Siła państwa – Wikipedia, wolna encyklopedia
Siła państwa (Siła kraju, Siła narodowa, Potęga państwa, Potęga narodowa) – jest określana jako suma wszystkich zasobów jakimi dysponuje naród lub państwo w osiąganiu narodowych celów[1][2].
Spis treści |
[edytuj] Składniki siły państwa
Siła państwa składa się z różnych elementów (atrybutów, instrumentów) które można podzielić na dwie kategorie w oparciu o ich pochodzenie i odpowiedniość – "narodowe" i "społeczne"[3].
- Narodowe:
- Geografia
- Zasoby
- Ludność
- Społeczne (socjalne):
- Ekonomiczne
- Polityczne
- Militarne
- Psychologiczne
- Informacyjne
[edytuj] Geografia
Ważne czynniki geograficzne takie jak: położenie geograficzne (geopolityka), klimat, topografia i powierzchnia odgrywają główną rolę w możliwościach danego państwa w uzyskaniu siły. Położenie geopolityczne ma znaczny wpływ na politykę zagraniczną danego państwa.
[edytuj] Pomiar siły państwa
Istnieją rozmaite wzory pomiaru siły państwa zależne od stopnia uwzględnienia w nich poszczególnych czynników.
[edytuj] "Hard power" i "soft power"
Joseph Nye – amerykański politolog i pracownik instytucji związanych z polityką międzynarodową rozróżnia między następującymi rodzajami siły państwa:
- "Twarda siła" (ang. "hard power") – jest to potencjał państwa wynikający z czynników geostrategicznych i ekonomicznych.
- "Miękka siła" (ang. "soft power")[4]
Na tej podstawie opisuje współczesne relacje międzynarodowe jako "trójpłaszczyznową szachownicę"[5]:
1. W wymiarze geostrategicznym główną rolę pełnią Stany Zjednoczone jako supermocarstwo, pozostali to wielkie mocarstwa o aspiracjach globalnych np.: Unia Europejska, Chiny, Rosja, Japonia czy Indie.
2. W wymiarze geoekonomicznym: główną rolę odgrywa triada: USA – Unia Europejska – Azja Wschodnia (Chiny i Japonia), pozostali to transnarodowe korporacje lub międzynarodowe instytucje finansowe.
3. "Miękka siła" – główną rolę odgrywa triada: Unia Europejska – Japonia – USA, pozostałymi są: transnarodowe korporacje, międzynarodowe instytucje finansowe, ugrupowania religijne oraz organizacje pozarządowe.
"Twarda siła" i "miękka siła" tworzą razem tzw. "rozważną potęgę" (ang: smart power):
"Hard power + soft power = smart power"
[edytuj] Kompleksowy wskaźnik możliwości narodowej
Kompleksowy wskaźnik możliwości (zdolności) narodowej (ang. Composite Index of National Capability – CINC) został opracowany przez J.Davida Singera dla projektu "Zależności między wojnami" w 1963 roku. Posługuje się średnią z procentowego udziału względem całego świata w sześciu różnych składnikach. Składniki te reprezentują siłę demograficzną, ekonomiczną i militarną[6]. CINC mierzy jedynie potencjał – "twardą siłę" (hard power) i może nie wykazywać "miękkiej siły" (soft power).
Współczynnik = państwo / świat
CINC = (TPR + UPR + ISPR + ECR + MER + MPR) : 6
Gdzie:
TPR = współczynnik całkowitej populacji kraju
UPR = współczynnik populacji miejskiej kraju
ISPR = współczynnik krajowej produkcji żelaza i stali
ECR = współczynnik konsumpcji energii
MER = współczynnik wydatków na zbrojenia
MPR = współczynnik personelu militarnego
Tabela CINC (pierwsze 30 państw):
| Lp | Państwo | CINC |
|---|---|---|
| 1 |  USA |
.198578 |
| 2 |  Chiny |
.142149 |
| 3 |  Indie |
.073444 |
| 4 |  Japonia |
.042675 |
| 5 |  Rosja |
.039274 |
| 6 |  Brazylia |
.024597 |
| 7 |  Niemcy |
.024082 |
| 8 |  Korea Południowa |
.023878 |
| 9 |  Wielka Brytania |
.021158 |
| 10 |  Francja |
.018924 |
| 11 |  Włochy |
.017420 |
| 12 |  Turcja |
.014317 |
| 13 |  Pakistan |
.013772 |
| 14 |  Indonezja |
.013708 |
| 15 |  Iran |
.013450 |
| 16 |  Korea Północna |
.012925 |
| 17 |  Meksyk |
.012269 |
| 18 |  Ukraina |
.011835 |
| 19 |  Hiszpania |
.011389 |
| 20 |  Arabia Saudyjska |
.010883 |
| 21 |  Kanada |
.010683 |
| 22 |  Egipt |
.009713 |
| 23 |  Bangladesz |
.008060 |
| 24 |  Rep. Chińska (Tajwan) |
.008010 |
| 25 |  Tajlandia |
.007973 |
| 26 |  Nigeria |
.007792 |
| 27 |  Wietnam |
.007612 |
| 28 |  Australia |
.007113 |
| 29 |  Polska |
.006939 |
| 30 |  Birma (Myanmar) |
.006395 |
[edytuj] Inne modele pomiaru
- Wzór Ray Cline'a
Ray S. Cline opracował wzór obliczania siły kraju z uwzględnieniem woli urzeczywistnienia strategii państwowej:
P = (M+G+W) x (S+Wa) P – potęga przekładana na rolę M – masa krytyczna (ludność i terytorium) G- potencjał gospodarczy W – potencjał wojskowy S – strategia Wa – wola urzeczywistnienia strategii państwowej[7]
- * Opinia Leszka Moczulskiego
Leszek Moczulski nawiązując do powyższego modelu R.S. Cline'a twierdzi że ogólna potęga (siła) państwa równa się iloczynowi potencjałów: materialnego (M), duchowego (D) i intelektualnego (I)[8].
