacji do strefy Schengen w 2007 r. zostało zlikwidowane turystyczne przejście graniczne na Rysach, gdyż w myśl przepisów układu granice państw układu Schengen można w każdym miejscu swobodnie przekraczać.

Rysy są najwyższym punktem w Tatrach, na który prowadzi szlak turystyczny. W okresie 1 listopada – 15 czerwca szlak od strony Słowacji jest zamknięty.

[edytuj] Szlaki turystyczne

Na szczyt prowadzą dwa szlaki turystyczne: od strony polskiej oraz od strony słowackiej.

– czerwony od schroniska nad Morskim Okiem wschodnim lub zachodnim brzegiem Morskiego Oka na próg Czarnego Stawu i przez Bulę pod Rysami na wierzchołek Rysów

Czas przejścia od schroniska nad Morskim Okiem nad Czarny Staw: 50 min, ↓ 40 min
Czas przejścia znad Czarnego Stawu na szczyt Rysów: 3 h, ↓ 2:30 h

– niebieski od schroniska nad Popradzkim Stawem (1500 m n.p.m.) Doliną Mięguszowiecką (Mengusovská dolina) do Żabich Stawów Mięguszowieckich (Žabie plesá). Dalej czerwonym do Chaty pod Rysami i na przełęcz Waga (Váha), i wierzchołek Rysów

Czas przejścia od Popradzkiego Stawu do schroniska pod Rysami szlakami niebieskim i czerwonym: 2:15 h, ↓ 1:45 h
Czas przejścia ze schroniska pod Rysami do Rysów: 1 h, ↓ 45 min^[5].

Zobacz hasło Rysy w Wikisłowniku

Zobacz w Wikicytatach kolekcję cytatów
o Rysach

Zobacz też: Przejście graniczne na Rysach.

Przypisy

↑ ^1,0 ^1,1 Grzegorz Barczyk, Ryszard Jakubowski (red.), Adam Piechowski, Grażyna Żurawska: Bedeker tatrzański. Warszawa: Wydawnictwo Naukowe PWN, 2000. ISBN 83-01-13184-5.
↑ Władysław Szafer: Tatrzański Park Narodowy. Zakład Ochrony Przyrody PAN, 1962.
↑ Zbigniew Mirek, Halina Piękoś-Mirkowa: Czerwona księga Karpat Polskich. Kraków: Instytut Botaniki PAN, 2008. ISBN 978-83-89648-71-6.
↑ ^4,0 ^4,1 Witold Henryk Paryski: Tatry Wysokie. Przewodnik taternicki. Część VII. Żabia Przełęcz Wyżnia – Żabia Czuba. Warszawa: Sport i Turystyka, 1954.
↑ Tomasz Nodzyński, Marta Cobel-Tokarska: Tatry Wysokie i Bielskie: polskie i słowackie. Warszawa: ExpressMap, 2007. ISBN 978-83-60120-88-0.

[edytuj] Bibliografia

Zofia Radwańska-Paryska, Witold Henryk Paryski: Wielka encyklopedia tatrzańska. Poronin: Wyd. Górskie, 2004. ISBN 83-7104-009-1.
Józef Nyka: Tatry polskie. Przewodnik. Wyd. XIII. Latchorzew: Wyd. Trawers, 2003. ISBN 83-915859-1-3.
Tatry Wysokie słowackie i polskie. Mapa turystyczna 1:25 000. Warszawa: Wyd. Kartograficzne Polkart Anna Siwicka, 2005/06. ISBN 83-87873-26-8.

Panorama z granicznego wierzchołka Rysów

p • d • e Najwyższe szczyty Tatr Wysokich, Zachodnich i Bielskich

Tatry Wysokie	1. Gerlach (2654 m) • 2. Łomnica (2634 m) • 3. Lodowy Szczyt (2627 m) • 4. Durny Szczyt (2621 m) • 5. Kieżmarski Szczyt (2558 m) • 6. Wysoka (2547 m) • 7. Kończysta (2538 m) • 8. Baranie Rogi (2526 m) • 9. Rysy (2503 m) • 10. Krywań (2494 m)

Tatry Zachodnie	1. Bystra (2248 m) • 2. Raczkowa Czuba (2194 m) • 3. Baraniec (2185 m) • 4. Banówka (2178 m) • 5. Starorobociański Wierch (2176 m) • 6. Pachoł (2166 m) • 7. Hruba Kopa (2166 m) • 8. Zadnia Kopa (2163 m) • 9. Trzy Kopy (2150 m) • 10. Szczerbawy (2149 m)

Tatry Bielskie	1. Hawrań (2152 m) • 2. Płaczliwa Skała (2142 m) • 3. Szalony Wierch (2061 m) • 4. Zadnie Jatki (2020 m) • 5. Skrajne Jatki (2012 m)

p • d • e Najwyższe szczyty w Polsce

1. Rysy (2499 m) • 2. Mięguszowiecki Szczyt Wielki (2438 m) • 3. Niżnie Rysy (2430 m) • 4. Mięguszowiecki Szczyt Czarny (2410 m) • 5. Mięguszowiecki Szczyt Pośredni (2393 m) • 6. Hińczowa Turnia (2378 m) • 7. Cubryna (2376 m) • 8. Wołowa Turnia (2373 m) • 9. Żabia Turnia Mięguszowiecka (2336 m) • 10. Świnica (2301 m)

