Poznaj przeszłość Warszawy

Złotoryja – Wikipedia, wolna encyklopedia

Złotoryja – Wikipedia, wolna encyklopedia

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacji, szukaj
Information icon.svg Nazwą hasła jest: Złotoryja. Nie mylić z: Złotoria.
Złotoryja
Herb Flaga
Herb Złotoryi Flaga Złotoryi
Państwo  Polska
Województwo dolnośląskie
Powiat złotoryjski
Gmina gmina miejska
Założono XII wiek
Prawa miejskie 1211
Burmistrz Ireneusz Żurawski
Powierzchnia 11,51 km²
Ludność (30.06.2010)
• liczba
• gęstość
16 404[1]
1 424,3 os./km²
Strefa numeracyjna
 (+48) 76
Kod pocztowy 59-500 do 59-501
Tablice rejestracyjne Białe (DZL), Czarne (WWL, LGU, LGT)
Położenie na mapie Polski
Poland location map.svg
"Złotoryja"
Złotoryja
51°08′N 15°55′E / 51.133, 15.917Na mapach: 51°08′N 15°55′E / 51.133, 15.917
TERC
(TERYT)		 5020126021
SIMC 0954219
Hasło promocyjne: Stolica Polskiego Złota
Urząd miejski
ul. Orląt Lwowskich 1
59-500 Złotoryja
Commons Multimedia w Wikimedia Commons
Wikisłownik Hasło Złotoryja w Wikisłowniku
Strona internetowa

Złotoryja (łac. Aureus Mons, niem. Goldberg, daw. Złota Góra[potrzebne źródło]) – miasto i gmina w południowo-zachodniej Polsce w województwie dolnośląskim, siedziba powiatu złotoryjskiego, nad rzeką Kaczawą.

Według danych z 31 grudnia 2009 roku miasto miało 16 394 mieszkańców[2].

W średniowieczu ośrodek wydobycia złota, później (do połowy XX wieku) miedzi, obecnie – bazaltu. Ponadto przemysł włókienniczy i papierniczy.

Spis treści

[edytuj] Położenie

Złotoryja położona jest na Pogórzu Kaczawskim, w dolinie Kaczawy oraz na otaczających ją wzgórzach, w miejscu, gdzie rzeka wypływa na Równinę Chojnowską.

Według danych z 1 stycznia 2010 powierzchnia miasta wynosiła 11,51 km²[3]. Miasto stanowi 2% powierzchni powiatu.

Według danych z roku 2008[4] Złotoryja ma obszar 11,51 km² (485. miejsce w kraju), w tym:

  • użytki rolne: 60%
  • użytki leśne: 6%

Złotoryja historycznie leży na Dolnym Śląsku. W latach 1975-1998 miasto administracyjnie należało do województwa legnickiego.

[edytuj] Demografia

Struktura demograficzna mieszkańców Złotoryi wg danych z 31 grudnia 2007[5]

Opis Ogółem Kobiety Mężczyźni
jednostka osób  % osób  % osób  %
populacja 16 492 100 8709 52,81 7783 47,19
wiek przedprodukcyjny (0–17 lat) 2892 17,54 1421 8,62 1471 8,92
wiek produkcyjny (18–65 lat) 11 409 69,18 5699 34,56 5710 34,62
wiek poprodukcyjny (powyżej 65 lat) 2191 13,29 1589 9,63 602 3,65


[edytuj] Historia

Correct.svg
 Ten artykuł należy dopracować zgodnie z zaleceniami edycyjnymi:
poprawić styl – powinien mieć encyklopedyczną formę.
Dokładniejsze informacje o tym, co należy poprawić, być może znajdują się na stronie dyskusji tego artykułu.
Po wyeliminowaniu niedoskonałości prosimy usunąć szablon {{Dopracować}} z kodu tego artykułu.
Question book-4.svg
 Ta sekcja od 2009-03 wymaga uzupełnienia źródeł podanych informacji.
Informacje nieweryfikowalne mogą zostać zakwestionowane i usunięte.
Aby uczynić sekcję weryfikowalną, należy podać przypisy do materiałów opublikowanych w wiarygodnych źródłach.

Od VIII do X wieku w okolicach dzisiejszej Złotoryi mieszkali przedstawiciele plemienia Trzebowian. Pod koniec XII wieku osiedlili się tu niemieccy górnicy, by wydobywać złoto, od którego Złotoryja wzięła swe wszystkie nazwy: Aurum – łac. złoto, Goldberg, niem. Złota Góra). Prawa miejskie osadzie nadał w roku 1211 książę Henryk I Brodaty (stało się to na zamku w sąsiedniej Rokitnicy), osadzając tu niemieckich kolonistów. Jest to najstarsza udokumentowana lokacja na ziemiach polskich, co pod względem prawnym czyni Złotoryję najstarszym miastem Polski.

