Poznaj przeszłość Warszawy

Trembowla – Wikipedia, wolna encyklopedia

Trembowla – Wikipedia, wolna encyklopedia

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacji, szukaj
Trembowla
Herb Flaga
Herb Trembowli Flaga Trembowli
Теребовля, Замок 1.JPG
Państwo  Ukraina
obwód tarnopolski
Prawa miejskie 1389
Powierzchnia 10,69 km²
Wysokość 270 m n.p.m.
Ludność (2004)
• liczba ludności
• gęstość
13 455
1254 os./km²
Nr kierunkowy +380-3548
Kod pocztowy 48100
Położenie na mapie Ukrainy
Ukraine location map.svg
"Trembowla"
Trembowla
49°18′N 25°43′E / 49.3, 25.717Na mapach: 49°18′N 25°43′E / 49.3, 25.717
Położenie na mapie
Galeria zdjęć w Wikimedia Commons Galeria zdjęć w Wikimedia Commons
Przedwojenny herb
Położenie na mapie województwo tarnopolskiego w roku 1939

Trembowla (ukr. Теребовля) – miasto rejonowe na zachodniej Ukrainie w obwodzie tarnopolskim, nad rzeką Gniezna, dopływem rzeki Seret. Wg spisu powszechnego z 2001: 13,661 mieszkańców. Do 17 września 1939 miasto powiatowe w województwie tarnopolskim w Polsce.

Spis treści

[edytuj] Historia

Correct.svg
 Tę sekcję należy dopracować zgodnie z zaleceniami edycyjnymi:
poprawić styl – powinien mieć encyklopedyczną formę.
Po wyeliminowaniu niedoskonałości prosimy usunąć szablon {{Dopracować}} z kodu tego artykułu.

Trembowla jest jednym z najstarszych osad na ziemi halickiej, przechodząc kolejno z rąk Lachów do Rusi, w XI wieku była siedzibą księstwa Rościsławowiców i miejscem nieustannych wzajemnych walk książąt ruskich. W roku 1340 prawem spadku objął te ziemie ponownie król Kazimierz Wielki, przyłączył do Królestwa Polskiego i zbudował zamek. W r. 1341 wymienia Trembowlę Janko z Czarnkowa i Jan Długosz w rzędzie grodów, które zajął Kazimierz Wielki. W r. 1389 Jagiełło wydał w Sieradzu dyplom (w potwierdzeniu z r. 1766 w magistracie trembowelskim), którym obdarzył Trembowlę prawem magdeburskim, z tym zastrzeżeniem, że w sprawach cywilnych, które by wójt i rajcy rozstrzygnąć nie zdołali, odnosić się mają do magistratu lwowskiego, celem ostatecznego rozpoznania i uzyskania wyroku. Nadanie to potwierdzali i rozszerzali wszyscy prawie następni królowie. Król Kazimierz Jagiellończyk wracając z Kamieńca Podolskiego zatrzymał się tu 14 września 1448 r. W r. 1498 miasto ucierpiało przez najazd hospodara mołdawskiego Stefana III, który pojmanych jeńców kazał stracić w Podhajcach. Po najeździe miasto otrzymało od Jana Olbrachta zwolnienie od podatków na 8 lat. Gdy 13 marca 1515 Tatarzy perekopscy napadli na ziemię halicką, przeciw nim wyruszył Jan Tworowski z Buczacza, hetman polny koronny, prowadząc siedemset jezdnych i obronił miasto. W 1516 r. stoczyli wraz z nim tu walkę[1] Marcin Kamieniecki, wojewoda podolski, Stanisław Lanckoroński, przeciw czambułom tatarskim, zwyciężyli i odebrali łupy. W r. 1534 kasztelan krakowski Andrzej Tęczyński wzniósł tu nowy drewniany zamek. Najazd tatarski 1575 r. zniszczył Trembowlę, pomimo obrony wojewody Jakuba Pretwicza. Za Zygmunta III Wazę, w roku 1594 kozak Semen Nalewajko, korzystając z pomocy wojsk Tatarskich, na czele kilkutysięcznej grupy wkroczył na Podole, dotarł aż do Trembowli i bez oporu obrabował mieszczan, zabierając im 160 koni, żywność, zapasy broni, prochu, towarów. W XV, XVI i XVII wieku miasto było niszczone podczas kolejnych wypraw Turków, Tatarów i Kozaków. Konfederacja barska zawiązana została tu przez starostę trembowelskiego Joachima Karola Potockiego i szlachtę w 1768 r. Podczas I rozbioru Polski w 1772 roku miasto zostało zajęte przez Austriaków.

