Sokołów Podlaski – Wikipedia, wolna encyklopedia
| Sokołów Podlaski | |||||
|
|||||
| Państwo |  Polska |
||||
| Województwo | mazowieckie | ||||
| Powiat | sokołowski | ||||
| Gmina | gmina miejska | ||||
| Prawa miejskie | 1424 | ||||
| Burmistrz | Bogusław Jan Karakula | ||||
| Powierzchnia | 17,51 km² | ||||
| Ludność (2010) • liczba • gęstość |
18 481 1054 os./km² |
||||
| Strefa numeracyjna |
(+48) 25 | ||||
| Kod pocztowy | 08-300 i 08-301 | ||||
| Tablice rejestracyjne | WSK | ||||
|
Położenie na mapie Polski
  Sokołów Podlaski
|
|||||
| Na mapach: | |||||
| TERC (TERYT) |
1141929011 | ||||
|
Urząd miejski
ul. Wolności 2108-300 Sokołów Podlaski |
|||||
 Multimedia w Wikimedia Commons |
|||||
| Strona internetowa | |||||
Sokołów Podlaski – miasto i gmina we wschodniej Polsce, w województwie mazowieckim, siedziba powiatu sokołowskiego i siedziba władz gminy wiejskiej Sokołów Podlaski. Leży nad rzeką Cetynią.
Według danych z 31 grudnia 2010 r. miasto miało 18 481 mieszkańców[1].
[edytuj] Położenie
Położone jest we wschodniej części województwa mazowieckiego, na Południowym Podlasiu, w północno-zachodniej części Wysoczyzny Siedleckiej.
Miasto położone jest w odległości:
- 99 km od Warszawy, 62 km od Mińska Mazowieckiego i 17 km od Węgrowa (kierunek zachodni i południowo-zachodni),
- 28 km od Siedlec (kierunek południowy),
- 157 km od Lublina (kierunek południowy),
- 48 km od Siemiatycz w tym 30 km od Drohiczyna (kierunek wschodni),
- 160 km od Białegostoku (kierunek północno-wschodni).
- 98 km od Łomży (kierunek północny).
Według danych z roku 2002[2] Sokołów Podlaski ma obszar 17,5 km², w tym:
- użytki rolne: 66%
- użytki leśne: 0%
Według danych z 1 stycznia 2011 r. powierzchnia miasta wynosiła 17,51 km²[3]. Miasto stanowi 1,55% powierzchni powiatu.
Sąsiednie gminy: Gmina Sokołów Podlaski, Węgrów, Jabłonna Lacka, Sterdyń, Bielany, Repki, Kosów Lacki, Sabnie, Ceranów, Suchożebry, Siedlce
W latach 1975-1998 miasto administracyjnie należało do województwa siedleckiego.
[edytuj] Demografia
Dane z 13 listopada 2005[4]:
| Opis | Ogółem | Kobiety | Mężczyźni | |||
|---|---|---|---|---|---|---|
| jednostka | osób | % | osób | % | osób | % |
| populacja | 19 338 | 100 | 10089 | 52,3 | 9249 | 47,7 |
| gęstość zaludnienia (mieszk./km²) |
1105 | 576,5 | 528,5 | |||
[edytuj] Historia
Początki osadnictwa na tych terenach sięgają VI w.n.e. Sokołów należy do tej części Podlasia, która ze względu na swe położenie była typową rubieżą osadniczo - kulturową. Na tym terenie trwały walki prowadzone przez wczesnofeudalne państwo polskie i ruskie, zakon krzyżacki, Jadźwingów i Litwę. Dzieje polityczne tych ziem miały więc wpływ na ich rozwój kulturowy i osadniczy. Dla określenia wpływów kulturowych i etnicznych oraz struktury osadnictwa prowadzono badania archeologiczne. Okres wczesnego średniowiecza na tym terenie reprezentują dość liczne stanowiska archeologiczne. Dokładnie odtworzono zarówno fazy zasiedlania jak i konstrukcje obronne i mieszkalne powstających osad. Znaleziono dowody na istnienie na tym terenie osady w VI i VII w.n.e. Ceramika, żelazne okucia, klamry, paciorki, skoble oraz liczne przedmioty z wyposażenia pochówków świadczą o kulturze, obyczajach i obrzędach odprawianych ku czci zmarłych. Przedstawiciele Muzeum Archeologicznego w Warszawie prowadzili badania na terenie Sokołowa (Przeździatka), na dużym cmentarzysku z grobami podkloszowymi. W Muzeum Archeologicznym znajduje się ładny okaz dwuściennej siekiery krzemiennej kultury ceramiki sznurowej. Wynika badań potwierdzają, że w miejscu dawnego gródka, początkowo ruskiego, później polskiego w dolinie rzeki Cetynii poprzez stopniowe zasiedlanie powstała osada - Sokołów.
