Tadeusz Kantor – Wikipedia, wolna encyklopedia
 |
Ten artykuł zawiera jedynie listę źródeł lub linki zewnętrzne, więc jego weryfikowalność pozostaje częściowo niejasna, z powodu niewystarczającej liczby przypisów umieszczonych w tekście artykułu. |
 |
Ten artykuł należy dopracować zgodnie z zaleceniami edycyjnymi: poprawić styl – powinien mieć encyklopedyczną formę. Dokładniejsze informacje o tym, co należy poprawić, być może znajdują się na stronie dyskusji tego artykułu. Po wyeliminowaniu niedoskonałości prosimy usunąć szablon {{Dopracować}} z kodu tego artykułu. |
| Tadeusz Kantor | |
 |
|
| Imiona i nazwisko | Tadeusz Kantor |
| Data i miejsce urodzenia | 6 kwietnia 1915 Wielopole Skrzyńskie |
| Data i miejsce śmierci | 8 grudnia 1990 Kraków |
| Narodowość | Polak |
| Dziedzina sztuki | teatr, malarstwo, happening |
| Ważne dzieła | Umarła Klasa, Wielopole, Wielopole, Nigdy tu już nie powrócę, Dziś są moje urodziny |
| Muzeum artysty | Cricoteka |
| Odznaczenia | |
 |
|
Tadeusz Kantor (ur. 6 kwietnia 1915 w Wielopolu Skrzyńskim, zm. 8 grudnia 1990 w Krakowie) – polski reżyser, malarz, scenograf, grafik, autor manifestów artystycznych, animator życia kulturalnego, założyciel Teatru Cricot 2 w Krakowie.
Był synem Mariana Kantora-Mirskiego i Heleny z Bergerów. Od 1961 żonaty z malarką Marią Stangret.
Do gimnazjum uczęszczał w Tarnowie. Był absolwentem i profesorem krakowskiej ASP. Do najsłynniejszych jego dzieł należą: Dziennik z podróży, Człowiek i stół, Niebezpieczne odwrócenie i Powrót do domu rodzinnego, cykl ambalaży, a także głośne przedstawienia teatralne Umarła klasa i Wielopole, Wielopole. O sztuce Wielopole, Wielopole opowiadającej o rodzinnym mieście Kantora Franco Quadri napisał: „Kantor połączył w tym przedstawieniu polski mikrokosmos z męką Chrystusa, a Wielopole stało się własnością całego świata”.
Z okresu studiów oraz okresu II wojny światowej pochodzą jego pierwsze obrazy i fascynacje teatrem. Podczas okupacji stworzył konspiracyjny Teatr Niezależny, w którym wystawiał dla zaufanej publiczności repertuar narodowy, m.in. Balladynę Juliusza Słowackiego i Powrót Odysa Stanisława Wyspiańskiego. Były to pierwsze wystawiane przez niego przedstawienia. Odtąd w twórczości Kantora malarstwo i teatr były nierozdzielne. W pierwszych latach powojennych tworzył obrazy w konwencji bliskiej surrealizmowi. Jako malarz zamilkł w momencie, kiedy władze PRL zaczęły wprowadzać socrealizm w sztuce i dopiero w 1955 wystawiono jego prace pochodzące z tego okresu. Od 1957 włączył się w najnowsze poszukiwania sztuki światowej, nawiązując w serii swoich obrazów do informelu. Równocześnie prowadził teatr Cricot 2, gdzie wystawiał sztuki Stanisława Ignacego Witkiewicza, a później także własne. Przekonany, że „sztywne, uświęcone tradycją granice między sztukami należy znieść”, działał na różnych polach poza malarstwem i teatrem: organizował happeningi, tworzył dzieła zwane „obiektami sztuki”, które spożytkował w scenografii do własnych przedstawień oraz takie, w których fragmenty malowane występują wspólnie z tzw. przedmiotami znalezionymi, często najbardziej banalnymi, tworząc wraz z nimi zagadkową treść obrazu.
