Poznaj przeszłość Warszawy

Skoczów – Wikipedia, wolna encyklopedia

Skoczów – Wikipedia, wolna encyklopedia

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacji, szukaj
Ujednoznacznienie Ten artykuł dotyczy miasta w województwie śląskim. Zobacz też: Skoczów – wieś w województwie zachodniopomorskim.
Skoczów
Od góry: Wzgórze Kaplicówka z krzyżem papieskim, Pegaz z Kościołem Św. Piotra i Pawła w tle, Ratusz z 1797 roku, Zabytkowy rynek.
Od góry: Wzgórze Kaplicówka z krzyżem papieskim, Pegaz z Kościołem Św. Piotra i Pawła w tle, Ratusz z 1797 roku, Zabytkowy rynek.
Herb Flaga
Herb Skoczowa Flaga Skoczowa
Państwo  Polska
Województwo śląskie
Powiat cieszyński
Gmina Skoczów
gmina miejsko-wiejska
Aglomeracja bielska
Założono XIV wiek
Prawa miejskie 1267
Burmistrz Janina Żagan
Powierzchnia 9,85 km²
Ludność (2010)
• liczba
• gęstość
14 666
1 493,2 os./km²
Strefa numeracyjna
 (+48) 33
Kod pocztowy 43-430
Tablice rejestracyjne SCI
Położenie na mapie Polski
Poland location map.svg
"Skoczów"
Skoczów
49°48′12″N 18°47′23″E / 49.80333, 18.78972Na mapach: 49°48′12″N 18°47′23″E / 49.80333, 18.78972
TERC
(TERYT)		 2243203104
SIMC 0925198
Urząd miejski
Rynek 1,
43-430 Skoczów
Commons Multimedia w Wikimedia Commons
Strona internetowa

Skoczów (niem. Skotschau, czes. Skočov) – miasto w woj. śląskim, w powiecie cieszyńskim, siedziba gminy miejsko-wiejskiej Skoczów, na Śląsku Cieszyńskim. Leży na Pogórzu Śląskim nad rzeką Wisłą.

Według danych z 31 grudnia 2010 r. miasto miało 14 666 mieszkańców[1].

Spis treści

[edytuj] Położenie

Według danych z 1 stycznia 2011 r. powierzchnia miasta wynosiła 9,85 km²[2].

[edytuj] Historia

Question book-4.svg
 Ta sekcja od 2011-09 wymaga uzupełnienia źródeł podanych informacji.
Informacje nieweryfikowalne mogą zostać zakwestionowane i usunięte.
Aby uczynić sekcję weryfikowalną, należy podać przypisy do materiałów opublikowanych w wiarygodnych źródłach.

Praosadą dzisiejszego Skoczowa było grodzisko położone ok. 2 km na południowy zachód od dzisiejszego centrum (obecnie Międzyświeć). Grodzisko to, założone na miejscu wcześniejszej osady ludności łużyckiej z ok. V w. p.n.e., było zamieszkiwane przez plemię Gołęszyców i funkcjonowało w VII-IX w. n.e. Gród ten początkowo był osadą otwartą usytuowaną na naturalnie obronnym wzgórzu nad doliną rzeki Bładnicy, ponad jarem zwanym "Piekiełko". Później osada otoczona została wałem ziemnym i fosą. Uwagę zwraca szczególnie obronna funkcja grodu, będącego prawdopodobnie najbardziej na wschód wysuniętą warownią Gołęszyców, która graniczyć mogła z terenami należącymi już do plemiona Wiślan. Osada została zniszczona w końcu IX w. najprawdopodobniej w wyniku najazdu księcia wielkomorawskiego Świętopełka II i już nie odbudowana[3].

Skoczów w obecnym miejscu mógł powstać za czasów panowania pierwszego księcia cieszyńskiego Mieszka (1290-1315) w wyniku jego intensywnej działalności kolonizacyjnej w nowo powstałym Księstwie Cieszyńskim. Pewna wiadomość o miasteczku pochodzi z 1327 r., gdy książę cieszyński Kazimierz I uznał się za lennika króla czeskiego. W tym też czasie powstała drewniana warownia obronna, nazwana później "skoczowskim zamkiem". Skoczów w początkach swoich dziejów był przede wszystkim osadą rolno-rzemieślniczo-handlową. Dopiero napływ ludności z Moraw i Węgier spowodował wyspecjalizowanie się grodu głównie w rzemiośle.