W roku 1913 miasto liczyło 10 000 mieszkańców, w tym 4000 Polaków, 3200 Rusinów, i 2800 Żydów. W okresie austro-węgierskim poprowadzono przez Trembowlę linię kolejową, wybudowano również dworzec. Od 18 listopada 1918 – 9 czerwca 1919 miasto znalazło się w ZURL. W II Rzeczypospolitej Polskiej była to siedziba powiatu. W koszarach w tym czasie stacjonował 9 Pułk Ułanów Małopolskich. W 1939 r. nadano jej ponownie prawa miejskie. Od 17 września 1939 do czerwca 1941 i w latach 1944-1991 w ZSRR. W latach 1941-1944 zajęte przez hitlerowskie Niemcy. W czasie II wojny światowej oddziały UPA i miejscowa cywilna ludność ukraińska na terenie powiatu trembowelskiego wymordowały około 3.000 Polaków [1]. W połowie 1941 roku w Trembowli mieszkało około 1,7 tys. Żydów. Do likwidacji getta przystąpiono w 1943 roku. Sipo z Trembowli przy pomocy niemieckiej żandarmerii i ukraińskiej policji dokonała trzech akcji eksterminacyjnych w pobliżu wsi Plebanówka (getto w Trembowli).

Od sierpnia 1991 roku Trembowla znajduje się na Ukrainie. Rada Miejska Trembowli nadała honorowe obywatelstwo miasta Trembowli Stepanowi Banderze i Romanowi Szuchewyczowi[2]. Utworzona przez Stepana Banderę frakcja OUN-B ponosi odpowiedzialność za zorganizowane ludobójstwo polskiej ludności cywilnej na Wołyniu i Małopolsce Wschodniej. Roman Szuchewycz ponosi zaś bezpośrednią odpowiedzialność za zaakceptowanie taktyki wołyńskiej UPA i przeprowadzenie zorganizowanej czystki etnicznej na polskiej ludności cywilnej Kresów południowo-wschodnich[3].