P = (M) x (I) x (D)
- Wszechstronna siła kraju (ang: Comprehensive National Power – CNP))
Wskaźnik opracowany przez politologów chińskich.
Siła = Masa krytyczna + Siła ekonomiczna + Siła militarna : 3
Gdzie: masa krytyczna = ((ludność kraju : ludność świata) x 100)) + ((powierzchnia : powierzchnia świata) x 100)) [9]
Tabela CNP - 29 najsilniejszych państw świata i Unia Europejska.
| Lp | Państwo | CNP |
|---|---|---|
| 1 | USA |
37.229 |
| 2 |  ZSRR (do 1991) |
35.608 |
| 3 |  Unia Europejska |
28.244 |
| 4 | Rosja |
16.456 |
| 5 | Chiny |
14.911 |
| 6 | Japonia |
11.280 |
| 7 | Niemcy |
7.682 |
| 8 | Indie |
7.119 |
| 9 | Niemcy Zachodnie[10](do 1990) |
6.866 |
| 10 | Francja |
6.205 |
| 11 | Wielka Brytania |
5.054 |
| 12 | Kanada |
4,520 |
| 13 | Brazylia |
4,507 |
| 14 | Włochy |
4,178 |
| 15 | Australia |
3.044 |
| 16 | Arabia Saudyjska |
2.275 |
| 17 | Iran |
2.275 |
| 18 | Indonezja |
2.003 |
| 19 | Polska |
1.976 |
| 20 | Hiszpania |
1.969 |
| 21 | Meksyk |
1.798 |
| 22 |  Argentyna |
4,520 |
| 23 |  NRD (do 1990) |
1.561 |
| 24 |  Irak |
1.540 |
| 25 |  Holandia |
1.325 |
| 26 | Ukraina |
1.300 |
| 27 | Korea Południowa |
1.253 |
| 28 |  Czechy |
1.139 |
| 29 | Pakistan |
1.105 |
| 30 |  RPA |
1.067 |
- Model Witolda Orłowskiego
Witold Orłowski opracował sposób wyliczania indeksu łącznej siły państwa (kraju) w stosunku do siły świata. Składają się nań w następujących proporcjach: liczba ludności i powierzchnia (łącznie 5%), Produkt Krajowy Brutto (50%) , indeks potencjału naukowo-technicznego (22,5%), indeks potencjału militarnego (22,5%).Dane wchodzące w skład indeksu zostały przedstawione jako udział danego kraju w sumie obliczonej dla 31 krajów objętych badaniem (za wyjątkiem ludności i powierzchni – gdzie został podany udział w sumie dla całego świata).