Skoczów na starej mapie z 1603 roku autorstwa Abrahama Orteliusa

W 1470 r. Skoczów zniszczył pożar, który strawił nadane miasteczku przywileje oraz inne dokumenty. W tym samym roku książę cieszyński Kazimierz II odnowił i rozszerzył przywileje miejskie Skoczowa wzorując je na tych, jakie posiadał Cieszyn. W mieście istnieje już szkoła i szpital z kaplicą poświadczoną w dokumencie z 1482 r. Kolejny pożar niszczy miasto w 1531 r., a po nim pracujący w mieście rzemieślnicy, wzorem innych miast, powołali do życia cechy. Pierwszymi, którzy uzyskali potwierdzenie statutu, byli szewcy w 1547 r. Jednak największą sławę dla miasta przynieśli garncarze, czyniąc ze Skoczowa centrum oryginalnej ceramiki, z której miasto było znane do początku XX wieku. W 1550 r. miasto uzyskało prawo do warzenia piwa, zatem wzbogaciło się o browar mieszczański.

XVII wiek nie był pomyślny dla Skoczowa. Oprócz licznych klęsk żywiołowych, doszły rozboje wojsk i luźnych oddziałów grasujących po okolicy w czasach wojny trzydziestoletniej oraz epidemie. W czasie jednej z nich zmarło 300 mieszkańców miasta i okolic. Miasto wolno dźwigało się ze zniszczeń, ale już w 1676 r. cesarz Leopold I potwierdził jego mieszkańcom wszelkie dotychczasowe prawa i przywileje. XVIII wiek należy również do tragicznych w historii miasta. W przeciągu 43 lat niszczą Skoczów 2 pożary: w 1713 r. pożar zamienia miasto w pogorzelisko, a drugi, który wybuchł 7 maja 1756 r. w zabudowaniach browaru miejskiego, objął całe miasto i zniszczył ponad 100 domów. Po drugim pożarze rozpoczęto budowę Skoczowa murowanego, co mogło się stać dzięki widocznej pomocy ze strony cesarstwa. Odbudowano kościół parafialny pw. św. św. Piotra i Pawła, zamek i budynki śródmieścia. Dalsza rozbudowa na przełomie XVIII i XIX wieku. Powstaje wtedy m.in. ratusz (1797) oraz rynkowa figura Jonasza (Trytona) (1775), które oglądać możemy po dzień dzisiejszy.

Od połowy XIX w. datuje się rozwój skoczowskiego przemysłu fabrycznego. Początek dała fabryczka sukna braci Bartelt, przyjęta później przez Heilperna i przemianowana została na "Pierwszą Śląską Fabrykę Koców Derek i Guń". Rozwijało się w mieście także garbarstwo. W 1859 r. morawski kupiec Dawid Spitzer założył duży warsztat garbarski, który z czasem rozrósł się w fabrykę produkującą skóry na obuwie i obicia mebli. Miasto rozwija się i od 1853 roku śródmieście oświetlane jest do północy 5 lampami olejowymi. W 1853 r. Żydzi mieszkający w mieście zbudowali synagogę. Jednocześnie nasilały się konflikty na tle narodowościowym między Polakami a Niemcami, zaś sytuację komplikował dodatkowo ruch ślązakowski, rozwijany przez skoczowskiego nauczyciela Józefa Kożdonia. Głosił on odrębność etniczną Ślązaków i ich przynależność do kultury niemieckiej.

Na przełomie XIX i XX wieku miasto szybko unowocześnia się. W 1888 r. zbudowano linię kolejową z Cieszyna do Bielska, która przecięła Skoczów i przyspieszyła rozwój miasta. Zbudowano miejską rzeźnię i gazownię, wprowadzono elektryczność. Powstała również obecna ulica Mickiewicza (Bahnhofstrasse), łącząca centrum ze stacją kolejową. Wzniesiono przy niej reprezentacyjne gmachy nowej szkoły, sądu grodzkiego z więzieniem, a bogaci mieszczanie budowali wzdłuż ulicy swe wille. Rozwój zahamował pożar w 1910 r., który zniszczył 21 domów w centrum miasta.