Położony na szlaku wielkim litewskim gródek otrzymał prawa miejskie w 1424 roku, z rąk Wielkiego Księcia Litewskiego Witolda. Sokołów, wraz z wsiami Kupientyn i Rogów, został własnością Mikołaja Sepieńskiego z Sepna - sekretarza i dworzanina księcia.
W roku 1508 nowym właścicielem miasta został Stanisław Kiszka. W rękach rodziny Kiszków Sokołów pozostawał do 1592 roku, kiedy to przeszedł w ręce Radziwiłłów. Czas, kiedy właścicielami miasta byli Kiszkowie i Radziwiłłowie, to okres świetności w dziejach miasta, przerwany przez najazd szwedzki. Podczas "potopu" miasto zostało znacznie zniszczone.
Ostatnim właścicielem Sokołowa z rodu Radziwiłłów był książę Bogusław Radziwiłł. W 1668 roku właścicielem miasta został Jan Krasiński, a w 2. poł. XVIII wieku - Ignacy Ogiński, marszałek Wielkiego Księstwa Litewskiego. Pod panowaniem rodu Ogińskich w Sokołowie rozwijało się rzemiosło. Michał Kleofas Ogiński sprowadził rzemieślników francuskich, którzy rozpoczęli produkcję chustek jedwabnych, kapeluszy, kobierców, płótna i pasów słuckich.
Po trzecim rozbiorze Polski miasto znalazło się w zaborze austriackim, a po wojnie polsko-austriackiej, w 1809, wróciło do Księstwa Warszawskiego. W roku 1833 dobra sokołowskie, wraz z miastem, nabył od Michała Kleofasa Ogińskiego dziedzic okolicznych wsi, Karol Kobyliński, który 10 lat później sprzedał je Elżbiecie z Lorentzów Hirschman. Właścicielka, wraz ze spółką akcjonariuszy, wybudowała cukrownię "Elżbietów" (1845) w Przeździatce. W 1890 fabryka zatrudniała już 600 robotników.
W rejonie sokołowskim działało wielu sławnych przywódców powstania styczniowego, między innymi słynny ksiądz Stanisław Brzóska. Został on aresztowany wraz z adiutantem, Franciszkiem Wilczyńskim we wsi Sypytki i skazany przez władze carskie na śmierć przez powieszenie. Wyrok wykonano na rynku w Sokołowie 23 maja 1865. W 1925 roku na miejscu stracenia wzniesiono granitowy pomnik.
W roku 1867 Sokołów przeszedł na własność państwa i został powiatem, a w roku 1887, po wybudowaniu linii kolejowej, miasto stało się ważnym węzłem komunikacyjnym. W latach 1845-1890 podwoiła się liczba mieszkańców. Stało się to dzięki napływowi imigrantów, głównie Żydów, którzy, będąc w większości rzemieślnikami i kupcami, wnieśli poważny wkład w dalszy rozwój miasta. W tym okresie w Sokołowie, oprócz cukrowni, była też fabryka octu i świec, sześć wiatraków, pięć garbarni, dwie olejarnie i cegielnia. Swoje warsztaty miało tu 200 kuśnierzy, 500 szewców i około 200 innych rzemieślników.
W czasie II wojny światowej Sokołów poniósł ciężkie straty. W wyniku działań wojennych drastycznie zmalała liczba ludności. W sierpniu 1941 roku powstało w mieście getto, które istniało do końca września 1942 roku. Znaczną liczbę ludności żydowskiej wymordowano w getcie, pozostałych wywieziono do obozu zagłady w Treblince. Działania wojenne zniszczyły 30% budynków mieszkalnych i 70% gmachów urzędowych.
30 września 2007 roku, na Skwerze Najświętszej Marii Panny, przy sokołowskiej konkatedrze, odsłonięto pomnik, upamiętniający żołnierzy Armii Krajowej i struktur poakowskich Obwodu Sokołów Podlaski, 6 Brygady Wileńskiej AK kpt., Młota" oraz cywilnych mieszkańców powiatu sokołowskiego, poległych w walce z komunistycznym zniewoleniem w latach 1944-1953.