Dzięki licznym wyjazdom i podróżom po Europie i po świecie, możliwym przede wszystkim ze względu na sukcesy swego teatru, mógł bezpośrednio stykać się z nowymi trendami w sztuce. Kantor miał poczucie „misji” – przywoził i rozwijał swoje obserwacje po przyjeździe do kraju. Nieprzychylni nazywali go „komiwojażerem nowinek”, jednak to on do Polski przywiózł z Zachodu informel, konceptualizm, happening i zaszczepił je na naszym gruncie.
W 1954 roku został odznaczony Złotym Krzyżem Zasługi[1].
Zmarł na zawał serca[potrzebne źródło].
Spis treści |
[edytuj] Teatr
W 1955 grupa plastyków, krytyków i teoretyków sztuki pod kierownictwem Kantora założyła teatr Cricot 2. Pierwszą premierą grupy (1956) była Mątwa wg Witkiewicza. Już w tym przedstawieniu pojawiły się elementy tak charakterystyczne dla przedstawień Kantora – aktorzy poruszający się niczym kukły, technika konstruowania scen utrzymana w charakterze niemego filmu.
W kolejnym przedstawieniu – Cyrk wg Kazimierza Mikulskiego (malarza i członka zespołu) – Kantor posługuje się ambalażem; szczelnie opakował czarnymi workami aktorów, co miało pozbawić ich oraz przedmioty właściwego im kształtu, przemieniać je w niezróżnicowaną materię. Kolejnym krokiem był „teatr informel” – teatr automatyczny, poddający się przypadkowi, ruchowi materii. W przedstawieniu z tego okresu – W małym dworku wg Witkacego – aktorzy traktowani byli na równi z przedmiotami, całkowicie pozbawieni indywidualności. Kantor, wciąż poszukujący właściwej formy dla swych scenicznych wypowiedzi, powołuje koncepcję „teatru zerowego”, gdzie centralna ideą było pozbawienie przedstawienia akcji, dziania się („Wariat i zakonnica” wg Witkacego z 1963).
Poszukiwania doprowadziły w końcu Kantora do rodzącego się wówczas na świecie happeningu. W 1965 powstają pierwsze polskie happeningi - Cricotage i Linia podziału a dwa lata później List oraz Panoramiczny happening morski.
„Teatr śmierci” jest kolejnym, ostatnim, nurtem w twórczości teatralnej Kantora. Powstają wówczas jego najwybitniejsze spektakle: Umarła klasa, Wielopole, Wielopole, Niech sczezną artyści, Nigdy już tu nie powrócę oraz spektakl, którego premiera odbył się już po jego śmierci – Dziś są moje urodziny. We wszystkich tych spektaklach motywem głównym jest śmierć, przemijanie, pamięć. W wielu przedstawieniach uczestniczył bezpośrednio jako, można by rzec, „mistrz ceremonii” – cały czas obecny na scenie, przyglądający się bacznie, interweniujący, kiedy trzeba.
Według jego projektu powstała rzeźba Krzesło, której dwa (nieidentyczne) egzemplarze znajdują się w Hucisku oraz Wrocławiu.
Przypisy
[edytuj] Bibliografia
- Krzysztof Pleśniarowicz, Kantor. Artysta końca wieku, Wrocław 1997.
- Tadeusz Kantor. Niemożliwe, pod red. Jarosława Suchana, Kraków 2000.
- Tadeusz Kantor. Z archiwum Galerii Foksal, pod red. Małgorzaty Jurkiewicz, Joanny Mytkowskiej i Andrzeja Przywary, Warszawa 1998.
- Anna Baranowa, Gesamtkunstwerk Tadeusza Kantora - miedzy awangarda a mitem, "Prace z Historii Sztuki" 21 (1995), s. 83-97 + il. 1-6 [1]
- Tomasz Gryglewicz, Tadeusz Kantor jako artysta środkowoeuropejski, "Prace z Historii Sztuki", 21 (1995), s. 77-81 [2]
- strona Cricoteki
[edytuj] Linki zewnętrzne
-
Menu