Widok na Złotoryję z Wilczej Góry

Kilkuset górników ze Złotoryi wzięło udział w 1241 w bitwie z Mongołami pod Legnicą, większość z nich zginęła w walce. W 1290 miasto otrzymało prawo mili, było także ośrodkiem handlu soli i sukna. W 1328 Złotoryja wraz z resztą księstwa legnickiego stała się lennem Czech. Najazdy husytów w latach 1427, 1428 i 1431 spowodowały konieczność zbudowania murów obronnych, których znaczne fragmenty wraz z Basztą Kowalską zachowały się do dzisiaj. Na pierwszej mapie Europy z 1467 r. Mikołaj z Kuzy na obszarze Śląska oprócz Wrocławia zaznaczył tylko Złotoryję. W 1497 w mieście panowała epidemia. Aurimontanus założył szkołę miejską w 1504 r.

Pierwsze protestanckie kazanie wygłoszono w Złotoryi w 1522 r. w kościele mariackim. W mieście kilka lat później na bazie szkoły Aurimontanusa powstało gimnazjum łacińskie, którego okres świetności przypada na rektorat Valentina Trozendorfa. Renoma szkoły była tak wielka, że książę Fryderyk II rozważał jej przekształcenie w uniwersytet. Śmierć księcia i pożar miasta w 1554 roku przerwały te plany.

XVI wiek to okres rozwoju gospodarczego Złotoryi. Powstał tu m.in. browar.

Złotoryja wraz z księstwem legnickim przeszła pod zwierzchnią władzę Habsburgów w roku 1526.

Rok 1608 przyniósł miastu powódź, w której zginęło ok. 50 złotoryjan, w roku 1613 pożar zniszczył 571 domów. Miasta nie ominęła także wojna trzydziestoletnia. Wskutek tych wydarzeń w XVII wieku miasto straciło na znaczeniu.

W 1675, po śmierci ostatniego władcy z dynastii Piastów, Jerzego Wilhelma, przeszła pod bezpośrednie panowanie Habsburgów.

W roku 1742 Złotoryja wraz z większością Śląska po trzech wojnach śląskich z Austrią została zdobyta przez Prusy. W polskojęzycznym dokumencie z 1750 wspomniane jest pod nazwą Goldberga[6].

26 sierpnia 1813 cofająca się napoleońska Armia Bobru marszałka Macdonalda przegrała niedaleko Złotoryi bitwę z wojskami pruskimi, dowodzonymi przez feldmarszałka Gebharda von Blüchera.

Pod koniec XIX wieku i na początku XX wieku zbudowano linie kolejowe:

  • 15 października 1884 otwarto 1-torową linię do Legnicy (dł. 21,3 km),
  • 16 września 1895 otwarto 1-torową linię przez Jerzmanice do Świerzawy (dł. 14,9 km),
  • 15 września 1906 otwarto 1–torową linię do Chojnowa (dł. 21,6 km).

Pierwszy telegraf pojawił się w Złotoryi w 1862, pierwszy telefon podłączono w 1900.

W latach dwudziestych XX wieku próbowano ponownie wydobywać złoto w okolicach Złotoryi, bez powodzenia.

5 marca 1933 w wyborach do Reichstagu w okręgu złotoryjskim zwyciężyła Narodowo-Socjalistyczna Niemiecka Partia Robotnicza, zdobywając 25% głosów przy 90% frekwencji.

13 lutego 1945 Złotoryję zajęły wojska radzieckie I Frontu Ukraińskiego pod dowództwem marszałka Iwana Koniewa; miasto stało się częścią Polski. Do roku 1949 dotychczasowi mieszkańcy miasta zostali wysiedleni do Niemiec, większość z nich trafia do Solingen w Nadrenii Północnej-Westfalii.

W 1945 roku utworzono w Złotoryi powiat złotoryjski, w którego skład weszły miasta Chojnów, Świerzawa i Złotoryja oraz 6 gmin: Krzywa, Nowy Kościół, Pielgrzymka, Rząśnik, Strupice i Zagrodno.