Według austriackiego spisu ludności z 1900 w 299 budynkach w Skoczowie na obszarze 981 hektarów mieszkało 3241 osób, co dawało gęstość zaludnienia równą 330,4 os./km². z tego 2298 (70,9%) mieszkańców było katolikami, 721 (22,2%) ewangelikami a 222 (6,8%) wyznawcami judaizmu, 1730 (53,4%) było polsko-, 1432 (44,2%) niemiecko- a 34 (1%) czeskojęzycznymi[4]. Do 1910 roku liczba budynków wzrosła do 349 a mieszkańców do 3744, z czego 3705 było zameldowanych na stałe, 2443 (65,3%) było katolikami, 1042 (27,8%) ewangelikami, 247 (6,6%) żydami a 12 (0,3%) zadeklarowało inną religię lub wyznanie, 1863 (50,3%) było niemiecko- (w tym większość ludności żydowskiej[potrzebne źródło]), 1794 (48,4%)polsko- a 48 (1,3%) czeskojęzycznymi[5].

Po zakończeniu I wojny światowej Skoczów wraz z całym Śląskiem Cieszyńskim stał się punktem sporu pomiędzy Polską i Czechosłowacją. W styczniu 1919 r. rozegrała się pod Skoczowem bitwa pomiędzy armią czechosłowacką a resztkami pozostałych na Śląsku Cieszyńskim oddziałów polskich, powstrzymując czeską inwazję na linii Wisły. Po podziale dawnego Księstwa Cieszyńskiego w 1920 roku Skoczów znalazł się w granicach Polski. Okres międzywojenny to dalszy rozwój miasta. W Skoczowie zaczęła szybko rozwijać się polska oświata i kultura, powstała polska szkoła ludowa i wydziałowa, gdzie przez wiele lat uczył Gustaw Morcinek.

Okres okupacji hitlerowskiej zaznaczył się licznymi ofiarami. 24 kwietnia 1940 Niemcy aresztowali i wywieźli do obozów prawie całą polską inteligencję ze Skoczowa i okolic. W zimie i wiosną 1945 r., w wyniku wielotygodniowych walk toczonych w okolicy, miasto poważnie ucierpiało. Zniszczonych zostało ok. 65% budynków mieszkalnych, część zakładów przemysłowych, wszystkie mosty, sieć wodociągowa oraz węzeł kolejowy.

Po wojnie nastąpiła stopniowa odbudowa miasta. W 1947 r. uruchomiono prywatną odlewnię żeliwa, którą w 1950 r. przymusowo upaństwowiono. W 1972 r. weszła ona w skład Fabryki Samochodów Małolitrażowych i po rozbudowie, już w latach 90. XX w., została sprywatyzowana, po czym, jako Teksid Poland, została wykupiona przez koncern FIAT. W latach 60. XX w. wzniesiono drugi wielki zakład – skoczowską kuźnię, która, jako oddział Kuźni Ustroń, też weszła w skład FSM. Stare miasto zostało otoczone przez nowe osiedla mieszkaniowe. Rozwijały się również zakłady znane w całej Polsce do dnia dzisiejszego, np.: Fabryka Kapeluszy Polkap (dawna firma Hückel), Fabryka Koców "Pledan" czy Zakłady Garbarskie "Skotan" . Rozwój miasta i gminy został zatrzymany w latach 90., jednak Skoczów pozostał najbardziej uprzemysłowioną miejscowością dzisiejszego powiatu cieszyńskiego.

W latach 1975-1998 miasto administracyjnie należało do województwa bielskiego.

Wydarzeniem dla całego regionu była wizyta w Skoczowie papieża Jana Pawła II (22 maja 1995). Na Kaplicówce została wówczas odprawiona msza święta dla wiernych, w której udział wzięło około 200 tys. ludzi. Papież dzień wcześniej (21 maja 1995) kanonizował w Ołomuńcu pochodzącego ze Skoczowa Jana Sarkandra.

[edytuj] Ludzie związani ze Skoczowem

Pomnik Gustawa Morcinka
przy ul. Mickiewicza
Figura św. Jana Sarkandra przy ul. Mickiewicza
Information icon.svg Zobacz też: Burmistrzowie Skoczowa.

[edytuj] Kościoły i związki wyznaniowe

Na terenie miasta działalność duszpasterską prowadzą następujące kościoły i związki wyznaniowe:

[edytuj] Katolicyzm

[edytuj] Protestantyzm

[edytuj] Inne

[edytuj] Kultura

[edytuj] Sport

[edytuj] Turystyka

[edytuj] Informacja turystyczna

W Skoczowie od 24 maja 2007 r. przy rynku (Rynek 18) działa Biuro Promocji i Informacji oraz Galeryjka Miejska pod nazwą ARTadres – placówka prowadzona przez Urząd Miejski oraz Miejski Dom Kultury. Miejsce to jest punktem informacyjnym zajmującym się turystyką w Skoczowie i pobliskim Euroregionie Śląska Cieszyńskiego[7].