Na tej podstawie zaszeregował poszczególne kraje do różnych rodzajów mocarstw w XX wieku[11]:
1. supermocarstwa (dominujące w świecie) - powyżej 20 % ogólnego potencjału świata
2. mocarstwa światowe (gracz globalny) - powyżej 15% ogólnego potencjału świata
3. wielkie mocarstwa (mocarstwo regionalne z globalnymi aspiracjami)- od 10 % do 15 % ogólnego potencjału świata
4. mocarstwa regionalne (dominujące w regionie) - od 5 % do 10 % ogólnego potencjału świata
5. pozostałe państwa - aspirujące do roli mocarstwa regionalnego
Potęga 10 najsilniejszych państw świata:
| Lp | Państwo | siła państwa | status państwa |
|---|---|---|---|
| 1 | USA |
19 | mocarstwo światowe |
| 2 | Imperium Brytyjskie |
18 | mocarstwo światowe |
| 3 |  Niemcy |
18 | mocarstwo światowe |
| 4 | Francja |
10 | wielkie mocarstwo |
| 5 |  Rosja |
10 | wielkie mocarstwo |
| 6 |  Austro-Węgry |
6 | mocarstwo regionalne |
| 7 |  Chiny |
4 | -- |
| 8 | .svg&filetimestamp=20100615172339.html){kind=small} Włochy |
3 | -- |
| 9 | Japonia |
2 | -- |
| 10 |  Turcja[13] |
2 | -- |
| Lp | Państwo | siła państwa | status państwa |
|---|---|---|---|
| 1 | USA |
19 | mocarstwo światowe |
| 2 | Imperium Brytyjskie |
16 | mocarstwo światowe |
| 3 | .svg&filetimestamp=20100221005737.html){kind=small} Niemcy |
15 | mocarstwo światowe |
| 4 | ZSRR |
14 | wielkie mocarstwo |
| 5 | Francja |
9 | mocarstwo regionalne |
| 6 | Japonia |
6 | mocarstwo regionalne |
| 7 | Włochy |
5 | mocarstwo regionalne |
| 8 |  Chiny |
3 | -- |
| 9 | Polska |
2 | -- |
| 10 | Brazylia |
2 | -- |
| Lp | Państwo | siła państwa | status państwa |
|---|---|---|---|
| 1 | USA |
27 | supermocarstwo |
| 2 | Unia Europejska[16] |
23 | supermocarstwo |
| 2 | Chiny |
12 | wielkie mocarstwo |
| 3 |  "Twarde jądro" Unii Europejskiej[17] |
10 | wielkie mocarstwo |
| 3 | Rosja |
8 | mocarstwo regionalne |
| 4 | Japonia |
7 | mocarstwo regionalne |
| 5 | Indie |
6 | mocarstwo regionalne |
| 6 | Niemcy |
4 | - |
| 7 | Wielka Brytania |
4 | -- |
| 8 | Francja |
4 | -- |
| 9 | Brazylia |
3 | - |
| 10 | Włochy |
3 | - |
| 17 | Polska |
1 | - |
[edytuj] Zobacz też
[edytuj] Linki zewnętrzne
- Ching Lung-Chang: A Measure of National Power- "Pomiar potęgi narodowej" Omówienie s. 7-8, Tabela porównawcza wyników z różnych modeli: s.12-14
- Potęgi państw – program badawczy Europejskiego Centrum Analiz Geopolitycznych
Przypisy
- ↑ "Instruments of national power." "Dictionary of Military and Associated Terms", 2001 (As amended through 31 July 2010)
- ↑ Orłowski Witold: Stulecie chaosu. Alternatywne dzieje XX wieku. Wydawnictwo OPEN, 2006.
- ↑ Jablonsky"m :The U.S. Army War College Guide to National Security Issues (Vol 1) : Theory of War and Strategy (4/ed) U.S. Army War College Carlisle, Pennsylvania http://www.strategicstudiesinstitute.army.mil/pubs/display.cfm?pubID=1004
- ↑ Joseph Nye: Soft Power. Jak Osiągnąć Sukces W Polityce Światowej – perswazyjne środki oddziaływania politycznego (kultura, propaganda, dyplomacja) Warszawa: Wydawnictwa Akademickie i Profesjonalne,2007
- ↑ Dorota Miłoszewska: Trójpłaszczyznowa szachownica s.69-73
- ↑ Microsoft PowerPoint - ir2007-5.ppt
- ↑ http://www.fgu.edu.tw/~academic/up1/malayconference1/paperscollection.files/conferefncepapers/chang.pdf Ching Lung-Chang: A Measure of National Power- "Pomiar potęgi narodowej", tabela porównawcza wyników z różnych modeli : s.12-13
- ↑ L.Moczulski: Geopolityka – potęga w czasie i przestrzeni. Warszawa: 1999, s.402-403
- ↑ http://www.fgu.edu.tw/~academic/up1/malayconference1/paperscollection.files/conferefncepapers/chang.pdf Ching Lung-Chang: A Measure of National Power- "Pomiar potęgi narodowej" Omówienie s. 7-8, tabela: s.12-13
- ↑ Niemcy Zachodnie - potoczna nazwa Republiki Federalnej Niemiec (RFN) w l. 1949-90 w odróżnieniu od Niemieckiej Republiki Demokratycznej (NRD) określanej jako Niemcy Wschodnie. Tu użyta dlatego że RFN istnieje nadal jako zjednoczone Niemcy
- ↑ Orłowski Witold: Stulecie chaosu. Alternatywne dzieje XX wieku. Wydawnictwo OPEN, 2006. s.536-537
- ↑ Orłowski Witold: Stulecie chaosu. Alternatywne dzieje XX wieku. Wydawnictwo OPEN, 2006.,s.64
- ↑ Oficjalna nazwa Imperium Osmańskie
- ↑ Orłowski Witold: Stulecie chaosu. Alternatywne dzieje XX wieku. Wydawnictwo OPEN, 2006., s.252
- ↑ Orłowski Witold: Stulecie chaosu. Alternatywne dzieje XX wieku. Wydawnictwo OPEN, 2006., s.528
- ↑ Łączny potencjał 25 krajów członkowskich UE po rozszerzeniu w 2004
- ↑ Łącznie: Niemcy, Francja, kraje Beneluxu