W pobliskim Wilkowie i Nowym Kościele otwarto kopalnie rud miedzi (tzw. stare zagłębie), które jednakże zamknięto w latach siedemdziesiątych, z powodu odkrycia znacznie większych, choć uboższych złóż w okolicach Lubina.

Powstały także inne zakłady przemysłowe – fabryka obuwia, kopalnie bazaltu, fabryka bombek choinkowych.

Zaczęły też działać placówki oświatowe: Najpierw 22 września 1945 r. w budynku nr 13 przy obecnej ulicy Marii Konopnickiej rozpoczyna działalność szkoła, której pełna nazwa brzmi Publiczna Szkoła Powszechna, potem - od 13 listopada 1946 r. - szkoła zajmuje budynek przy placu Zwycięzców 7 (dziś Szkoła Podstawowa nr 1 ma adres: pl. Niepodległości 7). W 1947 roku rozpoczęła swoją działalność pierwsza szkoła średnia, jednak już po roku jej praca została przerwana. 7 lipca 1951 r. Ministerstwo Oświaty wydało zarządzenie o utworzeniu Państwowej Szkoły Ogólnokształcącej Stopnia Podstawowego i Licealnego w Złotoryi, a jej siedzibą stał się budynek wcześniej należący do Szkoły Podstawowej. Wreszcie l września 1954 r. szkoła otrzymała odbudowany po zniszczeniach wojennych obiekt, który już przed wojną służył oświacie (ufundowany przez małżeństwo Schwabe-Priesemuth w 1877 r.) Obecnie placówka funkcjonuje jako Liceum Ogólnokształcące im. Jana Pawła II w Złotoryi.

W 1992 roku założone zostało Polskie Bractwo Kopaczy Złota, nawiązujące do tradycji dawnych górników ze Złotoryi, które corocznie organizuje w mieście Mistrzostwa Polski w Płukaniu Złota, a w 2000i 2011 – mistrzostwa świata.

Pod koniec lat dziewięćdziesiątych rozpoczęto i jest to kontynuowane, odrestaurowanie starówki mocno zaniedbanej w okresie PRL.

[edytuj] Zabytki

Ratusz w Złotoryi
  • Kościół Narodzenia Najświętszej Maryi Panny
  • Kościół św. Jadwigi oraz klasztor są dziełem zakonu franciszkanów, sprowadzonych przez św. Jadwigę w pierwszej połowie XIII w. Oglądamy świątynie po osiemnastowiecznej odbudowie, z barokowym wystrojem fasady i wnętrza. Tuż obok kościoła znajduje się wotywna kapliczka słupowa z końca XV stulecia i XVIII-wieczna statua św. Jana Nepomucena.
  • Kościół św. Krzyża (dawniej św. Mikołaja) – położony na wzgórzu, gdzie na przełomie XII w. i XIII w. powstała osada górników złota. Zdobi go okazały, XIV-wieczny portal z misterną dekoracją roślinną. Na zewnętrznych elewacjach zachowały się interesujące epitafia z czasów nowożytnych.
  • Baszta Kowalska – jej gotycki hełm zniszczono podczas walk o miasto w czasie wojen napoleońskich. Do dzisiaj zachowały się fragmenty średniowiecznych obwarowań, do których można zaliczyć Basztę Kowalską.

[edytuj] Turystyka

Kopalnia złota

Lista atrakcji turystycznych:

[edytuj] Komunikacja i transport

Miasto przecina kilka szereg dróg wojewódzkich:

oraz linii kolejowych:

  • 284 Legnica-Zawidów – obecnie eksploatowany jest tylko 1-torowy zelektryfikowany (w 1988) odcinek z Legnicy do stacji Jerzmanice-Zdrój o długości 23,7 km (14 grudnia 2008 ponownie uruchomiono przewozy pasażerskie, zawieszenie przewozów nastąpiło 31 sierpnia 2009 roku). Początki linii sięgają 15 października 1884[7]
  • 316 Złotoryja-Rokitki – linia 1-torowa nieprzejezdna (od kwietnia 2004) na całym 29,3 km odcinku. Początki linii sięgają grudnia 1906

[edytuj] Linie kolejowe towarowe i osobowe

W okolicy Złotoryi znajdują się liczne zakłady zajmujące się wydobyciem surowców mineralnych. W transporcie wykorzystywane są linie:

– obsługa zakładu PGP w Krzeniowie i Wilkowie

– eksploatowana na odcinku 3,5 km, obsługa zakładu PGP na Wilczej Górze

  • Bocznica Krzeniów – PGP Bazalt Wilków

– 4 km bocznica zakładu PBP Bazalt

Linie kolejowe osobowe

[edytuj] Transport publiczny

W mieście istnieje dworzec PKS obsługujący ważne połączenie Sudetów z Morzem Bałtyckim i inne połączenia krajowe, wojewódzkie i lokalne. Do miasta dojeżdżała linia Miejskiego Przedsiębiorstwa Komunikacyjnego z Legnicy (linia nr 22 Legnica PKP- Złotoryja Szpital), w dniu 1 lipca 2009 linia ta została zlikwidowana[9].