Wyzwolenie miasta nastąpiło 8 sierpnia 1944 roku. W latach 1946-51 odbudowano zakłady - cukrownię, mleczarnię i spółdzielnia pracy kuśnierskiej. W latach 1975-1998 miasto administracyjnie należało do województwa siedleckiego. Od reformy administracyjnej z 1999 roku Sokołów Podlaski jest ponownie siedzibą powiatu sokołowskiego, w skład którego wchodzi dziewięć gmin (Sokołów Podlaski, Sterdyń, Repki, Bielany, Jabłonna Lacka, Sabnie, Ceranów, Kosów Lacki) i dwa miasta (Sokołów Podlaski i Kosów Lacki).
[edytuj] Zabytki
- kaplica wykonana z drewna św. Rocha - 1802 rok
- pałac murowany z 1857 roku
- klasycystyczna dzwonnica z XIX w.
- dawna synagoga z 2 poł. XIX w. przebudowana po 1945 roku
- pomnik księdza generała Stanisława Brzóski z 1925 roku
- kościół Salezjanów św. Jana Bosco z lat 1935-1939
- Synagoga w Sokołowie Podlaskim
- drewniana cerkiew z dzwonnicą oraz resztki umocnień obronnych
[edytuj] Kościoły
- Kościół Konkatedralny pw. Niepokalanego Serca Najświętszej Marii Panny
- Kościół Salezjański pw. św. Jana Bosco
- Kościół "Sanktuarium" pw. Miłosierdzia Bożego
- Zabytkowa Kaplica pw. św. Rocha
[edytuj] Kultura
- SOK - Sokołowski Ośrodek Kultury
Kino "Sokół" (Sala widowiskowa), Formacja tańca towarzyskiego "FTT Contra", Formacja Tańca Nowoczesnego "Black Code Dance Studio", Koło Teatralne "Dowolnym Sposobem", Capoeira, Zespół Pieśni i Tańca "Sokołowianie", Klub literacki "Erato", Koła plastyczne oraz muzyczne i teatralne.
- Stowarzyszenie Oratorium im. Bł. Filipa Rynaldiego
- Sokołowski Uniwersytet Trzeciego Wieku
- Prywatny Skansen Mariana Pietrzaka
- Zespół bluesowo/jazzowy Radek Blues Band
[edytuj] Wyróżnienia
- Stolica Kulturalna Mazowsza 2004
[edytuj] Gospodarka
- Zakłady przemysłu mięsnego, które powstały tu w latach 70. Obecnie, po prywatyzacji, Zakłady Mięsne "Sokołów" SA stały się jednym z największych przedsiębiorstw tego typu w Europie.
- Przedsiębiorstwo STALFA powstało w 1995 roku, produkuje konstrukcje stalowe
- Okręgowa Spółdzielnia Mleczarska w Sokołowie Podlaskim rozpoczęła działalność w roku 1945, jest producentem przetworów mlecznych.
- Na terenie miasta znajdują się placówki sklepów sieci: Topaz, Biedronka, Gama, Tesco
- Przedsiębiorstwo Usług Inżynieryjno-Komunalnych PUiK - zajmujący się m.in. dostarczeniem wody pitnej, prowadzeniem wysypiska śmieci, produkcją energii cieplnej.
[edytuj] Edukacja
[edytuj] Przedszkola
- Miejskie Przedszkole nr 2
- Miejskie Przedszkole nr 3
- Miejskie Przedszkole nr 4
- Miejskie Przedszkole nr 5 "Kubusia Puchatka"
- Niepubliczne Przedszkole Sióstr Salezjanek
[edytuj] Szkoły podstawowe
- Publiczna Szkoła Podstawowa nr 1 im. Janusza Kusocińskiego
- Publiczna Szkoła Podstawowa nr 2
- Publiczna Szkoła Podstawowa nr 4 im. ks. gen. Stanisława Brzóski
[edytuj] Gimnazja
- Gimnazjum nr 1 im. Pawła Kamińskiego
- Gimnazjum nr 2 im. Mikołaja Kopernika
- Salezjańskie Gimnazjum
[edytuj] Szkoły ponadgimnazjalne
- Zespół szkół nr 1 im. Krzysztofa Kamila Baczyńskiego
- Zespół szkół nr 2 im. Władysława Stanisława Reymonta
- I Liceum Ogólnokształcące im. Marii Skłodowskiej-Curie
- Salezjańskie Liceum Ogólnokształcące im. Henryka Sienkiewicza
[edytuj] Inne szkoły
- Zespół szkół specjalnych im. Jana Pawła II
- Policealna Szkoła Medyczna
- Policealne Studium Zawodowe: Finanse i Rachunkowość
- Policealne Studium Zawodowe TWP: Technik Ekonomista
[edytuj] Szkoły Językowe
- "Szkoła Języka Angielskiego - English Language School"
- English First - ośrodek szkoleniowy
- Euroschool
- Szkoła języków obcych "SJO"
[edytuj] Komunikacja
- Przedsiębiorstwo PKS "Sokołów" S.A.
