Sambor (miasto) – Wikipedia, wolna encyklopedia
| Sambor | |||
|
|||
| Państwo |  Ukraina |
||
| Obwód |  lwowski |
||
| Powierzchnia | 13 km² | ||
| Ludność (2001) • liczba ludności • gęstość |
36 556 2 812 os./km² |
||
| Nr kierunkowy | +380-3236 | ||
| Kod pocztowy | 81412 | ||
| Miasta partnerskie |  Brzozów Kostrzyn nad Odrą Oświęcim Ustrzyki Dolne Snina |
||
|
Położenie na mapie obwodu lwowskiego
  Sambor
|
|||
| Na mapach: | |||
| Strona internetowa miasta | |||
Sambor (ukr. Самбір, węg. Szambor ) – miasto na zachodniej Ukrainie nad rzeką Dniestr, w obwodzie lwowskim, w rejonie samborskim. Ludność: 36 556 mieszkańców (2001).
Spis treści |
[edytuj] Historia
W dokumentach pierwsze wzmianki o mieście pochodzą z 1241 r. W 1390 roku miasto założył na prawie magdeburskim wojewoda krakowski Spytko z Melsztyna, właściciel m.in. samborszczyzny. W latach 30. XVI w. wykupione przez królową Bonę.
W 1604 w pałacu wojewody Jerzego Mniszcha przebywał car Dymitr Samozwaniec I, który poślubił jego córkę Marynę Mniszech. Stąd 28 września 1604 wyruszyła jego wyprawa na Moskwę.
Jako powiat Sambor był jednostką administracyjna w okresie I Rzeczypospolitej. Od 1772 w zaborze austriackim. Od 1919 do 1939 polskie miasto powiatowe w II RP. W 1872 r. przez Sambor przechodzi linia kolejowa z Chyrowa do Stryja. W 1903 r. Sambor otrzymuje połączenie kolejowe ze Lwowem, a w 1905 r. z Użhorodem.
W lecie 1941 roku z powodu przepełnienia lwowskich Brygidek NKWD skierowało do Sambora dużą liczbę aresztowanych. Byli oni przesłuchiwani i torturowani przez samborskie NKWD. W dniu wybuchu wojny niemiecko-sowieckiej 22 czerwca 1941 roku zaprzestano przesłuchań i oprawcy z NKWD przystąpili do likwidacji więźniów. Wieczorem zamordowano około 300 więzionych. Tylko dzięki szybkiemu tempu posuwania się wojsk niemieckich i słowackich enkawudyści nie dokończyli swojego planu całkowitej likwidacji więźniów w Samborze. Po ucieczce strażników części więźniów udało się wyłamać drzwi i opuścić cele.
Według innej relacji, w Samborze, tuż po wybuchu niemiecko-sowieckiego konfliktu, NKWD również zaczęło rozstrzeliwać więźniów. Początkowo mordowano ich małymi grupkami, aby następnie, nocą z 24 na 25 czerwca, wyprowadzić na dziedziniec więzienia duża grupę i zmasakrować ogniem karabinów maszynowych i granatami. Jeden z więźniów wydostał się z masakry i krzykiem zaalarmował pozostałych. Ci uwolnili się z cel i, korzystając z ucieczki części enkawudzistów, podjęli próbę wydostania się poza więzienie. Ostrzeliwani przez pozostałych jeszcze strażników, zdołali jednak rozbić bramę główną i zbiec. Świadkowie polscy podają przeważnie liczbę ponad pięciuset ofiar, znalezionych w samym więzieniu, oraz sto szesnaście zwłok w wykopach nad Dniestrem. Ta ostatnia liczba została potwierdzona w wyniku przeprowadzonej ekshumacji. Akcją mordowania więźniów kierować mieli: sowiecki prokurator Stupakow i naczelnik więzienia Milczenko.[1]
Szybka Grupa (Rýchla Skupina) zmechanizowanych wojsk słowackich, która poruszała się za nacierającymi jednostkami niemieckimi dotarła w okolice Sambora. 2 lipca 1941 połączyła się z dowództwem armii słowackiej, które przeniosło się do Sambora. Właśnie w Samborze dowództwo armii decydowało o dalszych działaniach Słowaków w wojnie niemiecko-sowieckiej. Pod okupacją niemiecką wymordowano miejscowych Żydów. Sambor 7 sierpnia 1944 r. został zdobyty przez wojska radzieckie 1 Frontu Ukraińskiego[2] oraz przez 11 Karpacką Dywizję Piechoty AK w ramach Akcji Burza.