W Złotoryi przewozem osób zajmują się również firmy prywatne, które świadczą usługi przewozowe na trasach Złotoryja – Legnica, Wojcieszów – Wrocław i innych.

[edytuj] Sport

Ze Złotoryi wywodzi się słynna w całej Europie artystyczno-akrobatyczna grupa "Ocelot".

W mieście działa pierwszoligowe Złotoryjskie Towarzystwo Tenisowe. W Złotoryi działa też klub kolarski "Baszta" Złotoryja, którego zawodnicy startują w zawodach nie tylko na Dolnym Śląsku. Klub organizuje wyścigi kolarskie. Złotoryja leży także na trasie wyścigu Tour de Pologne.

W Złotoryi działa też klub piłki nożnej ZKS Górnik Złotoryja, którego zawodnicy reprezentują miasto na Dolnym Śląsku.

Miasto jest także organizatorem Mistrzostw Polski w Płukaniu Złota, organizowało również mistrzostwa świata w tej dyscyplinie.

W Złotoryi funkcjonuje lekkoatletyczny klub sportowy "AURUM", zarejestrowany w Polskim Związku Lekkiej Atletyki.

W Złotoryi działa klub piłki ręcznej KPR "Gwarek" Złotoryja. Jego zawodnicy reprezentują Złotoryję w lidze dolnośląskiej. Działa również klub siatkarski KKS REN-BUT Złotoryja który jest w 3 Lidze.

[edytuj] Obiekty sportowe w Złotoryi

  • Stadion Miejski (Piłka Nożna, lekkoatletyka) 3000 miejsc na trybunach – ul. Sportowa
  • Hala Sportowa Tęcza (tenis, siatkówka, koszykówka, piłka ręczna, futsal, ponadto siłownia i salon SPA) 102 miejsca na trybunach (w planie 400)-ul. Wilcza
  • Hala Sportowa przy Liceum Ogólnokształcącym (siatkówka, koszykówka, piłka ręczna, futsal, akrobatyka) ul. Kolejowa
  • Korty Tenisowe – ok. 200 miejsc – ul.M. Konopnickiej
  • Strzelnica Sportowa
  • Miejski Ośrodek Rekreacji "Pałacyk"(siatkówka plażowa, kajakarstwo, rowery wodne, pływanie) – ul. Sportowa
  • Basen Miejski- ul. K.Miarki
  • Orlik przy ulicy Wiosennej i przy ulicy Wojska Polskiego( koszkówka, piłka nożna, siatkówka )
  • Boiska przy ulicy Lubelskiej ( piłka ręczna, koszykówka, siatkówka, bieżnia 400 m oraz do skoku w dal )

[edytuj] Gospodarka

Miasto znajduje się w podstrefie Legnickiej Specjalnej Strefy Ekonomicznej.

Lista przedsiębiorstw w Złotoryi zatrudniających ponad 600 osób[potrzebne źródło]:

  • Adeo Screen Sp. z o.o.
  • Kühnl Polska Sp. z o.o.
  • Wilena Sp. z o.o
  • Eucoso Sp. z o.o.
  • AKsys Polska Sp. z o.o.
  • PTB Sp. z o.o.
  • Przedsiębiorstwo Górniczo-Produkcyjne "BAZALT" S.A.

Lista przedsiębiorstw w Złotoryi zatrudniających ponad 1000 osób[potrzebne źródło]:

  • Kopalnie Surowców Skalnych SA
  • Kopalnia bazaltu Colas Wilcza Góra
  • "Vitbis" Sp. z o.o. – producent ozdób choinkowych
  • "Siku" – producent zabawek

[edytuj] Wspólnoty wyznaniowe

Kościół rzymskokatolicki posiada w mieście 3 parafie:

W Złotoryi mieszkają też wyznawcy Kościoła Polskokatolickiego. Miejscowa parafia Krzyża Świętego nie posiada duchownego ani obiektu sakralnego. Wierni utrzymują obecnie kontakt z parafią w Jeleniej Górze.