- Linia kolejowa PKP czynna dla ruchu towarowego
- Przewozy Pasażerskie STANMAR
[edytuj] Sport i Rekreacja
- OSiR - Ośrodek Sportu i Rekreacji
- Miejska kryta pływalnia przy ul. Bulwar,
- KS Neptun,
- Sekcja kolarska "OSiR" Sokołów Podlaski,
- Miejski Klub Koszykarski MKK "OSiR" Sokołów Podlaski,
- SL Salos - Stowarzyszenie Lokalne Salezjańskiej Organizacji Sportowej
- Klub piłkarski MKS "Podlasie" Sokołów Podlaski
- Podlaskie Towarzystwo Szachowe
- Klub Kyokushin Karate
- Klub Strzelectwa Sportowego "Sokół"
- Klub Tenisa Ziemnego - KKS "Bonus"
- Klub MMA FIGHT CLUB
- Klub Krav Maga & Kapap
[edytuj] Osiedla Blokowe
- Os. Syndykat
- Os. Zory - starsza i nowsza część
- Os. Miłosna/Spółdzielcza
- Os. Gałczyńskiego/Wyspiańskiego
- Os. Marii Skłodowskiej-Curie
- Os. Eskulap
- Os. przy ul. Wiejskiej
- Os. Cukrownia/Oleksiaka-Wichury
- Bloki os. przy ul. Wolności
- Bloki os. przy ul. Chopina
- Bloki os. przy ulicach Piłsudskiego/Bosco
- Bloki os. przy ulicach Bartoszowa i Wilczyńskiego
- Bloki z ul. Targowej
[edytuj] Media lokalne
Prasa:
- Wieści Sokołowskie
- Gazeta Sokołowska
Telewizja kablowa:
- TV Vectra
- Sokołowska Telewizja Kablowa
- Makro-Sat
[edytuj] Transport
W mieście krzyżują się drogi krajowe i wojewódzkie:
- 62 Siemiatycze-Drohiczyn-Sokołów Podlaski-Węgrów-Włocławek-Strzelno
- 63 Węgorzewo-Orzysz-Kolno-Łomża-Sokołów Podlaski-Siedlce-Sławatycze
- 627 Sokołów Podlaski-Ostrów Mazowiecka-Ostrołęka
[edytuj] Współpraca międzynarodowa
 |
Ta sekcja od 2011-09 wymaga uzupełnienia źródeł podanych informacji. Informacje nieweryfikowalne mogą zostać zakwestionowane i usunięte. Aby uczynić sekcję weryfikowalną, należy podać przypisy do materiałów opublikowanych w wiarygodnych źródłach. |
Miasta i gminy partnerskie:
[edytuj] Osoby związane z miastem
 |
Tę sekcję należy dopracować zgodnie z zaleceniami edycyjnymi: wskazać związek z miastem (2011-09). Dokładniejsze informacje o tym, co należy poprawić, być może znajdują się na stronie dyskusji tego artykułu. Po wyeliminowaniu niedoskonałości prosimy usunąć szablon {{Dopracować}} z kodu tego artykułu. |
- ks. Stanisław Brzóska (1832-1865) generał i naczelny kapelan powstania styczniowego
- Tymoteusz Łuniewski (1847-1905) ziemianin, wynalazca, racjonalizator, meteorolog, etnograf, archeolog, agronom i społecznik
- Zygmunt Graliński (1897-1940) działacz ruchu ludowego, poseł na Sejm RP, wiceminister spraw zagranicznych w rządzie emigracyjnym, prawnik
- Michał Woźniak (1919-1998) harcmistrz, pierwszy powojenny komendant hufca męskiego ZHP w Sokołowie Podlaskim, wieloletni instruktor Hufca ZHP Sokołów Podlaski
- Mieczysław Bram (1922-1986) aktor teatralny i filmowy
- Zofia Kielan-Jaworowska (ur. 1925) profesor paleobiolog PAN. Badacz i odkrywca wielu mezozoicznych ssaków
- Mieczysław Nasiłowski (1929-2004) profesor, kierownik katedry ekonomii SGH
- Maria Łabor-Soroka (ur. 1932) prawnik, sędzia zawodowy, notariusz oraz sędzia Trybunału Konstytucyjnego w latach 1986-1993