[edytuj] Szlaki turystyczne i trasy rowerowe

Tabliczki informacyjne szlaków spacerowych na rynku w Skoczowie

Przed stacją kolejową PKP w Skoczowie rozpoczynają się 2 znakowane szlaki turystyczne:

Na obszarze miasta wytyczone są trzy oznakowane szlaki spacerowe. Na Rynku i przy Muzeum im. Gustawa Morcinka umieszczone są duże tablice z mapą i charakterystyką szlaków[8].

  • Ścieżka krajoznawcza - żółta.svg Spacerowy Szlak Sarkandrowski – wytyczony w 1993 r., odnowiony w 2006 r. prowadzący po miejscach związanych z życiem i kultem św. Jana Sarkandra
  • Ścieżka krajoznawcza - czerwona.svg Spacerowy Szlak Morcinkowski – wytyczony w 2006 r., łączący miejsca związane z Gustawem Morcinkiem
  • Ścieżka krajoznawcza - niebieska.svg Spacerowy Szlak skoczowskich zabytków – wytyczony w 2006 r., uwzględniający zabytkowe, warte zwiedzenia miejsca

Trasy rowerowe przebiegające przez Skoczów:

[edytuj] Współpraca międzynarodowa

Question book-4.svg
 Ta sekcja od 2011-09 wymaga uzupełnienia źródeł podanych informacji.
Informacje nieweryfikowalne mogą zostać zakwestionowane i usunięte.
Aby uczynić sekcję weryfikowalną, należy podać przypisy do materiałów opublikowanych w wiarygodnych źródłach.

Miasta i gminy partnerskie:

[edytuj] Galeria

  • Skoczów na mapie gminy

  • Panorama Skoczowa ze wzgórza Kaplicówka

  • Kobiety w strojach ludowych, 1938

  • Ewangelicko-Augsburski Kościół św. Trójcy w Skoczowie

  • Rzymskokatolicki kościół św. Piotra i Pawła w Skoczowie

  • Figura Jonasza na rynku

  • Dworzec kolejowy w Skoczowie

Przypisy

  1. ↑ Ludność. Stan i struktura w przekroju terytorialnym (Stan w dniu 31 XII 2010 r.). Warszawa: Główny Urząd Statystyczny, 2011-06-10. ISSN 1734-6118. 
  2. ↑ Powierzchnia i ludność w przekroju terytorialnym w 2011 r.. Warszawa: Główny Urząd Statystyczny, 2011-08-10. ISSN 1505-5507. 
  3. ↑ Wiesław Kuś: Ziemia cieszyńska w okresie wczesnego średniowiecza. W: Dzieje Śląska Cieszyńskiego od zarania do czasów współczesnych pod redakcją Idziego Panica. T. I: Śląsk Cieszyński w czasach prehistorycznych. Cz. pierwsza: Ziemia cieszyńska do doby plemiennej. Cieszyn: Starostwo Powiatowe, 2009, s. 232-234. ISBN 978-83-926929-2-8. 
  4. ↑ Gemeindelexikon der im Reichsrate vertretenen Königreiche und Länder, bearbeitet auf Grund der Ergebnisse der Volkszählung vom 31. Dezember 1900, XI. Schlesien. Wien: 1906.  (niem.)
  5. ↑ Ludwig Patryn (ed): Die Ergebnisse der Volkszählung vom 31. Dezember 1910 in Schlesien. Troppau: 1912.  (niem.)
  6. ↑ Sala Królestwo
  7. ↑ ARTadres - Oficjalny serwis kulturalno-promocyjny Skoczowa
  8. ↑ Szlaki spacerowe - Oficjalny serwis kulturalno-promocyjny Skoczowa
  9. ↑ Województwo Śląskie - Śląskie. Pozytywna energia

[edytuj] Zobacz też

Commons in image icon.svg
  Wikimedia Commons ma galerię ilustracji związaną z tematem:
Skoczów

[edytuj] Linki zewnętrzne

p • d • e
Gmina Skoczów
Siedziba gminy: Skoczów
Sołectwa POL Skoczów COA.svg
p • d • e
Powiat cieszyński
Miasta
Cieszyn • Skoczów • Strumień • Ustroń • Wisła
 Herb powiatu cieszyńskiego
Gminy miejskie
Gminy miejsko-wiejskie
Gminy wiejskie
p • d • e
Miasta województwa bielskiego (1975–1998)
Herb Bielska-Białej
p • d • e
Miasta województwa śląskiego
Miasta powiatowe POL województwo śląskie COA.svg
Miasta gminne