p • d • e

Główna grań Tatr Wysokich

Liliowe • Skrajna Turnia • Skrajna Przełęcz • Pośrednia Turnia • Świnicka Przełęcz • Świnica • Walentkowa Przełęcz • Walentkowy Wierch • Gładka Przełęcz • Gładki Wierch • Kotelnica • Czarna Ławka • Niżni Kostur • Niżnia Liptowska Ławka • Wyżni Kostur • Wyżnia Liptowska Ławka • Szpiglasowy Wierch • Szpiglasowa Czuba • Dziurawa Czuba • Wrota Chałubińskiego • Kopa nad Wrotami • Przełęcz nad Wrotami • Ciemnosmreczyńska Turnia • Ciemnosmreczyńska Przełączka • Zadni Mnich • Przełączka pod Zadnim Mnichem • Cubryna • Hińczowa Przełęcz • Mięguszowiecki Szczyt Wielki • Mięguszowiecka Przełęcz Wyżnia • Mięguszowiecki Szczyt Pośredni • Mięguszowiecka Przełęcz pod Chłopkiem • Mięguszowiecki Szczyt Czarny • Wołowy Grzbiet • Hińczowa Turnia • Wołowa Turnia • Żabia Przełęcz Mięguszowiecka • Żabia Turnia Mięguszowiecka • Żabia Przełęcz Wyżnia • Żabi Koń • Żabia Przełęcz • Rysy • Kopa nad Wagą • Waga • Ciężki Szczyt • Przełęcz pod Wysoką • Wysoka • Rumanowa Przełęcz • Bartkowa Turnia • Bartkowa Przełączka • Mały Ganek • Mała Gankowa Przełączka • Pośredni Ganek • Pośrednia Gankowa Przełączka • Ganek • Gankowa Przełęcz • Rumanowy Szczyt • Wyżnia Żłobista Przełączka • Żłobiste Czuby • Żłobisty Szczyt • Niżnia Żłobista Przełączka • Zachodni Szczyt Żelaznych Wrót • Zachodnie Żelazne Wrota • Śnieżne Kopy • Wschodnie Żelazne Wrota • Wschodni Szczyt Żelaznych Wrót • Rumiska Przełączka • Zmarzły Szczyt • Jurgowska Przełęcz • Kaczy Szczyt • Kacza Przełęcz • Mały Batyżowiecki Szczyt • Wyżnia Batyżowiecka Szczerbina • Batyżowiecki Szczyt • Batyżowiecka Przełęcz • Targana Turnia • Zadni Gerlach • Wyżnia Jurgowska Szczerbina • Jurgowskie Czuby • Niżnia Jurgowska Szczerbina • Lawinowy Szczyt • Wyżnia Gerlachowska Przełączka • Gerlachowska Kopa • Pośrednia Gerlachowska Przełączka • Wyżnia Wysoka Gerlachowska • Niżnia Gerlachowska Przełączka • Gerlachowska Turniczka • Wyżnia Łuczywniańska Szczerbina • Niżnia Wysoka Gerlachowska • Niżnia Łuczywniańska Szczerbina • Wielicka Turniczka • Litworowa Przełęcz • Litworowy Szczyt • Wielicka Przełęcz • Wielicki Szczyt • Polski Grzebień • Mała Wysoka • Rohatka • Turnia nad Rohatką • Wyżnia Rohatka • Dzika Turnia • Wyżnia Dzika Przełęcz • Dzika Czuba • Pośrednia Dzika Przełęcz • Czarny Mnich • Dzika Ławka • Czerwony Mnich • Dzika Przełęcz • Świstowy Szczyt • Złotnikowa Ławka • Złotnikowa Kopa • Świstowa Przełęcz • Złotnikowa Czuba • Złotnikowe Wrótka • Graniasta Turnia • Graniasta Przełęcz • Rówienkowa Turnia • Rówienkowa Przełęcz • Krzesany Róg • Zawracik Rówienkowy • Mały Jaworowy Szczyt • Rozdziele • Pośredni Jaworowy Szczyt • Jaworowa Szczerbina • Jaworowy Szczyt • Jaworowa Przełęcz • Mały Ostry Szczyt • Przełęcz w Ostrym • Ostry Szczyt • Biała Ławka • Zbójnickie Turnie • Zbójnicka Ławka • Mały Lodowy Szczyt • Harnaska Ławka • Harnaska Turnia • Lodowa Przełęcz • Lodowa Kopa • Lodowa Szczerbina • Lodowy Szczyt • Lodowy Koń • Ramię Lodowego • Lodowy Zwornik • Wyżnia Lodowa Przełęcz • Śnieżny Szczyt • Śnieżna Przełęcz • Niżni Barani Zwornik • Wyżni Barani Zwornik • Przełęcz Stolarczyka • Papirusowe Turnie • Papirusowa Przełączka • Czarny Szczyt • Czarna Przełęcz • Kołowy Szczyt • Modra Turnia • Modra Ławka • Czerwona Turnia • Kołowa Przełęcz • Kołowy Przechód • Jagnięcy Szczyt • Koperszadzka Grań • Przełęcz pod Kopą

p • d • e

Korona Gór Polski

Rysy (2499 m) • Babia Góra (1725 m) • Śnieżka (1602 m) • Śnieżnik (1425 m) • Tarnica (1346 m) • Turbacz (1314 m) • Radziejowa (1262 m) • Skrzyczne (1257 m) • Mogielica (1171 m) • Wysoka Kopa (1126 m) • Rudawiec (1112 m) • Orlica (1084 m) • Wysokie Skałki (1050 m) • Wielka Sowa (1015 m) • Lackowa (997 m) • Kowadło (989 m) • Jagodna (977 m) • Skalnik (945 m) • Waligóra (936 m) • Czupel (933 m) • Szczeliniec Wielki (919 m) • Lubomir (904 m) • Biskupia Kopa (889 m) • Chełmiec (851 m) • Kłodzka Góra (765 m) • Skopiec (724 m) • Ślęża (718 m) • Łysica (612 m)

Poznaj przeszłość Warszawy