- Stanisław Chaciński (1936-1990) poeta, prozaik, reportażysta
- ks. Stanisław Falkowski (ur. 1938) ksiądz katolicki, działacz opozycji niepodległościowej w czasach PRL, odznaczony Krzyżem Oficerskim Orderu Odrodzenia Polski
- Zdzisław Montkiewicz (ur. 1944) prezes zarządu PZU od 2002 do czerwca 2003
- Wiesław Rosocha (ur. 1945) grafik
- Stanisław Dąbrowski (ur. 1947) Pierwszy Prezes Sądu Najwyższego, Przewodniczący Trybunału Stanu, przewodniczący Krajowej Rady Sądownictwa, poseł na Sejm X kadencji
- Andrzej Anulewicz (ur. 1948) polityk, były senator
- Michał Kurc (ur. 1949) fotografik
- Wiesław Kuc (ur. 1949) polityk, poseł do Parlamentu Europejskiego
- Marek Janiak (ur. 1953) architekt, nauczyciel akademicki, artysta multimedialny
- Sławomir Hardej (ur. 1956) polityk, samorządowiec, były poseł
- Lech Zakrzewski (ur. 1957) "bard Podlasia", muzyk, poeta, kabareciarz, dziennikarz, społecznik
- Marek Sawicki (ur. 1958) polityk, inżynier rolnik, poseł, minister rolnictwa i rozwoju wsi w rządzie Donalda Tuska
- Waldemar Kraska (ur. 1963) polityk, lekarz chirurg, senator
- Olga Iwaniak (ur. 1960) b.dziennikarka TVP, korespondent w Kijowie, b. podsekretarz stanu i doradca premiera Marka Belki
- Paweł Bukrewicz lektor, prezenter Teleexpressu w TVP1
- Rafał Szwed (ur. 1973) piłkarz
- Krystyna Dąbrowska (ur. 1973) polska szachistka, arcymistrzyni
- Dariusz Banaszek (ur. 1973) polski scrabblista
- Tomasz Nowotniak (ur. 1977) strongman
- Anna Jesień (ur. 1978) z domu Olichwierczuk - lekkoatletka, olimpijka, rekordzistka Polski
- Adam Czerkas (ur. 1984) piłkarz
- Lidia Sadowa (ur. 1985) aktorka
[edytuj] Zobacz też
- Synagoga w Sokołowie Podlaskim
- Synagoga w Sokołowie Podlaskim (ul. Magistracka 4)
- Stary cmentarz żydowski w Sokołowie Podlaskim
- Nowy cmentarz żydowski w Sokołowie Podlaskim
Przypisy
- ↑ Ludność. Stan i struktura w przekroju terytorialnym (Stan w dniu 31 XII 2010 r.). Warszawa: Główny Urząd Statystyczny, 2011-06-10. ISSN 1734-6118.
- ↑ Portal Regionalny i Samorządowy REGIOset (pol.). regioset.pl. [dostęp 2010-09-14].
- ↑ Powierzchnia i ludność w przekroju terytorialnym w 2011 r.. Warszawa: Główny Urząd Statystyczny, 2011-08-10. ISSN 1505-5507.
- ↑ Baza Demograficzna – Tablice predefiniowane – Wyniki badań bieżących; Stan i struktura ludności; Ludność według płci i miast (pol.). GUS. [dostęp 2010-09-14].
[edytuj] Bibliografia
- red. G. Ryżewski, Sokołów Podlaski, Dzieje miasta i okolic, Białystok-Sokołów Podlaski 2006 r., TVP
[edytuj] Linki zewnętrzne
- Strona internetowa Sokołowa Podlaskiego
- Michał Kurc AFRP Sokołów Podlaski - Z tamtych lat
- Zdjęcia miasta - foto.nwg.pl
- Mapa wielokulturowego Sokołowa
- Tekst dokumentu lokacyjnego z 1424 roku (łac.)
- Mapy: Emapi • Google Maps • Targeo • Zumi
- Zdjęcia satelitarne: Google Maps • Wikimapia • Zumi
|
||||||||||||||||
|
||||||||||||||