20 listopada 2011 w dzień świąteczny w Samborze odsłonięto pomnik Stepana Bandery. Poświęciło go jedenastu kapłanów z miejscowych cerkwi, stanął na placu Pamięci obok ulicy Stepana Bandery z inicjatywy Samborskiej Rady Miejskiej, Samborskiej Rady Rejonowej, Kongresu Ukraińskich Nacjonalistów (KUN) oraz mera (burmistrza) Sambora Tarasa Kopyliaka[3]. Utworzona przez Stepana Banderę frakcja OUN-B ponosi odpowiedzialność za zorganizowane ludobójstwo polskiej ludności cywilnej na Wołyniu i Małopolsce Wschodniej[4].
W Samborze działa oddział Towarzystwa Kultury Polskiej Ziemi Lwowskiej[5], Dom Polski oraz Szkoła Języka Polskiego im. Jana Pawła II.
[edytuj] Znane osoby związane z Samborem
- Władysław Abraham - polski prawnik i uczony, ojciec generała Romana Abrahama, urodzony w Samborze
- Wiktor Biegański - polski aktor teatralny, filmowy i telewizyjny, reżyser, scenarzysta i producent filmowy, urodzony w Samborze
- Zbigniew Ciekliński - polski historyk sztuki, konserwator zabytków, krajoznawca, urodzony w Samborze
- Tadeusz Dobrzański - polski dyrygent i kompozytor, urodzony w Samborze
- Maurycy Kabat - polski prawnik, profesor i rektor Uniwersytetu Lwowskiego, urodzony w Samborze
- Eugeniusz Kucharski - polski historyk, teoretyk literatury, profesor, absolwent gimnazjum w Samborze
- Łeś Kurbas - ukraiński organizator teatru i reżyser
- Juliusz Makarewicz - polski prawnik, wieloletni profesor prawa karnego Uniwersytetu Lwowskiego, w latach 1925–1935 senator II RP, urodzony w Samborze
- Czesław Nanke - polski historyk, profesor, absolwent a następnie nauczyciel gimnazjum w Samborze
- Stefan Nieświatowski - polski inżynier mechanik, harcerz, pracownik przemysłu chemicznego
- Andrzej Paluch - polski nauczyciel, bibliotekarz, muzyk, działacz społeczny, urodzony w Samborze
- Maciej Prus (ur. 1937) - polski reżyser i aktor teatralny, urodzony w Samborze
- Kazimierz Rolewicz (1898-1986) - polski dowódca wojskowy, podpułkownik piechoty Wojska Polskiego i Armii Krajowej
- Artur Sandauer – polski krytyk literacki, eseista, tłumacz i profesor Uniwersytetu Warszawskiego, urodzony w Samborze
- Zdzisław Skowroński - polski pisarz, scenarzysta filmowy, urodzony w Samborze
- Józef Skowyra (ur. 1941) - polski polityk, poseł na Sejm IV kadencji, urodzony w Samborze
- Seweryn Widt - polski inżynier geodeta, rektor i profesor zwyczajny Politechniki Lwowskiej, urodzony w Samborze
- Dominik Zbrożek - polski inżynier-geodeta, poseł na Sejm Krajowy, rektor i profesor zwyczajny Politechniki Lwowskiej, współtwórca lwowskiego obserwatorium astronomicznego i stacji meteorologicznej, urodzony w Samborze.
[edytuj] Zobacz też
- 6 Pułk Strzelców Podhalańskich
- Adam Korczyński - polski fraszkopisarz XVII/XVIII w. Wspomina o Samborze we fraszce pochodzącej z jego dzieła "Złocista przyjaźnią zdrada".
[edytuj] Literatura
- Julian Ursyn Niemcewicz "Juljana Ursyna Niemcewicza, podróże historyczne po ziemiach polskich między rokiem 1811 a 1828 odbyte", wydawcy A. Franck; B. M. Wolff, Paryż, Petersburg, 1858, Sambor strony: 431-432
[edytuj] Linki zewnętrzne
- Oficjalna strona miasta (ukr.)
- Zabytki Samboru (ukr.)
- Zdjęcia z Sambora
- Sambor w Słowniku geograficznym Królestwa Polskiego i innych krajów słowiańskich, Tom X (Rukszenice – Sochaczew) z 1889 r.
Przypisy
- ↑ Aleksander Szumański, Bez trumien i krzyży, z ludobójstwem w tle
- ↑ ВОВ-60 - Сводки
- ↑ W Samborze poświęcono pomnik Bandery
- ↑ Pomniki Bandery stoją także w następujących miastach zachodniej Ukrainy: Lwów, Stanisławów, Tarnopol, Drohobycz, Stryj, Dublany, Uhrynów Stary (kolejne planowane są w Łucku, Buczaczu, Kijowie, Równym, Czerniowcach)
- ↑ Towarzystwo Kultury Polskiej Ziemi Lwowskiej
|
||||||||||||||||||||
|
|||||||
|
||||||||||