[edytuj] Współpraca międzynarodowa

Question book-4.svg
 Ta sekcja od 2011-10 wymaga uzupełnienia źródeł podanych informacji.
Informacje nieweryfikowalne mogą zostać zakwestionowane i usunięte.
Aby uczynić sekcję weryfikowalną, należy podać przypisy do materiałów opublikowanych w wiarygodnych źródłach.

Miasta i gminy partnerskie:

[edytuj] Złotoryjanie

[edytuj] Zobacz też

Przypisy

  1. ↑ Ludność. Stan i struktura w przekroju terytorialnym. Stan w dniu 30 VI 2010
  2. ↑ Ludność. Stan i struktura w przekroju terytorialnym (Stan w dniu 31 XII 2009 r.). Warszawa: Główny Urząd Statystyczny, 2010-06-11. ISSN 1734-6118. 
  3. ↑ Powierzchnia i ludność w przekroju terytorialnym w 2010 r.. Warszawa: Główny Urząd Statystyczny, 2010-08-20. ISSN 1505-5507. 
  4. ↑ Portal Regionalny i Samorządowy REGIOset (pol.). regioset.pl. [dostęp 2010-09-14].
  5. ↑ Bank Danych Regionalnych – Strona główna (pol.). GUS. [dostęp 2010-09-14].
  6. ↑ Dokument pruski z 1750 roku
  7. ↑ Ogólnopolska Baza Kolejowa (pol.). [dostęp 19 stycznia 2009].
  8. ↑ Ogólnopolska Baza Kolejowa (pol.). [dostęp 3 lutego 2009].
  9. ↑ http://zlotoryja.info/wiadomosci/?id=3156 [dostęp 2009-08-21]

[edytuj] Bibliografia

  • Słownik geografii turystycznej Sudetów, tom 7 Pogórze Kaczawskie, red. Marek Staffa, Wydawnictwo I-BiS, Wrocław 2002, ISBN 83-85773-47-9
  • Góry i Pogórze Kaczawskie. Skala 1:40.000. Jelenia Góra: Wydawnictwo Turystyczne Plan, 2004. wyd. II. ISBN 83-88049-02-x. 

[edytuj] Linki zewnętrzne

Commons in image icon.svg
  W Wikimedia Commons znajdują się multimedia związane z tematem:
Złotoryja
p • d • e
Miasta województwa dolnośląskiego
Bardo • Bielawa • Bierutów • Bogatynia • Boguszów-Gorce • Bolesławiec • Bolków • Brzeg Dolny • Bystrzyca Kłodzka • Chocianów • Chojnów • Duszniki-Zdrój • Dzierżoniów • Głogów • Głuszyca • Góra • Gryfów Śląski • Jawor • Jaworzyna Śląska • Jedlina-Zdrój • Jelcz-Laskowice • Jelenia Góra • Kamienna Góra • Karpacz • Kąty Wrocławskie • Kłodzko • Kowary • Kudowa-Zdrój • Lądek-Zdrój • Legnica • Leśna • Lubań • Lubawka • Lubin • Lubomierz • Lwówek Śląski • Mieroszów • Międzybórz • Międzylesie • Milicz • Mirsk • Niemcza • Nowa Ruda • Nowogrodziec • Oborniki Śląskie • Oleśnica • Olszyna • Oława • Piechowice • Pieńsk • Pieszyce • Piława Górna • Polanica-Zdrój • Polkowice • Prochowice • Prusice • Przemków • Radków • Siechnice • Sobótka • Stronie Śląskie • Strzegom • Strzelin • Syców • Szczawno-Zdrój • Szczytna • Szklarska Poręba • Ścinawa • Środa Śląska • Świdnica • Świebodzice • Świeradów-Zdrój • Świerzawa • Trzebnica • Twardogóra • Wałbrzych • Wąsosz • Węgliniec • Wiązów • Wleń • Wojcieszów • Wołów • Wrocław • Zawidów • Ząbkowice Śląskie • Zgorzelec • Ziębice • Złotoryja • Złoty Stok • Żarów • Żmigród
 Herb województwa dolnośląskiego
p • d • e
Gmina Złotoryja
Siedziba gminy: Złotoryja
Sołectwa Gmina Złotoryja
Miejscowości niesołeckie
p • d • e
Powiat złotoryjski
Miasta
Świerzawa • Wojcieszów • Złotoryja
 Powiat złotoryjski
Gminy miejskie
Wojcieszów • Złotoryja
Gminy miejsko-wiejskie
Gminy wiejskie