[edytuj] Zabytki

  • ruiny zamku Kazimierza Wielkiego położone na krawędzi jaru Gniezny. Zamek zbudował król Kazimierz Wielki w drugiej poł. XIV wieku w miejscu wcześniejszego gródka. W roku 1534 zamek rozbudował kasztelan krakowski Andrzej Tęczyński. W 1631 r. zamek przebudował starosta trembowelski Andrzej Bałaban. Kozacy zdobyli go w 1648 r., lecz po odzyskaniu go przez Polaków stawiał często skuteczny opór Kozakom, Turkom i Tatarom. Zamek stał się ważną twierdzą po zaborze Podola przez Turcję w 1671 r. i zasłynął w 1675 roku bohaterską obroną żołnierzy starosty trembowskiego Bernarda Prittwicza przed Tatarami i Turkami. To, że załoga wytrzymała na posterunku było w dużym stopniu zasługą żony komendanta Jana Samuela Chrzanowskiego – Anny Doroty Chrzanowskiej, która zagrzewała ducha bojowego i miała nawet z szablą w dłoni uczestniczyć w wypadach na wroga. Nosiła ze sobą dwa noże i groziła mężowi, że jeśli on zdecyduje się poddać zamek, jednym zabije jego, a drugim siebie. Desperacja została nagrodzona i Turcy z powodu nadciągania Sobieskiego z odsieczą wycofali się nocą spod Trembowli. W 1675 armia turecka zniszczyła miasto, ale zamek został utrzymany przez nieliczną grupę obrońców (80 dragonów i 200 mieszkańców) w tak zwanej Bitwie o Trembowlę, aż do odsieczy przez nadchodzące wojska króla Jan III Sobieskiego. Zamek został podstępnie zdobyty 9 maja 1687r., a następnie zniszczony przez Tatarów w czasie najazdu na Polskę. Z obronnego zamku pozostały jedynie zewnętrzne mury i wały ziemne. U stóp wzgórza zamkowego znajdował się kiedyś pomnik Zofii Chrzanowskiej
  • kościół karmelitów i klasztor ufundowany w roku 1635 przez Piotra Ożgę z Ossy (budowa trwała do 1639) – dawna fara trembowelska i sanktuarium Matki Boskiej. Po II wojnie światowej obraz znalazł się w kościele św. Katarzyny w Gdańsku; klasztor natomiast przekształcono w fabrykę ozdób choinkowych, a następnie dom kultury. Obecnie jest to cerkiew Trójcy Przenajświętszej, do której w 1990 dobudowano wieże.
  • cerkiew pw. św. Mikołaja z przełomu XVI i XVII wieku, przebudowana w 1734r.
  • ruiny obronnego monasteru bazylianów z 1716 r. (w Podgórzynach, 3 kilometry na południe od miasta przy ujściu Gniezny do Seretu), fundowanego w XVI wieku i służącego nawet 200 mnichom. Zachowały się cerkiew, budynek klasztorny, wieża bramna, dwie baszty narożne oraz inne umocnienia.
  • kościół św. św. Piotra i Pawła z 1927 r. wg projektu prof. Adolfa Szyszko-Bohusza, z charakterystyczną kolumnadą; za ZSRR kino.
  • synagoga drewniana z końca XVI wieku (nie istnieje)

[edytuj] Okolice

Trembowlę okalały kiedyś polskie wioski Podgórzany, Zieleńcze, na zachód Zaścinocz, na północy wioska Mikulińce i Łoszniów z kościołem oraz zamkiem Dulskich.

[edytuj] Kalendarium

[edytuj] Pobliskie miejscowości

[edytuj] Znani mieszkańcy Trembowli

Przypisy

  1. ↑ B. Wapowski, Kronika, ed. Szujski, Kraków, 1874, s. 141.
  2. ↑ Zachodnia Ukraina broni Stepana Bandery.
  3. ↑ Stepan Bandera za swoją „narodową postawę” otrzymał z rąk władz ukraińskich honorowe wyróżnienie wielu innych miast na terenie dzisiejszej Ukrainy Zachodniej (których liczba stale rośnie), są to oprócz Trembowli m.in. Lwów, Iwano-Frankiwsk (dawny Stanisławów), Łuck, Tarnopol, Truskawiec, Kowel, Sokal, Czerwonogród (dawny Krystynopol), Chust, Brody, Żółkiew, Jaworów, Nowojaworowsk, Borysław, Radziechów, Dublany, Rawa Ruska, Kuźniecowsk, Dolina, Stebnik, Kołomyja, Zborów, Morsztyn, Wołświn. Natomiast Roman Szuchewycz otrzymał tytuł honorowego obywatela m.in. miast: Lwowa, Iwano-Frankiwska, Tarnopola, Chustu, Trembowli, Jaworowa, Nowojaworowska, Borysławia, Kuźniecowa.

[edytuj] Zobacz też

[edytuj] Linki zewnętrzne

p • d • e
Miasta obwodu tarnopolskiego
Flag of Ternopil Oblast.svg